Bitwa o Kijów (1941)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa o Kijów
II wojna światowa, front wschodni, część operacji "Barbarossa"
Eastern Front 1941-06 to 1941-09.png
Front wschodni podczas bitwy o Kijów
Czas 23 sierpnia26 września 1941
Miejsce Kijów i okolice
Terytorium ZSRR
Wynik zwycięstwo Niemców
Strony konfliktu
 III Rzesza  ZSRR
Dowódcy
III Rzesza Gerd von Rundstedt Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Siemion Budionny (pozbawiony dowództwa 13 września)
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Michaił Kirponos
Siły
500 000 żołnierzy 627 000 żołnierzy[1]
Straty
nieznane 616 304 zabitych lub pojmanych
84 240 rannych[1]
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Operacja "Barbarossa"

BrześćBiałystok-MińskRosienieBrodyBesarabiaSmoleńskHumańKijówTallinnJelniaOdessaLeningradCharkówKrymRostówMoskwa

Bitwa o Kijów – nazwa niemieckiej operacji, która skutkowała potężnym okrążeniem wojsk radzieckich wokół Kijowa podczas II wojny światowej. Uważa się tę operację okrążeniową za największe okrążenie wojsk w całej historii wojskowości. Operacja trwała od 23 sierpnia do 26 września 1941 roku w czasie operacji "Barbarossa"[2]. W radzieckiej historiografii operacja znana jest jako Kijowska Strategiczna Operacja Obronna (ros. Киевская стратегическая оборонительная операция) i podane są w niej nieco inne daty, mianowicie od 7 lipca do 26 września 1941 roku.

W czasie operacji okrążono prawie cały Front Południowo-Zachodni Armii Czerwonej i według niemieckich danych wzięto do niewoli 665 tys. żołnierzy. Pomimo tego okrążenie Kijowa nie zostało całkowicie zamknięte, dzięki czemu małe grupy żołnierzy Armii Czerwonej zdołały wymknąć się z okrążenia, w tym szef sztabu frontu marsz. Siemion Budionny, marsz. Siemion Timoszenko i komisarz polityczny Nikita Chruszczow. Główny dowódca Frontu Południowo-Zachodniego gen. Michaił Kirponos został złapany w pułapkę za linią wroga i zginął podczas próby przebicia się. Klęska pod Kijowem była, na skalę nie notowaną do tej pory, katastrofą Armii Czerwonej, która sama w sobie przekraczała nawet klęskę pod Mińskiem pomiędzy czerwcem a lipcem 1941 roku. 1 września Front Południowo-Zachodni liczył 752-760 tys. żołnierzy (850 000 z siłami rezerwowymi), 3923 działa i moździerze, 114 czołgów i 167 samolotów.

W okrążeniu utknęło 452 700 żołnierzy, w tym 2642 działa i moździerze oraz 64 czołgi. Z tej liczby ok. 15 tys. żołnierzy udało się wyrwać z okrążenia do 2 października. W liczbach całkowitych Front Południowo-Zachodni odniósł następujące straty: 700 544 ofiary, w tym 616 304 zabitych, pojmanych lub zaginionych w akcji. Skutkiem tego pięć radzieckich armii (5., 37., 26., 21. i 38.) składające z 43 dywizji właściwie przestały istnieć. 40. Armia została również poważnie przetrzebiona. Podobnie jak Front Zachodni przed nim, tak i Front Południowo-Zachodni musiały być odbudowywane właściwie od początku[3]. Kijów został wyzwolony w listopadzie 1943 roku.

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

Po początkowych szybkich sukcesach Grupy Armii "Środek" w środkowym sektorze frontu wschodniego powstało dużej wielkości wybrzuszenie w jej miejscu połączenia z Grupą Armii "Południe" pod koniec lipca 1941 roku. Znajdowały się w nim duże siły radzieckie składające się z prawie całego Frontu Południowo-Zachodniego skoncentrowane w samym Kijowie i dookoła Kijowa[4][5]. Pomimo braków w ilości czołgów i wojsk zmotoryzowanych, a było to spowodowane olbrzymimi stratami tych formacji w bitwie o Humań[5], front ten nadal był sporym zagrożeniem dla nacierających Niemców i stanowił największe pojedyncze skoncentrowanie wojsk radzieckich na froncie wschodnim w tym okresie.

Pod koniec sierpnia naczelne dowództwo (OKH, Oberkommando des Heeres) stanęło przed wyborem – kontynuowanie marszu na Moskwę albo zniszczenie radzieckich sił na południu. Ponieważ niemiecka Grupa Armii "Środek" nie była wystarczająco silna do zniszczenia wojsk radzieckich postanowiono przesunąć spore siły z Grupy Armii "Środek" by wspomóc Grupę Armii "Południe". Po dyskusji w gronie najwyższego dowództwa Wehrmachtu, większość sił 2. Grupy Pancernej oraz 2. Armii została odłączona od Grupy Armii "Środek" i wysłana na południe w celu okrążenia Armii Czerwonej i połączenia się z nacierającą Grupą Armii "Południe". Do połączenia miało dojść na wschód od Kijowa.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Niemieckie armie pancerne nacierały w błyskawicznym tempie. 12 września 1. Grupa Pancerna Ewalda von Kleista, która już wtedy skierowała się na północ i sforsowała Dniepr, zaatakowała ze swoich przyczółków w Czerkasach i Krzemieńczuku. Kontynuując swoje natarcie na północ przecięła ona tyły Frontu Południowo-Zachodniego Budionnego. 16 września nawiązała ona kontakt z 2. Grupą Pancerną Guderiana nacierającą na południe w Łochwicy, 190 km na wschód od Kijowa[6]. Budionny został złapany w pułapce, a 13 września rozkazem Stalina został on pozbawiony dowództwa, nie wymieniono jednak oficjalnego zastępcy, pozostawiając dowództwo poszczególnym dowódcom korpusów i dywizji.

