Bitwa o Midway

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy jednej z bitew drugiej wojny światowej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Bitwa o Midway
II wojna światowa, wojna na Pacyfiku
Collage Battle Midway.jpg
Według wskazówek zegara od góry po lewej: japońskie myśliwce A6M "Zero", płonący po ataku amerykańskich bombowców lotniskowiec "Hiryū", amerykańskie myśliwce F4F Wildcat na pokładzie USS "Hornet", USS "Yorktown" płonie po ataku japońskiego lotnictwa
Czas 47 czerwca 1942
Miejsce Atol Midway i okolice
Terytorium środkowy Pacyfik
Przyczyna japońskie roszczenia terytorialne
Wynik decydujące zwycięstwo USA
Strony konfliktu
 Stany Zjednoczone  Japonia
Dowódcy
Frank Jack Fletcher
Raymond Spruance
Chester Nimitz
Chūichi Nagumo
Isoroku Yamamoto
Tamon Yamaguchi
Nobutake Kondō
Siły
3 lotniskowce
ok. 50 innych okrętów
ok. 340 samolotów
4 lotniskowce
ok. 150 innych okrętów
293 samoloty
Straty
1 lotniskowiec
1 niszczyciel
147 samolotów
307 zabitych
4 lotniskowce
1 krążownik
253 samolotów
3500 zabitych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Bitwa o Midway – bitwa lotniczo-morska w czasie II wojny światowej, stoczona w dniach 4–7 czerwca 1942 pomiędzy okrętami japońskimi a amerykańskimi, w pobliżu atolu Midway na Oceanie Spokojnym, zakończona taktycznym i strategicznym zwycięstwem amerykańskim. Uznawana jest umownie za punkt zwrotny w wojnie na Pacyfiku, ponieważ inicjatywa działań militarnych przeszła na stronę amerykańską.

Japońska ofensywa na Pacyfiku[edytuj | edytuj kod]

Atol Midway w dniu 24 listopada 1941

Od udanego ataku z zaskoczenia na amerykańską bazę w Pearl Harbor aż do marca 1942 roku wszystko układało się po myśli japońskiej admiralicji. Japończycy kontynuowali swój zwycięski marsz na południe, zajmując kolejne obszary Azji. Swój plan zrealizowali w pełni, biorąc we władanie: Indie Holenderskie, Wyspy Salomona, częściowo Nową Gwineę, Nową Brytanię, Singapur, Hongkong, Filipiny, Malaje.

Dalsze plany ekspansji skupiały się na Pacyfiku, gdzie Cesarskie Siły Zbrojne chciały zająć Port Moresby w celu przygotowania operacji przeciwko Australii, opanować Aleuty, zabezpieczając tym samym Japonię od północy oraz zdobyć Midway.

Amerykańska baza na atolu Midway stanowiła ważny punkt strategiczny, którego opanowanie poszerzyłoby kontrolowany przez Japończyków obszar Pacyfiku. Jednak w wykrystalizowanych do marca 1942 koncepcjach strategicznych dowódcy Połączonej Floty admirała Isoroku Yamamoto oraz jego szefa sztabu kontradmirała Matome Ugaki, inwazja Midway nie była celem samym w sobie. Przede wszystkim uważali oni, że taki atak zmusi do kontrakcji amerykańską Flotę Pacyfiku i umożliwi wydanie jej walnej bitwy. Liczyli przede wszystkim na zwabienie i zniszczenie lotniskowców US Navy, w ich opinii stanowiących największe zagrożenie dla Japonii[1].

Plany Yamamoto początkowo spotkały się z silnym oporem ze strony Sztabu Generalnego Marynarki, a także Cesarskiej Armii. Sprzeciwy umilkły po wydarzeniach z 18 kwietnia 1942. Wtedy to ppłk James Doolittle przeprowadził udany nalot bombowy na Tokio, stolicę japońskiego imperium, lądowymi dwusilnikowymi samolotami B-25 startującymi z lotniskowca (jedyna w historii taka operacja). Atak, chociaż był tylko jednorazowym zrywem i przyniósł niewielkie zniszczenia materialne, miał duże znaczenie psychologiczne. Japończykom uświadomił, że nie mogą czuć się bezpiecznie nawet na swym macierzystym terytorium, a Amerykanom dał długo oczekiwany sukces.

Japończycy zorientowali się, skąd wystartowały dwusilnikowe bombowce[2] (błędna jest obecna w starszej literaturze tematu[3] wersja, jakoby podejrzewali, iż przyleciały z Midway). Tym samym całość wojskowych kręgów marynarki i armii z pełną mocą uświadomiła sobie niebezpieczeństwo ze strony lotniskowców amerykańskich. Szok wywołany nalotem sprawił, że wyeliminowanie tych jednostek stało się powszechnie uznanym strategicznym priorytetem. Tymczasem właśnie proponowana przez Yamamoto operacja przeciw Midway miała umożliwić zastawienie gigantycznej pułapki na lotniskowce Floty Pacyfiku. Dodatkowo, przejęcie Midway zwiększyłoby zasięg japońskiego rozpoznania powietrznego, utrudniając w ten sposób kolejne rajdy amerykańskie. W zaistniałej sytuacji Sztab Generalny Marynarki zaakceptował plany Yamamoto. Także Cesarska Armia bez dalszych oporów zgodziła się na skierowanie swoich jednostek do inwazji Midway.

Bitwa na Morzu Koralowym zakończyła się taktycznym "remisem" i nie wpłynęła na plany Japończyków: nadal dążyli oni do decydującej bitwy, w której chcieli unicestwić flotę amerykańską, a nadarzająca się inwazja zdawała się być idealną okazją do tego. Na ten sam czas postanowiono wyznaczyć operację zajęcia Aleutów. Owa mnogość celów miała się okazać słabością japońskiego planu.

