Bisfosfoniany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Porównanie struktury bisfosfonianu (na górze) i pirofosforanu (na dole)

Bisfosfonianyfosforoorganiczne związki chemiczne z grupy fosfonianów, charakteryzujące się występowaniem układu PC−P. Są czynnikami chelatującymi, podobnymi w działaniu do NTA lub EDTA. Są wykorzystywane jako leki hamujące resorpcję kości. Są stosowane w terapii osteoporozy, choroby Pageta, przerzutów nowotworowych do kości, szpiczaka mnogiego i in.

Zostały otrzymane po raz pierwszy[1] przez rosyjskiego chemika Nikołaja Menszutkina w roku 1865[2]. W roku 1897 Hans von Baeyer i K.A. Hofmann[3] otrzymali kwas etydronowy, który był pierwszym bisfosfonianem użytym jako lek dla ludzi[1].

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Bisfosfoniany są analogami pirofosforanu, mającymi w swojej strukturze dwie grupy fosfonianowe związane z centralnym atomem węgla. Wykazują duże powinowactwo do wapnia, dlatego odkładają się w kościach. Hamują kalcyfikację oraz resorpcję kości zależną od osteoklastów. Kwas zoledronowy hamuje dodatkowo działanie osteoblastów[4][5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Przeciwwskazania i ostrzeżenia[edytuj | edytuj kod]

Dawkowanie[edytuj | edytuj kod]

Bisfosfoniany stosowane dożylnie w leczeniu w chorobie nowotworowej:

  • nie ma obostrzeń co do pory dnia w jakiej należy podać lek,
  • nie ma obostrzeń co do diety ani innych przyjmowanych leków (z wyjątkiem talidomidu i kalcytoniny, zob. sekcja Interakcje)
  • lek podawany jest co 3–4 tygodnie we wlewie dożylnym w dawce zleconej przez lekarza. Należy uwzględnić nawodnienie oraz suplementację wapna i witaminy D jeśli lekarz uzna je za konieczne.

Dawki bisfosfonianów przyjmowanych doustnie ustala lekarz.

Działania niepożądane[edytuj | edytuj kod]

Działania niepożądane związane są ze sposobem podawania leku oraz ze sposobem jego działania.

Głównie są to zaburzenia za strony przewodu pokarmowego (zgaga, objawy zapalenia przełyku)[potrzebne źródło]. Najczęściej obserwowano nudności, wymioty, biegunkę[6]

Działania niepożądane mają zazwyczaj charakter łagodny i przemijający. Bardzo często występujące działania niepożądane to bezobjawowa hipokalcemia i gorączka (zwiększenie temperatury ciała o 1 °C do 2 °C), które zazwyczaj występują w ciągu pierwszych 48 godzin od podania infuzji (wlewu dożylnego). Gorączka najczęściej przemija samoistnie i nie powoduje konieczności leczenia.

Można zastosować leki przeciwbólowe. Można zmniejszyć nasilenie tych objawów stosując odpowiednie nawodnienie - w dniu podania leku, przed podaniem leku wypić 0,5 litra płynów.

rzadkim działaniem niepożądanym w leczeniu bisfosfonianami (przy obu sposobach podania) jest martwica szczęki[7]. Stąd zaleca się kontrole stomatologiczne w trakcie leczenia.

Interakcje[edytuj | edytuj kod]

Leki z tej grupy reagują z jonami wapnia tworząc nierozpuszczalne i nieaktywne kompleksy. Z uwagi na to nie należy ich przyjmować razem z preparatami zawierającymi wapń (np. środkami zobojętniającymi kwas żołądkowy) oraz pożywieniem bogatym w ten składnik, np. z mlekiem, przetworami mlecznymi, orzechami, rybami. Powinno się zachować co najmniej dwugodzinny odstęp pomiędzy zażyciem leku, a spożyciem któregoś z tych produktów.

  • Bisfosfoniany doustne[8]:

Jednoczesne stosowanie z innymi bisfosfonianami jest przeciwwskazane. Istnieją dane dotyczące występowania zaburzeń czynności nerek, podczas jednoczesnego stosowania bisfosfonianów doustnych (klodronian) z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ), najczęściej z diklofenakiem[8]. Stosowanie bisfosfonianów doustnych (klodronianu) jednocześnie z (antybiotykami aminoglikozydami) wymaga zachowania ostrożności z uwagi na zwiększone ryzyko hipokalcemii. W pojedynczych przypadkach odnotowano ciężką hipokalcemię. Należy zwrócić uwagę na możliwość dodatkowego wystąpienia hipomagnezemii.

Nie należy zażywać bisfosfonianów doustnych (klodronian) z pokarmami lub lekami zawierającymi kationy dwuwartościowe (np. lekami zmniejszającymi pH soku żołądkowego oraz lekami zawierającymi żelazo).

  • Bisfosfoniany dożylne[9]:

Nie obserwowano interakcji pomiędzy bisfosfonianami dożylnymi a lekami powszechnie stosowanymi w terapii nowotworów. Leki w tej postaci stosowane są w trakcie chemioterapii (osobny wlew dożylny). Bisfosfoniany dożylne (kwas pamidronowy, kwas zoledronowy) i kalcytonina stosowane jednocześnie u pacjentów z ciężką hiperkalcemią działały synergicznie, co poprawiało efekt terapeutyczny, gdyż prowadziło do szybszego zmniejszenia stężenia wapnia w surowicy krwi. Należy zachować ostrożność podczas podawania bisfosfonianów dożylnych z innymi lekami potencjalnie nefrotoksycznymi. U pacjentów ze szpiczakiem mnogim ryzyko zaburzenia czynności nerek może się zwiększyć, jeśli bisfosfonian dożylny podaje się jednocześnie z talidomidem.

Leki[edytuj | edytuj kod]

Leki bisfosfonianowe wpływające na mineralizację kości (klasyfikacja ATC M 05):

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Russell, R. Graham G.. Bisphosphonates: The first 40 years. „Bone”. 49 (1), s. 2-19, 2011. doi:http://dx.doi.org/10.1016/j.bone.2011.04.022. 
  2. Menschutkin, N.. Ueber die Einwirkung des Chloracetyls auf phosphorige Säure. „Justus Liebigs Annalen der Chemie”. 133 (3), s. 317-320, 1865. doi:10.1002/jlac.18651330307. 
  3. von Baeyer, Hans, Hofmann, K. A.. Acetodiphosphorige Säure. „Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft”. 30 (2), s. 1973-1978, 1897. doi:10.1002/cber.189703002157. 
  4. Jacek Spławiński, Małgorzata Remiszewska, Dorota Pawluczuk, Zenon Jastrzębski, Aleksander P. Mazurek: Bisfosfoniany. Przełom w leczeniu osteoporozy. osteoforum.org.pl. [dostęp 2014-07-04]. [zarchiwizowane z adresu 2009-05-17].
  5. Charakterystyka produktu leczniczego Zomikos, Urząd Rejestracji Leków
  6. http://www.doz.pl/leki/p1404-Bonefos
  7. Farmacja praktyczna. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007, s. 406. ISBN 978-83-200-3400-4.
  8. 8,0 8,1 Charakterystyka produktu leczniczego Bonefos, Urząd Rejestracji Leków
  9. Charakterystyka produktu leczniczego Pamifos, Urząd Rejestracji Leków

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.