Od tego momentu los okrążonej Armii Czerwonej był już przypieczętowany. Przed Armią Czerwoną wisiało widmo niesłychanej klęski. Bez sił zmotoryzowanych, bez naczelnego dowódcy, nie było możliwości na wyrwanie się z okrążenia. Niemiecka 17. i 6. Armia Grupy Armii "Południe", jak również 2. Armia Grupy Armii "Środek" krok po kroku zaciskały nożyce okrążenia wspierane dodatkowo przez dwie grupy pancerne. Armia Czerwona nie poddała się jednak łatwo. Dopiero po krwawych i niezwykle zaciekłych bombardowaniach artyleryjskich, powietrznych oraz ze strony broni pancernej siły radzieckie poddały się. 19 września padł Kijów, ale samo okrążenie kontynuowano nadal. W końcu, po dziesięciu dniach zaciekłych walk, ostatnie oddziały Armii Czerwonej znajdujące się na wschód od Kijowa poddały się. Niemcy pojmali według swoich szacunków 600 tys. żołnierzy Armii Czerwonej, chociaż należy tu podkreślić, że sporą część stanowili cywile. Adolf Hitler ogłosił bitwę największym zwycięstwem w historii.

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Dzięki doskonałemu manewrowi Guderiana Wehrmacht zniszczył Front Południowo-Zachodni wraz ze wspomnianymi wcześniej stratami Armii Czerwonej, podczas gdy siły radzieckie na zachód od Moskwy prowadziły nieudolną i kosztującą wiele strat ofensywę przeciwko Niemcom wokół Smoleńska. Po operacji okrążenia Kijowa, Hitler ogłosił w październiku rozpoczęcie operacji "Tajfun", która załamała się na przedmieściach Moskwy w pierwszych dniach grudnia 1941 roku. Wielu historyków twierdzi, że gdyby operacja "Tajfun" rozpoczęła się we wrześniu Wehrmacht uniknął by ataku zimy i zdobył Moskwę zanim warunki pogodowe zmieniły się na tak niekorzystne[7].

Niemieccy żołnierze ostrzeliwują pozycje radzieckie na drugim brzegu Dniepru za pomocą armaty przeciwpancernej PaK 36, 20 września 1941 roku

Argument wydaje się nie wytrzymywać krytyki, gdyby bowiem Hitler przeprowadził operację "Tajfun" we wrześniu Grupa Armii "Środek" musiałaby zlikwidować oddziały Armii Czerwonej, które byłyby dużo silniejsze ponieważ nie zostałyby przetrzebione podczas przegranej ofensywy pod Smoleńskiem. Dodatkowo Grupa Armii "Środek" zaatakowałaby odsłaniając tym samym niebezpiecznie swoją prawą flankę, a osiągnęłaby przedmieścia Moskwy według wszelkiego prawdopodobieństwa i tak w drugiej połowie października czyli już po rozpoczęciu jesiennych chłodów i szarug[7]. Ostatecznie Stawka uratowała Moskwę dzięki wsparciu dodatkowych dziesięciu rezerwowych armii, które wzięły udział w obronie miasta, w grudniowym przeciwuderzeniu oraz styczniowej kontrofensywie. Armie te zostałyby jednak wprowadzone do walki bez względu na to, kiedy Hitler rozpocząłby operację "Tajfun". Podczas gdy armie te z sukcesem zatrzymały, a następnie odrzuciły niemiecką ofensywę na przedmieściach Moskwy, to były one to w stanie zrobić nawet jeżeli Niemcy zaatakowali by Moskwę miesiąc wcześniej. Dodatkowo, jeżeli Niemcy by rozpoczęli ofensywę na Moskwę miesiąc wcześniej, mogłyby one operować wspólnie z 600 000 żołnierzy na rozciągniętej prawej flance Grupy Armii "Środek"[7][8][9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Glantz (1995), s. 293.
  2. Anthony Read: The Devil's Disciples: Hitler's Inner Circle. s. 731.
  3. Erickson: The Road to Stalingrad. 1975.
  4. David Glantz: Barbarossa Derailed: The battle for Smolensk, Volume 2. marzec 2011, s. 54–55.
  5. 5,0 5,1 Alan Clark: Barbarossa. William Morrow and Company, 1965, s. 130.
  6. Alan Clark: Barbarossa. William Morrow and Company, 1965, s. 135, 141.
  7. 7,0 7,1 7,2 David Glantz: The Soviet-German War 1941-1945: Myths and Realities: A Survey Essay. październik 2001, s. 23.
  8. David Glantz: Forgotten Battles of the German-Soviet War (1941–1945), volume I: The Summer-Fall Campaign (22 June-4 December 1941). Carlisle, PA: 1999.
  9. David Glantz: Forgotten Battles of the German-Soviet War (1941–1945), volume II: The Winter Campaign (5 December 1941-April 1942). Carlisle, PA: 1999.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Erickson: The Road to Stalingrad. 1975.
  • David M. Glantz, Jonathan House: When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. Lawrence: University Press of Kansas, 1995. ISBN 0-7006-0899-0.