Bitwa o Midway[edytuj | edytuj kod]

Midway – strażnik Hawajów[edytuj | edytuj kod]

Atol Midway jest najbardziej wysuniętą na zachód częścią Łańcucha Hawajskiego i z racji swego położenia geograficznego oraz licznych instalacji wojskowych jest ważnym punktem strategicznym, określonym przez Japończyków jako "strażnik Hawajów". Oddalony jest o około 450 mil morskich od głównych wysp Hawajów. Z Midway (po ang. midway znaczy "w połowie drogi") do San Francisco jest 6850 mil, a do Tokio 4060. W 1940, oprócz istniejącej bazy wodnosamolotów, zbudowano na Wschodniej Wyspie atolu Midway lotnisko wojskowe.

Siły japońskie[edytuj | edytuj kod]

Lotniskowiec flagowy "Akagi"

Flota admirała Yamamoto składała się z 1 Zespołu Uderzeniowego Lotniskowców dowodzonego przez wiceadmirała Chūichi Nagumo, zespołu ubezpieczającego (sił głównych) pod dowództwem samego adm. Yamamoto, oraz mającego zająć Midway zespołu inwazyjnego wiceadm. Kondō. Osobne ugrupowanie stanowił Zespół Operacji AL, mający zająć wyspy Attu, Adak i Kiska w archipelagu Aleutów. W jego skład wchodziły m.in. dwa lotniskowce 2 Zespołu Uderzeniowego Lotniskowców ("Ryūjō" i "Jun'yō").

Trzonem 1 Zespołu Uderzeniowego były 4 lotniskowce: "Akagi", "Kaga", "Hiryū" i "Sōryū", ponadto w jego skład wchodziły 2 szybkie pancerniki "Haruna" i "Kirishima", 2 ciężkie krążowniki "Tone" i "Chikuma" oraz 12 niszczycieli i 5 zbiornikowców zaopatrzeniowych.

W skład zespołu ubezpieczającego wchodziło 7 pancerników (w tym flagowy "Yamato"), 1 lekki lotniskowiec ("Hōshō"), 2 transportowce wodnosamolotów, 2 lekkie krążowniki i 12 niszczycieli, z czego 4 pancerniki i 2 krążowniki zostały wydzielone do osłony operacji na Aleutach. Następnie zarówno one, jak i lotniskowce 2 Zespołu Uderzeniowego miały uczestniczyć w spodziewanej decydującej bitwie z interweniującą pod Midway Flotą Pacyfiku[4].

Zespół inwazyjny podzielony był na zespoły: osłony, wsparcia ogniowego, desantowy i pomocniczy. W jego skład oprócz okrętów transportowych wchodziły 2 szybkie pancerniki, 8 krążowników ciężkich i niszczyciele.

Ogółem Japończycy dysponowali 322 samolotami pokładowymi. Z tej liczby lotniskowce 1 Zespołu Uderzeniowego miały na swych pokładach 227 maszyn (plus dalszych 21 samolotów transportowanych dla przyszłych sił stacjonujących na zdobytej Midway)[5]. W praktyce jedynie samoloty zespołu lotniskowców admirała Nagumo były japońską powietrzną siłą uderzeniową w bitwie.

Na przewidywanych kursach podejścia płynącej z Pearl Harbor ku Midway i Aleutom Floty Pacyfiku rozlokowano 14 okrętów podwodnych. 1 okręt podwodny (I-168) operował w rejonie Midway.

Siły amerykańskie[edytuj | edytuj kod]

Samoloty torpedowe TBD-1 dywizjonu VT-6 na pokładzie USS "Enterprise" przed startem rano 4 czerwca 1942

Siły amerykańskie pod dowództwem kontradmirała Franka J. Fletchera dzieliły się na dwa zespoły uderzeniowe (ang. Task Force).

Zespół TF-16, dowodzony przez kontradmirała Raymonda A. Spruance'a, składał się z lotniskowców USS "Enterprise" i USS "Hornet" oraz 5 ciężkich krążowników: USS "New Orleans", USS "Minneapolis", USS "Vincennes" , USS "Pensacola" i USS "Northampton", krążownika przeciwlotniczego USS "Atlanta" i 9 niszczycieli (USS "Phelps" (DD-360), USS "Worden" (DD-352), USS "Monaghan" (DD-354), USS "Aylwin" (DD-355), USS "Balch" (DD-363), USS "Conyngham" (DD-371), USS "Benham" (DD-397), USS "Ellet" (DD-398) i USS "Maury" (DD-401)) oraz 4 tankowców (USS "Cimarron" (AO-22), USS "Platte" (AO-24), USS "Dewey" (DD-349), USS "Monssen" (DD-436)).

USS "Yorktown" w Pearl Harbor parę dni przed bitwą

Drugi zespół, TF-17, pod dowództwem kontradmirała Fletchera, składał się z lotniskowca USS "Yorktown", prowizorycznie naprawionego po uszkodzeniu w bitwie na Morzu Koralowym, 2 ciężkich krążowników USS "Astoria" i USS "Portland", 6 niszczycieli: USS "Hammann" (DD-412), USS "Hughes" (DD-410), USS "Morris" (DD-417), USS "Anderson" (DD-411), USS "Russell" (DD-414) i USS "Gwin" (DD-433).

W sumie obie grupy bojowe dysponowały 233 samolotami.

Na Midway stacjonowało 17 ciężkich bombowców Boeing B-17Latających Fortec, 6 samolotów bombowo-torpedowych Grumman TBF Avenger, 4 samoloty bombowo-torpedowe Martin B-26 Marauder, 19 bombowców nurkujących Douglas SBD Dauntless, 21 bombowców nurkujących Vought SB2U Vindicator, 21 myśliwców Brewster F2A Buffalo, 7 myśliwców Grumman F4F Wildcat i 31 rozpoznawczych łodzi latających Consolidated PBY Catalina (razem 126 maszyn)[6].

