Bieluń dziędzierzawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bieluń dziędzierzawa
Datura stramonium - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-051.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd psiankowce
Rodzina psiankowate
Gatunek bieluń dziędzierzawa
Nazwa systematyczna
Datura stramonium L.
Sp. Pl.2, 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Liście i kwiaty
Kwiat
Owoc i nasiona
Datura stramonium var. tatula

Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium L.) – gatunek rośliny z rodziny psiankowatych (Solanaceae Adans.). Pochodzi z Meksyku, rozprzestrzenił się w wielu regionach świata[2]. Obecnie występuje w całej Eurazji i Ameryce Północnej. Epekofit w Polsce występujący pospolicie.

Nazwy potoczne i ludowe[edytuj | edytuj kod]

Bieluń dziędzierzawa ma bardzo wiele nazw potocznych i ludowych: pinderynda (kieleckie), dędera (wielkopolska), denderewa (Mazowsze), ogórczak (środkowe Mazowsze), tondera, pindyrynda (Śląsk), cygańskie ziele (białostockie), świńska wesz (sandomierskie), bieluń podwórzowy, dendera, dendrak, durna rzepa. Ze względu na jego narkotyczne i trujące własności dawniej nazywano go także czarcim zielem, diabelskim zielem, trąbą anioła.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina zielna, dorasta przeważnie do 1 m wysokości[3]. Wydziela silny, nieprzyjemny, zwykle określany jako przypominający mysi - zapach.
Łodyga
Naga, lekko omszona, widlasto rozgałęziona.
Liście
O kształcie jajowatym, zaostrzone, zatokowo ząbkowane. Nerwy liściowe i ogonki z wierzchu miękko owłosione[3].
Kwiaty
Bardzo duże, kształtu lejkowatego, wyrastające w widłach gałązek lub na szczycie, wzniesione do góry, kielich o długiej rurce zakończonej ostrymi, trójkątnymi ząbkami, korona kwiatu biała, rzadko niebiesko nabiegła u odmiany var. tatula (L. )Torr. o długości 5-10 cm, kwitnie zwykle od lipca do sierpnia, a w sprzyjających warunkach nawet do października (jeżeli jesienią nie wystąpią przymrozki).
Owoc
Jajowatookrągława torebka wielkości orzecha włoskiego, pokryta trójkątnymi kolcami, przypominająca owoc kasztanowca o długości 2-5 cm. Pęka na cztery części, zawiera wiele (w dobrze rozwiniętych torebkach nawet ponad 800) czarnych (odmiany amerykańskie - brązowych, większych), nerkowatych nasion. Owocuje od sierpnia do przymrozków.
Korzeń
System korzeniowy dobrze rozwinięty, złożony z grubego korzenia głównego i licznych bocznych.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna. Kwitnie od czerwca do października. Roślina ruderalna. Liczba chromosomów 2n = 48[4]. Gatunek charakterystyczny dla Ass. Urtico-Malvetum[5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Własności trujące[edytuj | edytuj kod]

Roślina jest silnie trującym chwastem ruderalnym (wszystkie części rośliny po spożyciu są niebezpieczne). Zatrucia przypadkowe zdarzają się niekiedy u dzieci, nierzadko u młodzieży eksperymentującej ze środkami odurzającymi. Dla kilkuletniego dziecka spożycie i zwykle rozgryzienie 5-10 nasion jest w stanie zakończyć się śmiercią. Dla dorosłego człowieka staje się niebezpieczne spożycie 15-25 nasion. Mimo silnych halucynacji efekty są nieprzyjemne z powodu znacznych efektów ubocznych. Eksperymenty z rośliną kończą się zwykle na jednej lub kilku próbach[7]. Bywa, że spożyta zostaje zbyt silna dawka, co prowadzi do hospitalizacji lub śmierci[potrzebne źródło].

Głównymi substancjami, które mają znaczenie w przebiegu zatrucia są: L-hioscyjamina i L-skopolamina oraz w mniejszym stopniu atropina. Alkaloidy bielunia działają pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy oraz porażająco (parasympatykolitycznie) na obwodowy układ przywspółczulny (parasympatyczny), czego efektem jest silne pobudzenie (działanie sympatykomimetyczne) działania układu wegetatywnego (sympatycznego)[potrzebne źródło].

Objawy zatrucia[potrzebne źródło]:

  • omamy wzrokowe i słuchowe
  • sucha i czerwona skóra,
  • suche i intensywnie czerwone błony śluzowe,
  • duża suchość gardła i jamy ustnej oraz trudności w połykaniu, przejściowa utrata mowy,
  • pragnienie z równoczesnym lękiem przed przyjmowaniem napojów z uwagi na trudność w połykaniu,
  • częste parcie na mocz z trudnością jego oddawania,
  • dezorientacja z nierozpoznawaniem otoczenia,
  • początkowo tachykardia, później bradykardia,
  • przyśpieszenie oddechu,
  • rozszerzenie źrenic i zaburzenia widzenia z jego całkowicie przejściową utratą,
  • napady ogromnej wściekłości i szału, w dalszym etapie duże uspokojenie
  • niekiedy drgawki kloniczne,
  • wzrost temperatury ciała do 41 stopni,
  • narkotyczny sen, podczas którego może nastąpić zgon wskutek porażenia ośrodka oddechowego w rdzeniu przedłużonym

Stosuje się hospitalizację, płukanie żołądka i terapię objawową. Swoistymi odtrutkami są środki parasympatykomimetyczne, np. salicylan fizostygminy, neostygmina (nazwa handlowa Polstigminum). Pilokarpina, pomimo że jest parasympatykomimetykiem, nie wywiera antagonistycznego wpływu w stosunku do atropiny i nie może być stosowana jako odtrutka (antidotum). Występuje tu zjawisko antagonizmu konkurencyjnego jednostronnego, podczas którego tylko atropina znosi działanie pilokarpiny.[potrzebne źródło]

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-13].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-06-18].
  3. 3,0 3,1 Aleksander Ożarowski, Antonina Rumińska, Krystyna Suchorska, Zenon Węglarz: Leksykon roślin leczniczych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. 83-09-01261-6.
  4. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  7. http://neurogroove.info/tagi/natura/bielu-dzi-dzierzawa Opisy przeżyć po zażyciu Bielunia.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Henneberg,E. Skrzydlewska. Zatrucia roślinami wyższymi i grzybami. Warszawa. PZWL. 1984.
  • P. R. Burda. Zatrucia ostre grzybami i roślinami wyższymi. Warszawa. PWN. 1998. ISBN 83-011-2403-2
  • W. Seńczuk. Toksykologia. Podręcznik dla studentów, lekarzy i farmaceutów. Warszawa. PZWL. 2002. ISBN 83-200-2648-2
  • W. Kostowski, P. Kubikowski. Farmakologia. Podstawy farmakoterapii i farmakologii klinicznej. (podręcznik dla studentów medycyny). Warszawa. PZWL. 1996.