Bitwa o Dublin

Bitwa o Dublin irlandzka wojna domowa
Four Courts od wschodu
Czas	28 czerwca-5 lipca 1922
Miejsce	Dublin
Wynik	Klęska IRA
Strony konfliktu Irlandzka Armia Republikańska Wolne Państwo Irlandzkie Dowódcy Rory O'Connor Ernie O'Malley Oscar Traynor Michael Collins Paddy Daly Tom Ennis Siły ok. 700 4000 Straty 49 zabitych, 158 rannych, ponad 400 uwięzionych 16 zabitych, 122 rannych

Bitwa o Dublin (ang. Battle of Dublin, irl. Cath Bhaile Átha Cliath) – tygodniowe, ciężkie walki o Dublin, trwające od 28 czerwca do 5 lipca 1922, wyznaczające początek irlandzkiej wojny domowej.

Zdarzenia poprzedzające

14 kwietnia 1922 roku ok. 200 przeciwnych porozumieniu z Wielką Brytanią członków IRA, pod przywódctwem Rory'ego O'Connora opanowało budynek Four Courts w Dublinie. Chcieli oni wywołać nową konfrontację z Brytyjczykami i zmusić ich do rewizji traktatu brytyjsko-irlandzkiego i doprowadzić do wyzwolenia Północnej Irlandii. W tym czasie w Dublinie stacjonowały liczne oddziały brytyjskie, oczekujące, zgodnie z ustaleniami, na ewakuację. Obawiając się, że sytuacja może sprowokować Brytyjczyków do zerwania traktatu i unicestwienia idei budowy państwa irlandzkiego władze tworzącego się rządu Wolnego Państwa Irlandzkiego podjęły akcję przeciwko rebeliantom. Już wcześniej Brytyjczycy zaczęli naciskać na Irlandczyków w sprawie jak najszybszego rozwiązania sprawy po zabiciu przez dwóch członków IRA w Londynie marszałka sir Henry'ego Wilsona 22 czerwca 1922.

Michael Collins zaakceptował ofertę Winstona Churchilla, który zaproponował armii irlandzkiej wypożyczenie artylerii i amunicji. Po nieudanych negocjacjach z IRA rząd irlandzki rozpoczął działania zbrojne 28 czerwca.

Szturm na Four Courts

Po pierwszym dniu ostrzeliwania garnizonu IRA, zabarykadowanego w Four Courts Brytyjczycy zdecydowali się zwiększyć ilość wypożyczonego Irlandczykom ciężkiego sprzętu oraz zaoferowali bombardowanie z powietrza. Collins, z obawy o cywilów, odrzucił obie propozycje. 29 czerwca siły rządowe podjęły szturm na wschodnie skrzydło Four Courts, tracąc trzech zabitych i 14 rannych, biorąc jednak 33 jeńców. Również należący do IRA samochód pancerny został uszkodzony i porzucony przez załogę. Następnego dnia artyleria rządowa raniła Paddy O'Briena, a komendę nad siłami IRA w Four Courts objął Ernie O'Malley. Tego samego dnia pocisk wywołał pożar budynku. Ostatecznie o godzinie 15:30 30 czerwca O'Malley poddał Four Courts generałowi Paddy'emu Daly.

Tego samego dnia, kilka godzin wcześniej, w zachodnim skrzydle, które służyło bojownikom IRA jako magazyn amunicji doszło do silnej eksplozji, w wyniku której doszło do zniszczenia przechowywanych tam archiwów. Rannych zostało 40 szturmujących budynek żołnierzy.

Pomimo kapitulacji Four Courts część dowódców, w tym Ernie O'Malley, wydostało się z budynku, by kontynuować walkę.

Walki uliczne

Pomimo zdobycia Four Courts walki w Dublinie trwały do 5 lipca. 29 czerwca siły IRA Oscara Traynora opanowały rejon ulicy O'Connell Street by odciągnąć część sił od Four Courts. Traynor liczył na ściągnięcie posiłków z reszty kraju do walki, gdyż siły w Dublinie nie były dostatecznie liczne i przygotowane do walki. W walkach wzięły jednak udział jedynie siły z Belfastu i Tipperary, ale dotarły do miasta zbyt późno by wziąć udział w walkach.

Siły rządowe generała Toma Ennisa podjęły tymczasem oczyszczanie miasta z jednostek IRA, co udało się do 1 lipca. Jednocześnie wokół O'Connell street utworzono kordon wojska. Za pomocą artylerii usunięto siły powstańcze z pozycji na Parnell street i Gardiner street, co dało czyste pole do operacji na O'Connell street.

Wojska doprowadziły do wysadzenia budynku YMCA, w którym znajdowały się liczne siły IRA, które opuściły budynek pod osłoną samochodów pancernych przed jego zawaleniem. Oscar Traynor i ok. 100 jego ludzi wmieszali się w tłum cywilów i skierowali w stronę Blessington.

Ostatnim dowódcą, który kontynuował walkę był Cathal Brugha z oddziałem 15 ludzi w budynku Hamman hotel. Ok. 17:00 5 lipca, gdy trawiące budynek pożary uniemożliwiły jego utrzymanie wydał rozkaz kapitulacji. On sam pozostał w budynku z pistoletem, zginął niedługo potem w walce z żołnierzami.

Był to ostatni większy epizod walk w Dublinie. Później zdarzały się niewielkie incydenty z nielicznymi i niezorganizowanymi bojownikami IRA.

Cathal Brugha był ostatnią ofiarą walk, które kosztowały obie strony 65 zabitych i 280 rannych. Ponadto siły rządowe aresztowały ponad 400 bojowników. Straty cywilne sięgają 250 ofiar, co było spowodowane użyciem ciężkiej broni, głównie artylerii w gęsto zaludnionej lokalizacji, jaką jest miasto.

Późniejsze wydarzenia

Oscar Traynor, Ernie O'Malley i inni przywódcy dublińskich walk przegrupowali się w Blessington, 30 km na południowy zachód od miasta. Już po zakończeniu walk do miasta zaczęły docierać posiłki IRA z Tipperary, które jednak nie podjęły walki wobec zakończenia operacji dublińskiej. Siły te skierowały się na południe, do Enniscorthy i Carlow, ale zostały dość szybko pokonane.

Większość rebeliantów wycofała się dalej na południe, na tereny tzw. Republiki Munsteru, ośrodek ten został zlikwidowany w ofensywie rządowej z lipca-sierpnia 1922.

Przywódcy walk ujęci w Four Courts, Rory O'Connor, Liam Mellows, Joe McKelvey i Richard Barrett zostali straceni. Miejsce, gdzie zginął Cathal Brugha zostało nazwane Cathal Brugha street.

Bibliografia

• Ernie O'Malley, The Singing Flame, Dublin 1978.
• M.E. Collins, Ireland 1868-1966, Dublin 1993.
• Michael Hopkinson, Green against Green - the Irish Civil War
• Eoin Neeson, The Irish Civil War
• Paul V Walsh, The Irish Civil War 1922-23 -A Study of the Conventional Phase [1]
• Meda Ryan, The Real chief, Liam Lynch
• Tim Pat Coogan, De Valera, Long Fellow, Long Shadow