Wyspy atolu zostały ufortyfikowane. Poza umocnieniami polowymi zbudowano schrony betonowe. Istniały przeszkody przeciwdesantowe, pola minowe i zasieki z drutu kolczastego. Garnizon Midway, tzn. 6 Batalion Obrony Wybrzeża (Marines) wzmocniły dwie kompanie raidersów Piechoty Morskiej oraz pluton lekkich czołgów M3 Stuart. Artyleria na Midway liczyła kilkadziesiąt dział (4 – 178 mm, 6 – 127 mm, 24 – 76 mm, ponadto wiele działek przeciwlotniczych 37 i 20 mm). Obrońcy dysponowali dużą ilością broni maszynowej (sam tylko 6 Batalion Obrony Wybrzeża posiadał 48 karabinów maszynowych 12,7 mm oraz 36 – 7,62 mm)[7]. Na Midway bazowało m.in. 8 kutrów torpedowych (a 2 dalsze jednostki tej klasy na pobliskim atolu Kure)[8].

Od północnego zachodu, zachodu i południowego zachodu Midway osłaniał wachlarz 9 okrętów podwodnych. 2 okręty podwodne pozostawały w rezerwie na północ i południe od atolu, jeszcze 1 został wysunięty daleko na zachód. 7 okrętów podwodnych patrolowało na północ i zachód od głównych wysp Hawajów, jeszcze 7 znajdowało się kilkaset mil od Midway powracając z patroli[9].

Porównanie[edytuj | edytuj kod]

Siły, którymi Amerykanie dysponowali do obrony bazy, wydawały się być skromniejsze niż flota japońska. Japończycy posiadali 4 lotniskowce uderzeniowe, Amerykanie 3, w tym "Yorktown", który dopiero co został "połatany" po poprzedniej bitwie. Brak też było równie dużych i szybkich pancerników, które jednakże nie miały już wielkiego znaczenia z uwagi na działalność lotnictwa. Brytyjczycy, po stracie lotniskowca HMS "Hermes", odmówili skierowania w obszar działań swego lotniskowca. Amerykańskie myśliwce pokładowe F4F Wildcat miały gorszą zwrotność i szybkość wznoszenia niż pozbawione opancerzenia, lekkie i zwrotne japońskie myśliwce typu Mitsubishi A6M2 Reisen ("Zero"), jednak opancerzenie kabiny pilota i dość silne uzbrojenie sprawiały, iż myśliwiec ten był pierwszym myśliwcem amerykańskim, mogącym podjąć w miarę równorzędną walkę z myśliwcami japońskimi. Największym chyba atutem Amerykanów było złamanie jeszcze przed wybuchem wojny japońskich szyfrów morskich, dzięki czemu dowództwo Floty Pacyfiku dobrze orientowało się w zamiarach japońskich admirałów.

Przed bitwą[edytuj | edytuj kod]

B-17E startują z lotniska na Midway, 31 maja 1942

W dniach 26-28 maja japońskie siły wyszły w morze z baz. Według planu, rankiem 3 czerwca 1942 samoloty z lotniskowców miały jednocześnie zaatakować Dutch Harbor na Aleutach oraz Midway (zespół adm. Nagumo opuścił Japonię z jednodniowym opóźnieniem wobec harmonogramu operacji, wskutek czego data nalotu na Midway musiała zostać przesunięta)[10].

6 czerwca, po bombardowaniu lotniczym i artyleryjskim Midway, atol miał zostać zajęty przez zespół inwazyjny. Zespół ubezpieczający pozostawał pomiędzy Midway a Aleutami w razie pojawienia się amerykańskich sił, głównie pancerników. Zadaniem zespołu uderzeniowego było natomiast najpierw zbombardowanie Midway, a ewentualnie później zniszczenie amerykańskich lotniskowców.

Amerykanie dowiedzieli się z wyprzedzeniem o zainteresowaniu Japończyków Midway, dzięki złamaniu szyfru japońskiej marynarki JN25b[11]. Amerykańskie dowództwo, spodziewając się Japończyków, już w ostatnich dniach maja rozpoczęło loty rozpoznawcze, a flota zajęła pozycję ok. 300 mil na północny wschód od Midway. Aż do 3 czerwca loty nie zdawały się na nic, ponieważ Japończycy przemierzali Pacyfik pod osłoną złej pogody. Dopiero tego dnia rano, rozpoznanie lotnicze zameldowało o dużej formacji okrętów w odległości 700 mil od wysp – japońskie okręty zespołu inwazyjnego zostały dostrzeżone na kilka minut przed planowanym zawróceniem samolotu.

Reakcją dowódcy Midway było wysłanie 9 "Latających Fortec" B-17, których atak nie przyniósł żadnych rezultatów, ponieważ został przeprowadzony z bardzo dużej jak na warunki morskie wysokości – 3 tysięcy metrów, a okręty japońskie z łatwością unikały bomb. Dopiero atak łodzi latających Catalina zaowocował uszkodzeniem jednego zbiornikowca.

Tymczasem 3 czerwca Japończycy zbliżyli się na odległość 400 mil do zespołu amerykańskiego, o którego obecności wciąż nie wiedzieli. Zgodnie z przewidywaniami adm. Nimitza, amerykańskiego głównodowodzącego na Pacyfiku, Japończycy już następnego ranka mieli przeprowadzić atak lotniczy na wyspę. Na tę okoliczność ustawił swoją flotę niespełna 200 mil na północny wschód od wyspy – blisko floty japońskiej, ale nadal nie tracąc atutu zaskoczenia.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Lotniskowiec "Hiryū" pod niecelnym bombardowaniem bombowców B-17
Uproszczona diorama przedstawiająca atak bombowców nurkujących z USS "Yorktown" i USS "Enterprise" na japońskie lotniskowce "Soryū", "Akagi" i "Kaga"
Douglas SBD Dauntless na chwilę przed atakiem na krążownik "Mikuma"
Lotniskowiec "Akagi" (po prawej) manewruje podczas ataku amerykańskich bombowców B-17
USS "Yorktown" trafiony torpedą lotniczą. Widoczne wybuchy pocisków przeciwlotniczych

Od godziny 4:30 nad ranem 4 czerwca, z japońskich lotniskowców wystartowało 108 samolotów – po 36 samolotów torpedowych, bombowych i myśliwskich, wysłanych w celu zbombardowania instalacji wojskowych na wyspie Midway. Japończycy byli pewni, że w pobliżu nie ma sił amerykańskich. Wysłali wprawdzie na patrol samoloty zwiadowcze, lecz użyli do tego celu niedostatecznej ich ilości, a samolot z krążownika "Chikuma" nie dostrzegł nieprzyjacielskich zespołów operacyjnych znajdujących się w sektorze jego poszukiwań[12].

