Bitwa nad Worsklą

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa nad Worsklą
Czas 12 sierpnia (lub 16 sierpnia) 1399
Miejsce nad brzegami Worskli
Terytorium Wielkie Księstwo Litewskie
Przyczyna Próba podporządkowania Wielkiemu Księstwu Litewskiemu tatarskiej Złotej Ordy, a w dalszej perspektywie Rusi Moskiewskiej.
Wynik zwycięstwo wojsk tatarskich
Strony konfliktu
Coat of arms of Lithuania.svg Litwa
POL Przemysł II 1295 COA.svg Polska
Państwo zakonu krzyżackiego Krzyżacy
Coat of arms of Moldavia.svg Mołdawia
Złota Orda
Dowódcy
Wielki Książę Witold
Tochtamysz
Temür Kutług
Edygej
Siły
ok. 38 tys. ok. 90 tys.
Straty
ok. 15-20 tys. ok. 3,5-6 tys.

Bitwa nad Worsklą – jedna z największych bitew średniowiecznej Europy[1], stoczona 12 sierpnia (lub 16 sierpnia[2]) 1399 nad brzegami Worskli.

Stronami konfliktu z jednej strony były wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego i jego ówczesnych sojuszników, pod wodzą wielkiego księcia Witolda wspierające Tochtamysza próbującego powrócić na tron Złotej Ordy. Witold i Tochtamysz wspierani byli również przez wojska krzyżackie, polskie i mołdawskie. Drugą stroną konfliktu były wojska tatarskie Złotej Ordy dowodzone przez Edygeja.

Bitwa zakończyła się klęską wojsk sprzymierzonych dowodzonych przez Witolda. Z perspektywy państwa polsko-litewskiego oznaczała utratę szansy na złamanie siły wpływów tatarskich w regionie i podporządkowanie zajmowanych przez Tatarów ziem nad Morzem Czarnym, w tym ujścia Dniepru, oraz utratę szansy zjednoczenia wszystkich ziem ruskich pod panowaniem Jagiellonów.

Przyczyny bitwy[edytuj | edytuj kod]

Witold udzielając pomocy Tochtamyszowi liczył na korzyści terytorialne dla Litwy i zawarcie w przyszłości sojuszu z Ordą przeciw Księstwu Moskiewskiemu, co czyniłoby z Wielkiego Księstwa Litewskiego niekwestionowanego lidera na całej Rusi. Klęska mogła doprowadzić do uzależnienia księstwa od dynastii Jagiellonów.

Przed bitwą[edytuj | edytuj kod]

Koncentracja wojsk sprzymierzonych. liczących ok. 38 tys. żołnierzy, odbyła się w okolicach Żytomierza. Naczelnym dowódcą był wielki książę Witold. W skład podległej mu armii wchodziło ok. 10 tys. konnego bojarstwa, które dzieliło się na: hufiec wileński pod Witoldem, hufiec połocki pod kniaziem Andrzejem Garbatym, hufiec briański pod kniaziem Dymitrem Starszym i hufiec wołyński pod kniaziem Dymitrem Koriatowiczem Wołyńcem. Wśród pieszych było ok. 5 000-3 000 lekkiej piechoty litewsko-ruskiej, ok. 500 Krzyżaków pod komturem Rastemborka Tomaszem Szurwiłło, ok. 4 000 rycerzy polskich, ruskich i podolskich pod wojewodą krakowskim Spytkiem II z Melsztyna z piętnastoma działami, ok. 1 500 rycerzy mołdawskich pod hospodarem (lennikiem polskim) Stefanem I oraz do 15 000 Tatarów wiernych Tochtamyszowi (głównie z Krymu i Powołża). Armia ta ruszyła na wschód i przeprawiła się przez Dniepr pod Kijowem. Dalej idąc w dół rzeki odbiła nieco na wschód i 9 sierpnia, zatrzymała się nad rzeką Worsklą grupując się w 7 warownych obozów. Nie było to najlepsze miejsce bowiem armia za plecami miała Dniepr i w razie porażki groził jej pogrom podczas odwrotu.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Późnym wieczorem 11 sierpnia, licząca co najmniej 40 000 ludzi, tatarska armia Temür Kutługa stanęła niezauważona naprzeciw wojsk sprzymierzonych Witolda. Aby nie zdradzić swej obecności, jej żołnierze nie palili ognisk. Nie ryzykowano przedwczesnego starcia czekając na Armię Edygeja. Ta nadeszła w nocy i liczyła ok. 50 000 ludzi. Wczesnym rankiem żołnierze Witolda ujrzeli dużą armię tatarską, która ustawiała się do ataku. Zaskoczenie było pełne a na dodatek w porę nie połączono i nie umocniono dostatecznie obozów. Uderzenia poszły na lewym skrzydle od strony Dniepru tak, aby odciąć wojskom Witolda drogę odwrotu i stopniowo je okrążyć. W pole wyszli tylko Tochtamysz i Dymitr Koriatowicz Wołyniec. Od wschodu i w centrum zaatakowali ludzie Temür Kutługa, a od strony Dniepru i północy zaciekle napierali ludzie Edygeja. Teraz każdy bronił się oddzielnie.

Witold widząc pewną klęskę i wdarcie się Tatarów do środka szyków, na czele swego hufca przybocznego wyrąbał sobie drogę i uciekł na drugi brzeg Dniepru. W tej sytuacji dowództwo przejął kniaź Dymitr Koriatowicz Wołyniec. Jednak nie na długo, cofając się w stronę centrum obozów zginął w okrążeniu. Po nim dowódcą został kniaź Dymitr Starszy, ale i on również padł. Potem każdy bronił się do końca sam. Tatarzy Tochtamysza wyrwali z okrążenia swego chana oraz jego syna Dżelladina Dżena i wycofali się na północny zachód za Dniepr. Hufiec polsko-podolsko-ruski pod Spytkiem z Melsztyna bronił się na prawym skrzydle, jednak strzała ugodziła wojewodę krakowskiego prosto w gardło i zginął na miejscu. Z jego oddziału ocalało tylko ok. 400 ludzi broniących przeprawy. Do wieczora resztki sił sprzymierzonych wycofały się za rzekę.

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Tatarzy Edygeja stracili ok. 3 500 do 6 000 ludzi. Zwycięzcy zajęli się zbieraniem łupów i odpoczynkiem. Następnego dnia rankiem ruszyli dalej na wschód.

W bitwie zginęło też ok. 15 000-20 000 żołnierzy sprzymierzonych w tym: 74 kniaziów, znacznych bojarów i rycerzy. Polegli także Spytko II z Melsztyna, hospodar mołdawski Stefan I, komtur Tomasz Szurwiłło, Dymitr Koriatowicz Wołyniec, Dymitr Starszy Olgierdowic, Andrzej Garbaty. Utracono też wszystkie tabory, działa i większość sztandarów. Porażka przekreśliła plany podporządkowania Rusi Moskiewskiej Wielkiemu Księstwu Litewskiemu.

Przypisy

  1. P. Bunar, S. A. Sroka, Wojny, bitwy i potyczki w średniowiecznej Polsce, TAiWPN Universitas, Kraków 1996, ISBN 83-7052-443-3
  2. A. Supruniuk, Wojewoda płocki Abraham Socha. Przyczynek do genealogii Nałęczów mazowieckich, [w:] A. Supruniuk, Szkice o rycerstwie mazowieckim XIV/XV wieku, Toruń 2008, ISBN 978-83-89376-69-5, s. 7-8.