Bisior

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kalifornijski omułek przyczepiony do skały za pomocą bisioru
Omułek jadalny (Mytilus edulis)
Racicznica zmienna (Dreissena polymorpha)

Bisior (starorus. biser – naszyjnik z pereł[1]) – wiązka jedwabistych nici powstająca z szybko krzepnącej wydzieliny niektórych, głównie morskich małżów (omułek, szołdra) lub rzadko słodkowodnych (racicznica). Wśród gatunków występujących w Polsce bisior wytwarza racicznica zmienna.

Nici te powstają z wydzieliny gruczołu bisiorowego, leżącego u nasady nogi małża i służą do przytwierdzania się małża do podłoża. Osiągają długość do 6 cm. U niektórych gatunków małży z rodziny gniazdówkowatych służą także do sklejania materiałów gniazda. Bisior nie zrasta się z nabłonkiem małża – jest przytrzymywany mięśniem nogi i w każdej chwili może być porzucony.

Jedwab morski[edytuj | edytuj kod]

W starożytności i w średniowieczu wyrabiano z bisioru bardzo cienkie i lśniące tkaniny określane jako jedwab morski lub oceaniczny, po włosku "tarantine" (od miejscowości Tarent, gdzie bisior był produkowany[1]); były one prawdopodobnie najdroższą tkaniną starożytności. Powstawał z nici pozyskiwanych głównie z dużego, bo dorastającego do 60-90 cm długości, małża Pinna nobilis L. (pol. przyszynka szlachetna) z Morza Śródziemnego.

Zalety bisioru sławił już w starożytności Herodot, również XIX-wieczni egiptolodzy[kto?] na podstawie swych odkryć[potrzebne źródło] potwierdzili znajomość jedwabiu morskiego w dawnym Egipcie.

Badania gdańskich naukowców wykazały, że z bisioru wykonana jest prawdopodobnie tkanina znana jako Całun z Manoppello[2].

Egiptolog John Gardner pokusił się o obliczenie gęstości bisiorowych nitek w odnalezionych fragmentach tkanin – w jednym calu materiału (25,4 mm) miały się znajdować 152 nitki bisiorowe, co dowodziło ich niebywałej delikatności[potrzebne źródło].

Głównym ośrodkiem produkcji bisioru był Tarent we Włoszech, a także Korsyka, Sardynia i Sycylia.

Jedwab morski był bardzo ceniony ze względu na swoją rzadkość i złocisty połysk. Był niebywale drogi, ponieważ produkowano go ręcznie, a zdobycie nici bisiorowych nie było proste. Aby uzyskać 200-300 gramów tej przędzy, trzeba było zanurkować po ok. 1000 sztuk małży (jeden małż wytwarza zaledwie 1-2 gramy surowej nici)[potrzebne źródło]. Przyczyniło się to też do przetrzebienia siedlisk Pinna nobilis L..

W wieku XVIII modna była bisiorowa galanteria (pończochy, apaszki, rękawiczki) – zachwycano się jej lekkością: poskładaną parę rękawiczek dało się zmieścić w skorupce włoskiego orzecha.

W dzisiejszych czasach morski jedwab produkowany jest tylko na wyspie Sant Antioco koło Sardynii. Mieszka tam jedyna na świecie kobieta, która potrafi wytwarzać tkaniny bisiorowe – Chiara Vigo[3]. Jej przodkami mają być Chaldejczycy i Fenicjanie, ludy, u których umiejętność wytwarzania morskiego jedwabiu przekazywano sobie z pokolenia na pokolenie od tysięcy lat. Bisior produkowany obecnie używany jest głównie do naprawy muzealnych eksponatów wykonanych z tarantine.

Cechy jedwabiu morskiego[edytuj | edytuj kod]

  • Może przetrwać do 5 tys. lat.
  • Jest przezroczysty.
  • Nie da się go pomalować.
  • Wytrzymały.
  • Cienki

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-12365-9.
  2. GDAŃSZCZANIE ZBADALI CAŁUN Z MANOPPELLO, Kosycarz Foto Press , [dostęp=2014-05-10]
  3. Film "Boskie Oblicze", reż. Leszek Dokowicz. min. 21:45

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]