Japończyków, po dotarciu do wyspy o 6:30, przywitał ogień artylerii przeciwlotniczej oraz 24 z myśliwców stacjonujących na wyspie. Rezultatem walk było zniszczenie 11 samolotów japońskich (14 było ciężko uszkodzonych)[13], 15 amerykańskich myśliwców (13 Buffalo i 2 Wildcaty; 5 dalszych F2A i 2 F4F odniosły tak ciężkie uszkodzenia, że musiano je później złomować) oraz pewne straty w urządzeniach bazy. Choć jednak zniszczeniu uległa m.in. część zbiorników benzyny lotniczej i urządzenia do tankowania samolotów, sam pas startowy na Sand Island został uszkodzony nieznacznie, więc Amerykanie mogli go szybko naprawić[14]. Obrona przeciwdesantowa atolu praktycznie nie ucierpiała. Gdy Japończycy walczyli nad Midway, ich własne okręty zostały zaatakowane kolejno przez kilka grup amerykańskich samolotów bombowo-torpedowych Avenger i Marauder oraz bombowców nurkujących Dauntless i Vindicator, wysłanych z Midway przed nalotem. Doświadczone załogi japońskich lotniskowców skutecznie manewrowały tak, że Amerykanie nie osiągnęli żadnych trafień. Atakujące bombowce torpedowe i nurkujące zostały zdziesiątkowane przez japońską osłonę myśliwską, która zestrzeliła 16 z nich. Także użycie ciężkich bombowców B-17 przeciw celom nawodnym okazało się zupełnie nieskuteczne.

Na dalszym przebiegu bitwy zaważył czynnik czasu i decyzje podejmowane przez adm. Nagumo. Po wysłaniu fali samolotów na Midway, zatrzymał on część samolotów torpedowych na lotniskowcach, przewidując, że w pobliżu może pojawić się amerykańska flota, zwabiona obecnością Japończyków. Tymczasem, dowódca grupy samolotów atakujących Midway zgłosił konieczność przeprowadzenia drugiego nalotu, w celu zniszczenia lotniska na wyspie. Brak powtórnego nalotu był już błędem popełnionym przez Japończyków w Pearl Harbor. Nagumo zdecydował więc przezbroić oczekujące na lotniskowcach samoloty torpedowe w bomby i wysłać je przeciw Midway. Około godziny 7:30 jednak pierwszy japoński samolot zwiadowczy dostrzegł amerykańskie okręty. Zaszła więc konieczność ponownego przezbrojenia samolotów w torpedy. W międzyczasie zaczęły powracać na lotniskowce samoloty znad Midway, które należało przyjąć na pokłady, zatankować i uzbroić. Odwlekło to wysłanie samolotów uderzeniowych przeciw flocie amerykańskiej. Wówczas, około godziny 9:30, zaatakowały amerykańskie samoloty pokładowe, które od godziny 7:00[15] zaczęły startować z lotniskowców amerykańskich.

Próba utworzenia jednolitej grupy uderzeniowej z samolotów zespołu TF-16 nie powiodła się. Eskadry bombowe i bombowo-rozpoznawcze wysłane z "Enterprise" (VB-6 i VS-6) oraz "Horneta" (VB-8 i VS-8 z osłoną myśliwców eskadry VF-8) obrały odmienne kursy (dowódca "Horneta" kontradmirał Mitscher błędnie założył, że japońskie lotniskowce podzielone są na dwa zespoły płynące w dużym oddaleniu od siebie i postanowił zaatakować drugi z nich)[16]. Eskadra samolotów torpedowych z "Horneta" (VT-8) pierwotnie towarzyszyła bombowcom, następnie jednak odłączyła od nich (z inicjatywy swego dowódcy komandora podporucznika J.C. Waldrona, który uważał, że nakazany kurs jest błędny i prawidłowo odgadł pozycję Japończyków). Eskadra torpedowa z "Enterprise" (VT-6) wystartowała z opóźnieniem. Myśliwce z "Enterprise" (z eskadry VF-6) podążyły za samolotami torpedowymi "Horneta". Sprawnie za to przebiegł rozpoczęty o godzinie 08:38[17] start eskadr "Yorktowna" (bombowa VB-3, torpedowa VT-3, osłona myśliwska z VF-3). Tym razem amerykańskie samoloty uformowały połączoną grupę uderzeniową.

