Bilet Edmondsona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bilety kartonikowe (Edmondsona) PKP

Bilet Edmondsona – popularnie nazywany biletem kartonikowym, ma postać drukowanego i numerowanego prostokątnego kartonika o wielkości około 3 x 5-6 cm. Od momentu wynalezienia i wprowadzenia w 1839 roku przez blisko 150 lat był podstawowym typem biletu wykorzystywanego przez wiele zarządów kolei na całym świecie. Zwykle na awersie biletu znajdowały się:

  • Numer biletu (nadawany podczas drukowania)
  • Stacja wydająca bilet
  • Określenie relacji (stacja docelowa). Opcjonalnie umieszczano kilka nazw stacji znajdujących się w tej samej odległości taryfowej
  • Typ relacji ("tam", "z powrotem", "tam i z powrotem")
  • Cena biletu
  • Klasa wagonu i rodzaj pociągu
  • Odległość do stacji docelowej (odległość taryfowa)
  • Rodzaj taryfy (normalna, ulgowa, specjalna np. bilet wycieczkowy)
  • Oznaczenie godzin ważności biletu

Natomiast na rewersie biletu najczęściej znajdowały się:

  • Informacja o przepisach na podstawie których odbywa się podróż
  • Informacje o ograniczeniach ważności biletu
  • Dodatkowe nazwy stacji kolejowych znajdujące się w tej samej odległości taryfowej

Bilety były drukowane na kartonikach, których kolory przekazywały dodatkowe informacje - przykładowo bilety wydawane przez PKP w latach międzywojennych były drukowane na kartonikach koloru:

  • żółtego - I klasy,
  • zielonego - II klasy,
  • brunatnego - III klasy,
  • szarego - IV klasy,

natomiast pionowa czerwona kreska oznaczała bilet na pociąg pośpieszny. Przyjęty był również zwyczaj przecinania na pół biletu wydawanego według taryfy ulgowej[1].

Bilet Edmondsona Czeskich Kolei
Bilet Kantara - Tel Aviv

W tej samej formie były wydawane bilety dodatkowe - np. miejscówki, dopłaty (do wyższej klasy pociągu / wagonu), bilety na przewóz bagażu i bilety peronowe. Sprzedawane przez kasjera biletowego bilety najczęściej były drukowane w drukarni i przechowane w określonym porządku w ternionie znajdującym się w kasie a przed wydaniem umieszczano przy pomocy kompostera, stempla (datownika) lub odręcznie datę wydania, ale stosowano też inne rozwiązania:

  • na największych stacjach - drukowanie biletu dla określonej relacji z matrycy znajdującej się w kasie
  • drukowanie biletu w samoobsługowym urządzeniu sprzedającym (tzw. "automat biletowy").

W przypadku, gdy w kasie nie znajdował się bilet dla żądanej relacji kasjer wypisywał bilet blankietowy.

Bilety kartonikowe i całe towarzyszące im wyposażenie zostało wycofane przez większość zarządów kolei w latach 80./90. XX wieku. i zastąpione drukiem w drukarkach. Obecnie bilety Edmondsona można spotkać m.in. na szwajcarskiej kolei RhB. Jedną z ostatnich stacji PKP, na której wydawano bilety kartonikowe była Lipowa Tucholska (linia Maksymilianowo - Gdynia), gdzie można je było kupić do sierpnia 2002.[2]. Obecnie w Polsce bilety Edmondsona, zgodne z historycznym wzorem, można spotkać na co dzień jedynie na muzealnej Kolei Wąskotorowej Rogów - Rawa - Biała, gdzie są normalnie obowiązującym typem biletu na przejazd pociągami rozkładowymi[3]. Bilety Edmondsona są także wydawane okazjonalnie podczas imprez kolejowych organizowanych przez miłośników kolei.

Kolekcja biletów kolei rumuńskich

Nazwa wywodzi się od wynalazcy - angielskiego urzędnika kolejowego Thomasa Edmondsona (1792-1851). W 1836 roku Edmondson zatrudnił się jako zawiadowca stacji w Milton (obecnie Brampton) na kolei Newcastle - Carlisle. Ponieważ podlegali mu m.in. kasjerzy biletowi szybko zauważył, że sposób wystawiania biletów - wypisywanych ręcznie jest męczący, nieefektywny, podatny na machlojki oraz trudno jest kontrolować wpływy z kasy.

Ponieważ kolej Newcastle - Carlisle sceptycznie podeszła do inicjatyw Edmondsona wynalazca przekonał do swojej koncepcji zarząd linii Manchester - Leeds, który zatrudnił go na stanowisku głównego księgowego. W 1839 roku system biletów Edmondsona został wdrożony we wszystkich kasach na całej linii. Ponieważ wielu kontrolerów było analfabetami Edmondson wprowadził drukowanie różnych wzorów na kartonikach. Dwa lata po wprowadzeniu swojego systemu Edmondson wypowiedział pracę na kolejach i otworzył w Machesterze własną firmę, pod marką syna - John B. Edmondson, drukującą bilety i dodatkowe wyposażenie do ich sprzedaży[4].

Przypisy

  1. Według hasło "Kolejowe bilety" w Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga (1928) cytat za Encyklopedia Gutenberga On-Line
  2. Informacja pochodzi ze strony "Ostatnie Ryflaki na Pomorzu"
  3. Informacja z oficjalnej strony FPKW
  4. Historia Edmondsona i jego wynalazku jest opisana na stronach PowerMuseum z Sydney
Wikimedia Commons