Jako pierwsze odnalazły samoloty torpedowe z "Horneta". Zaatakowały o godzinie 09:20. Towarzyszące im dotąd myśliwce z "Enterprise" przeoczyły moment rozpoczęcia nalotu przez VT-8 i nie zapewniły mu osłony[18]. Wszystkie z 15 samolotów torpedowych Douglas TBD-1 Devastator zostały zestrzelone nad celem przez myśliwce i artylerię. Ocalał tylko jeden z pilotów – ppor. George H. Gay. Następnie (o godzinie 09:38) nadleciały samoloty torpedowe z "Enterprise" (VT-6, dowódca kmdr ppor. E. Lindsey). Również i one zostały zmasakrowane przez Japończyków – z 14 maszyn ocalały 4. Determinacja załóg tych dwóch dywizjonów torpedowych poszła w znacznym stopniu na marne. Niezgodny z prawdą jest powszechny pogląd, że związały japońską osłonę myśliwską, co ułatwiło atak bombowców nurkujących – ataki VT-6 i VT-8 miały miejsce na kilkadziesiąt minut przed przybyciem na pole walki amerykańskich nurkowców[19]. Korzystny dla Amerykanów był jednak fakt, iż na zmuszonych do gwałtownych manewrów lotniskowcach japońskich uległy spowolnieniu przygotowania do startu bombowców. Ponadto część myśliwców japońskich patroli powietrznych musiała lądować celem uzupełnienia zapasu amunicji, a w międzyczasie trzeba było zastępować je w powietrzu kolejnymi Zero. Fatalny dla Amerykanów bilans zmienił się jednak, gdy nadleciały ich kolejne dywizjony - grupa uderzeniowa z "Yorktowna" oraz bombowce nurkujące z "Enterprise". Uwagę japońskich patroli powietrznych zaabsorbował rozpoczęty o godzinie 10.10 nalot samolotów torpedowych z lotniskowca "Yorktown" (kmdr ppor L. E. Massey). Część Zero wdała się też w walkę powietrzną z amerykańskimi myśliwcami dywizjonu VF-3 z "Yorktowna" (pod dowództwem kmdra ppor J. S. Thacha, który podczas tego właśnie starcia po raz pierwszy zastosował w boju swoją słynną później taktykę walki z Zero, zwaną "Przeplatanką Thacha"[20]). W tej sytuacji całkowicie niespodziewanym przez Japończyków i niemożliwym już dla nich do odparcia okazał się atak dwóch eskadr bombowców nurkujących Dauntless z lotniskowca "Enterprise" (VB-6 oraz VS-6) pod dowództwem komandora podporucznika Clarence'a W. McClusky. Zaskoczyły one lotniskowce o godzinie 10:25, z osłoną myśliwską zajętą zwalczaniem samolotów torpedowych "Yorktowna", atakujących lotniskowiec "Hiryū". VT-3 spotkał podobny los, co poprzednio atakujące dywizjony torpedowe - z 12 samolotów tylko 2 przetrwały nalot, a i one musiały później wodować[21]. Dauntlessy jednak, nurkując z wysokości kilku tysięcy metrów, ulokowały wreszcie celne bomby w pokładach "Akagi" i "Kaga".

Wbrew popularnemu poglądowi, pokłady japońskich lotniskowców nie były zastawione licznymi, gotowymi do startu i uzbrojonymi samolotami. Kapitan Richard Best zauważył jedynie 6 lub 7 Zer na pokładzie "Akagi"[22]. Jeden z pilotów z "Kagi" – Takayoshi Morinaga, stwierdził, że jedynie dwa lub trzy samoloty były na pokładzie w momencie ataku[23]. Oba okręty stanęły w płomieniach, podsycanych benzyną lotniczą i wybuchami uzbrojenia samolotów. W tym samym czasie trzeci japoński lotniskowiec – "Sōryū" – padł ofiarą ataku 17 bombowców nurkujących z "Yorktowna" (dywizjon VB-3). Okręt został trafiony przez trzy bomby. Warto podkreślić, że dowódca samolotów z "Yorktowna" – kapitan Maxwell F. Leslie, stwierdził, że nie widział żadnych samolotów na pokładzie "Soryu" podczas ataku[23]. Uzbrajane i tankowane samoloty znajdowały się jednak na pokładach hangarowych, co sprawiło, że skutki eksplozji bomb rzeczywiście okazały się zabójcze.

O godz. 14:00 "Kaga" został dodatkowo storpedowany przez okręt podwodny USS "Nautilus", lecz nieskutecznie (jedyna celna torpeda nie eksplodowała). Próby ratowania okrętu zakończyły się niepowodzeniem. O godzinie 19:25 został on dobity torpedami niszczyciela "Hagikaze" i zatonął[24]. Nieco wcześniej, o 19:13, torpedy niszczyciela "Isokaze" dobiły lotniskowiec "Soryu"[25]. Również śmiertelnie uszkodzony flagowy "Akagi" zatonął o 05:20 następnego dnia, dobity torpedami przez niszczyciele "Arashi", "Nowaki", "Hagikaze" i "Maikaze"[26].

Japończycy stracili w krótkim czasie 3 duże lotniskowce i został im tylko jeden – "Hiryū" (oznacza to dosłownie "latający smok"). Jego samoloty zaatakowały lotniskowiec USS "Yorktown", którego załoga była jednak dobrze przygotowana do odparcia uderzenia. W asyście 12 myśliwców eskorty zestrzelili oni wprawdzie 11 z 18 bombowców, lecz pozostałe uzyskały 3 trafienia. Dzięki błyskawicznej i sprawnej akcji ratowniczej, okręt na razie uratowano, a powracające samoloty bezpiecznie przeniosły się na "Enterprise". Jednakże kolejny atak na okręt przypuściły japońskie samoloty torpedowe w liczbie dziesięciu. Udało im się dwukrotnie trafić okręt torpedami, doprowadzając do 23-stopniowego przechyłu. Załoga opuściła okręt.

Po południu amerykańskie bombowce nurkujące startujące z "Enterprise" (w tym 10 maszyn z "Yorktowna"), zaatakowały szykujący się do kolejnego wypuszczenia samolotów "Hiryū", zamieniając go w płonący wrak. "Hiryū" zatonął ok. 9:00 następnego dnia, dobity japońskimi torpedami, pociągając ze sobą kadm. Tamon Yamaguchi, który pozostał na pokładzie.

Oznaczało to ostateczną porażkę japońskiej floty i w konsekwencji załamanie ofensywy. W nocy z 4 na 5 czerwca adm. Yamamoto zarządził odwrót. Porażkę pogłębiła kolizja dwóch krążowników ciężkich, która dla jednego z nich – "Mikuma" – skończyła się tragicznie. W wyniku kolizji zostały uszkodzone jego zbiorniki paliwa i okręt zostawiał za sobą widoczny ślad ropy, który umożliwił odnalezienie go przez lotnictwo amerykańskie i zatopienie, drugi "Mogami" został uszkodzony. 6 czerwca Amerykanie z powodu braku paliwa zaprzestali pogoni. Tego samego dnia ciężko uszkodzony "Yorktown" i towarzyszący mu niszczyciel "Hammann" zostały storpedowane przez japoński okręt podwodny I-168; "Hammann" zatonął natychmiast, a "Yorktown" następnego dnia rano o godzinie 05:01[27]. 7 czerwca 1942 bitwa o Midway zakończyła się[28].

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Storpedowane okręty USS "Yorktown" oraz USS "Hammann"

Bitwa o Midway okazała się pierwszą porażką floty japońskiej od 350 lat, tzn. od roku 1592, kiedy to koreański adm. Yi-Sun pobił Japończyków u wybrzeży Korei. Uważana jest umownie za punkt zwrotny w walkach na Pacyfiku, po którym Japończycy przeszli do defensywy.

Japończycy stracili trzon swych sił: 4 duże lotniskowce, krążownik "Mikuma" (łącznie około 100 tys. ton wyporności), 253 samoloty z załogami oraz 3 tys. ludzi na pokładach. W budowie wówczas znajdowały się tylko dwa lotniskowce o podobnej wielkości – "Taihō" i "Unryū". Dla odrobienia strat rozkazano przerobić na lotniskowce kilka niedokończonych okrętów, m.in. "Shinano" – trzeci pancernik typu Yamato. Straty amerykańskie zamknęły się w jednym lotniskowcu ("Yorktown"), jednym niszczycielu, 150 samolotach i 300 ludziach. Lecz paradoksalnie, jeżeli porównać straty wśród personelu latającego obydwu stron, to okazuje się że w bitwie poległo więcej lotników amerykańskich (194)[29].

Dużą i trudną do nadrobienia stratą dla Japończyków była utrata wyszkolonego personelu lotniczego oraz pilotów. Wynikało to z japońskiego systemu szkoleniowego, w którym najlepsi i najbardziej doświadczeni piloci pozostawali w jednostkach liniowych do końca, aż nie polegną w walce. Owocowało to wysokim poziomem wyszkolenia Japończyków, ale system ów był zupełnie nieodporny na duże straty ludzkie. Amerykanie przenosili swoich asów do jednostek szkoleniowych, dzięki czemu utrzymywali stały, aczkolwiek często nie najwyższy, poziom wyszkolenia. Dzięki temu systemowi oraz dużym zasobom ludzkim dostarczenie posiłków nie stanowiło problemu. Błędne jest jednak rozpowszechnione przekonanie, jakoby to właśnie pod Midway wyginęła większość japońskich wyszkolonych lotników. Straty wśród nich były stosunkowo niewielkie i wyniosły 121 ludzi ("Akagi" – 7, "Kaga" – 21, "Soryu" – 10, "Hiryu" – 72, oprócz tego zginęło 11 lotników wodnosamolotów rozpoznawczych)[30]. Upadek japońskiego lotnictwa morskiego zapoczątkowały łączne straty poniesione podczas działań bojowych w 1942 r., szczególnie podczas przewlekłej kampanii o Guadalcanal.

Stratą największą i niepowetowaną okazała się śmierć wielu wyszkolonych specjalistów obsługi pokładowej. To oni stanowili większość japońskich ofiar bitwy (ok. 2600 z ok. 3000 poległych)[31]. Z tej liczby szczególnie bolesna okazała się śmierć 721 techników lotniczych. Utrata takiej ilości trudnego do zastąpienia wyspecjalizowanego personelu wpłynęła ujemnie na efektywność operacji japońskich lotniskowców w toku dalszych działań wojennych[32].

Straty japońskie wyniosły:

Razem: okręty o wyporności 120300 ton.

Amerykanie utracili:

Amerykańskie i japońskie samoloty podczas walki powietrznej w czasie bitwy o Midway

Katastrofalna klęska w bitwie o Midway załamała japońską strategię wojny na Pacyfiku. Bez utraconych 4 lotniskowców Japończycy musieli zrezygnować ze swoich dalszych planów ofensywnych (zajęcia Nowych Hebrydów i Nowej Kaledonii, Wysp Fiji i Samoa oraz operacji przeciw Australii i Hawajom). Co więcej, strata tych bezcennych jednostek podważyła również plany defensywne Japonii – bowiem to lotniskowce miały stanowić ruchomy odwód strategiczny w spodziewanej fazie obronnej wojny z USA[33]. Zwycięstwo Stanów Zjednoczonych pod Midway umożliwiło im przejście do ofensywy na Pacyfiku jeszcze latem 1942, tzn. na kilkanaście miesięcy wcześniej, zanim nabierający dopiero rozmachu potencjał przemysłowy tego kraju zaczął rozstrzygająco wpływać na wynik wojny z Japonią[34].

Japończycy do końca wojny nie odzyskali już inicjatywy strategicznej. Klęska była tak wielka, że postanowiono ją zupełnie utajnić przed społeczeństwem.

Zbrodnie wojenne[edytuj | edytuj kod]

Podczas bitwy o Midway Japończycy dopuścili się zbrodni wojennych na kilku wziętych do niewoli lotnikach amerykańskich. Chorąży Wesley Osmus, pilot strąconego samolotu torpedowego z lotniskowca "Yorktown" został wyłowiony z morza przez niszczyciel "Arashi", dowodzony przez komandora porucznika Yasumasa Watanabe okręt flagowy 4 Dywizjonu Niszczycieli pod dowództwem komandora porucznika Kosaku Ariga. Na pokładzie Osmusa poddano przesłuchaniu, podczas którego był bity i zastraszany ścięciem mieczem. Następnie, na rozkaz dowódcy "Arashi", japońscy marynarze wyrzucili lotnika za burtę okrętu. Amerykanin usiłował uczepić się relingu, lecz został zamordowany ciosem siekiery w tył głowy[35]. Podobnie tragiczny los spotkał załogę jednego z bombowców nurkujących lotniskowca "Enterprise": pilota Franka W. O'Flaherty'ego oraz jego strzelca pokładowego Bruno Gaido. Po tym, jak ich samolot wodował z braku paliwa, zostali podjęci na pokład niszczyciela "Makigumo" (dowodzonego przez komandora porucznika Isamu Fujita). Po brutalnym przesłuchaniu Amerykanów wypchnięto za burtę, skrępowanych i z przywiązanym do ciał obciążeniem. Obydwaj utonęli. Mordercy Osmusa, O'Flaherty'ego i Gaido nie ponieśli odpowiedzialności karnej za swoje zbrodnie[36].

Pamięć o bitwie[edytuj | edytuj kod]

Bitwa o Midway trafiła do panteonu amerykańskich narodowych zwycięstw, wielokrotnie inspirując Amerykanów do jej upamiętniania.

4 czerwca (rocznica decydującego dnia bitwy) jest oficjalnym świętem Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (jako "Midway Day")[37].

W 1943 r. imieniem "Midway" ochrzczono lotniskowiec eskortowy typu Casablanca (CVE-63); w 1944 r. nazwę okrętu zmieniono na "St. Lo". W 1945 r. na cześć bitwy nazwano pierwszy z typu wielkich nowoczesnych lotniskowców US Navy, USS "Midway" (CV-41).

Już 14 września 1942 odbyła się premiera pierwszego filmu poświęconego bitwie – dokumentalnego obrazu pt. Bitwa o Midway w reżyserii Johna Forda. Ten wybitny amerykański reżyser osobiście kręcił część swego dramatycznego materiału filmowego i podczas japońskiego nalotu na Midway został kontuzjowany, częściowo tracąc słuch. W 1943 r. dzieło Forda zostało uhonorowane Oscarem za najlepszy film dokumentalny.

Z 1976 r. pochodzi fabularny film Bitwa o Midway wyreżyserowany przez Jacka Smighta. Jest to nakręcona z rozmachem (choć przy licznych niedoróbkach) hollywoodzka superprodukcja. Przedstawiony w niej obraz bitwy znacznie odbiega od historycznej rzeczywistości. Bitwa zainspirowała również licznych twórców gier komputerowych, np. Battlestations: Midway (gdzie prócz zmagań pod Midway gracz bierze udział także w innych operacjach drugiej wojny światowej na Pacyfiku).

Zostali uhonorowani także niektórzy z bohaterów bitwy. Np. w sierpniu 1942 nazwisko poległego w bitwie lotnika piechoty morskiej majora Loftona Hendersona otrzymało lotnisko na odbitej z rąk Japończyków wyspie Guadalcanal (Henderson Field). Obecnie nazwę Henderson Field nosi port lotniczy na Sand Island w atolu Midway. Na cześć Johna Waldrona, poległego dowódcy samolotów torpedowych z lotniskowca "Hornet" nazwano niszczyciel typu "Allen M. Sumner" (USS "Waldron", DD-699) oraz pas startowy bazy lotniczej Corpus Christi w Teksasie (Waldron Field). Nazwiskiem Wesleya Osmusa, zamordowanego przez Japończyków pilota z lotniskowca "Yorktown", ochrzczono w 1943 r. niszczyciel eskortowy typu "Buckley" – USS "Osmus" (DE-701). W ten sam sposób uczczono pamięć innego zamordowanego w niewoli lotnika, Franka W. O'Flaherty'ego z lotniskowca "Enterprise" - jego nazwisko nosił niszczyciel eskortowy USS "O'Flaherty" (DE-340) typu "John C. Butler".

W 2010 roku zespół Sabaton nagrał piosenkę pt. "Midway", która ukazała się w albumie "Coat of Arms".

Siły[edytuj | edytuj kod]

† - okręty zatopione

Japonia[edytuj | edytuj kod]

Opisane tylko główne siły:

USA[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół operacyjny Task Force 17 (kadm. Frank Jack Fletcher)
    • Grupa operacyjna Task Group 17.5
    • Grupa operacyjna Task Group 17.2 (kadm. William Ward Smith)
      • krążowniki ciężkie: USS "Astoria" (CA-34) (flagowy), USS "Portland" (CA-33)
    • Grupa operacyjna 17.4 (kmdr Gilbert C. Hoover)
      • 2 Dywizjon Niszczycieli: USS "Morris" (DD-417), USS "Russell" (DD-414), USS "Hammann"† (DD-412), USS "Anderson" (DD-411), USS "Hughes" (DD-410)
      • 22 Dywizjon Niszczycieli: USS "Gwin" (DD-433)
  • Zespół operacyjny Task Force 16 (kadm. Raymond Spruance)
    • Grupa operacyjna Task Group 16.5
    • Grupa operacyjna Task Group 16.2 (kadm. Thomas C. Kinkaid)
      • krążowniki ciężkie: USS "Minneapolis" (CA-36), USS "New Orleans" (CA-32), USS "Vincennes" (CA-44), USS "Northampton" (CA-26), USS "Pensacola" (CA-24)
      • krążownik przeciwlotniczy USS "Atlanta" (CL-51)
    • Grupa operacyjna Task Group 16.4
      • 1 Dywizjon Niszczycieli: USS "Phelps" (DD-360), USS "Aylwin" (DD-355), USS "Monaghan" (DD-354), USS "Worden" (DD-352)
      • 6 Dywizjon Niszczycieli: USS "Balch" (DD-363), USS "Conyngham" (DD-371), USS "Benham" (DD-397), USS "Ellet" (DD-398), USS "Maury" (DD-401)
  • Grupa zaopatrzeniowa
    • zbiornikowce: USS "Cimarron" (AO-22), USS "Platte" (AO-24)
    • niszczyciele: USS "Dewey" (DD-349), USS "Monssen" (DD-436)

Źródło: Order of Battle: Battle of Midway and Aleutians 3-7 June 1942 w serwisie NavWeaps.com [dostęp 20-5-2010]

Przypisy

  1. Jonathan Parshall, Anthony Tully, Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway, Washington 2005, ss.32-33 (dalej: Shattered Sword)
  2. Mitsuo Fuchida, Masatake Okumiya, Midway. Historia Japońskiej Marynarki Wojennej, Gdańsk 1996, s. 83
  3. Zbigniew Flisowski, Burza nad Pacyfikiem. Tom 1, Poznań 1989, s. 319
  4. John B. Lundstrom: Black Shoe Carrier Admiral: Frank Jack Fletcher at Coral Sea, Midway and Guadalcanal. Annapolis: 2006, s. 219–220.
  5. Shattered Sword. s. 90.
  6. Shattered Sword. s. 96.
  7. Shattered Sword. s. 97, 489.
  8. Mark Healy tytuł = Midway 1942: Turning Point in the Pacific: {{{tytuł}}}. WestportLondon: 2004 strony = 25.
  9. Clay Blair, Ciche zwycięstwo: Amerykańska wojna podwodna przeciw Japonii, Warszawa 2001, ss. 199, 201 i 204
  10. Black Shoe Carrier Admiral, s. 121
  11. David Kahn, Łamacze kodów: Historia kryptologii, Warszawa 2004, s. 653-668
  12. Shattered Sword, s. 146-148
  13. Shattered Sword, s. 204
  14. Zbigniew J. Krala, Kampanie powietrzne II wojny światowej. Daleki Wschód cz.I, Warszawa 1990, s. 174-175 i Krzysztof Zalewski, Japońskie lotnictwo pokładowe, Warszawa 1998, s. 172-174
  15. Black Shoe Carrier Admiral, Annapolis 2006, s. 247
  16. Robert J. Mrazek, A Dawn Like Thunder: The True Story of Torpedo Squadron Eight, New York-Boston-London 2008, s. 113 i s. 445-451
  17. Midway 1942, s. 92
  18. Black Shoe Carrier Admiral, s. 258-259
  19. Shattered Sword, s. 432
  20. John B. Lundstrom, The First Team: Pacific Naval Air Combat from Pearl Harbor to Midway, Annapolis 1990, s. 351-356
  21. Waldemar Pajdosz, Krzysztof Zalewski, Amerykańskie lotnictwo pokładowe 1941-1942, Warszawa 1996, s. 117
  22. Shattered Sword, s. 556
  23. 23,0 23,1 Shattered Sword, s. 231
  24. Shattered Sword, s. 337-338
  25. Shattered Sword, s. 336
  26. Shattered Sword, s. 353
  27. Shattered Sword, s. 383
  28. Shattered Sword, s. 384
  29. Dallas Woodbury Isom, Midway Inquest: Why the Japanese lost the Battle of Midway, Bloomington and Indianapolis 2007, s. 230
  30. Shattered Sword, s. 416-417
  31. Mark R. Peattie, Sunburst: The Rise of Japanese Naval Air Power, 1909-1941, Annapolis 2001
  32. Shattered Sword, s. 417
  33. Shattered Sword, s. 421
  34. H. P. Willmott, The Barrier and the Javelin: Japanese and Allied Pacific Strategies February to June 1942, Annapolis 1989, s. 522-523
  35. Peter C. Smith, Midway: Dauntless Victory. Fresh perspectives on America's seminal naval victory of World War II, Barnsley 2007, s. 185-186
  36. Mark Felton, Rzeź na morzu. Zbrodnie Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii, Zakrzewo 2009, s. 60-65
  37. Alvin Kernan, The Unknown Battle of Midway: The Destruction of the American Torpedo Squadrons, New Haven and London 2005, s. 144

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Blair Clay, Ciche zwycięstwo: Amerykańska wojna podwodna przeciw Japonii, Magnum, Warszawa 2001
  • Felton Mark, Rzeź na morzu: Zbrodnie Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii, Replika, Zakrzewo 2009
  • Flisowski Zbigniew, Burza nad Pacyfikiem. Tom 1, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989 r., ISBN 83-210-0412-1
  • Flisowski Zbigniew, Od Morza Koralowego po Midway, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1988
  • Fuchida Mitsuo, Okumiya Masatake, Midway. Historia Japońskiej Marynarki Wojennej, Finna, Warszawa 2000
  • Isom Dallas Woodbury, Midway Inquest: Why the Japanese lost the Battle of Midway, Indiana University Press, Bloomington and Indianapolis 2007
  • Healy Mark, Midway 1942: Turning Point in the Pacific, Praeger, Westport-London 2004
  • Kahn David, Łamacze kodów: Historia kryptologii, Wydawnictwa Naukowo-Technicze, Warszawa 2004
  • Kernan Alvin, The Unknown Battle of Midway: The Destruction of the American Torpedo Squadrons, Yale University Press, New Haven and London 2005
  • Krala Zbigniew J., Kampanie powietrzne II wojny światowej. Daleki Wschód cz.I, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1990
  • Lipiński Jerzy, Druga wojna światowa na morzu, Lampart, Warszawa 1998
  • Lundstrom John B., Black Shoe Carrier Admiral: Frank Jack Fletcher at Coral Sea, Midway and Guadalcanal, Naval Institute Press, Annapolis 2006
  • Lundstrom John B., The First Team: Pacific Naval Air Combat from Pearl Harbor to Midway, Naval Institute Press, Annapolis 1990
  • Mrazek Robert J., A Dawn Like Thunder: The True Story of Torpedo Squadron Eight, Little, Brown and Company, New York-Boston-London 2008
  • Pajdosz Waldemar, Zalewski Krzysztof, Amerykańskie lotnictwo pokładowe 1941-1942, Lampart, Warszawa 1996
  • Parshall Jonathan, Tully Anthony, Shattered Sword: The Untold Story of the Battle of Midway, Potomac Books, Washington 2005
  • Wołoszański Bogusław, Encyklopedia II wojny światowej. Tom 2, Amber, Warszawa 1997
  • Peattie Mark R., Sunburst: The Rise of Japanese Naval Air Power, 1909-1941, Naval Institute Press, Annapolis 2001
  • Smith Peter C., Midway: Dauntless Victory. Fresh perspectives on America's seminal naval victory of World War II, Pen & Sword Maritime, Barnsley 2007
  • Willmott H. P., The Barrier and the Javelin: Japanese and Allied Pacific Strategies February to June 1942, Naval Institute Press, Annapolis 1989
  • Zalewski Krzysztof, Japońskie lotnictwo pokładowe, Lampart, Warszawa 1998

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]