Bitwa o Tobruk
| Bitwa o Tobruk II wojna światowa, II wojna światowa w Afryce |
|||||||||||||||||
 Australijczycy na pozycjach obronnych pod Tobrukiem
|
|||||||||||||||||
| Czas | 10 kwietnia - 27 listopada 1941 | ||||||||||||||||
| Miejsce | Tobruk, Cyrenajka | ||||||||||||||||
| Terytorium | Libia | ||||||||||||||||
| Przyczyna | ofensywa wojsk niemiecko-włoskich | ||||||||||||||||
| Wynik | Zdecydowane zwycięstwo Aliantów | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||||||||||||||
| Działania zbrojne w Afryce 1940-1943 |
|---|
|
Dakar • Gabon • Compass • Tobruk • Brevity • Battleaxe • Crusader • Gazala • Bir Hakeim • El Alamein (I) • Alam Halfa • El Alamein (II) • Torch • przełęcz Kasserine |
Bitwa o Tobruk – długa konfrontacja między wojskami Osi a oblężonymi w Tobruku aliantami w czasie II wojny światowej, trwająca od 10 kwietnia do 27 listopada 1941 roku, kiedy to 8 Armia Brytyjska odblokowała miasto w ramach operacji "Crusader". Podczas poprzednich operacji: "Brevity" i "Battleaxe" nie zdołano wyzwolić Tobruku.
Spis treści |
Przed bitwą [edytuj]
22 stycznia 1941 roku, w wyniku dwudniowego szturmu wojsk brytyjskich, padł Tobruk − ważna baza zaopatrzeniowa armii włoskiej w Libii, w pobliżu granicy z Egiptem. Siłami brytyjskimi dowodził generał Archibald Wavell, jeden z najlepiej wyszkolonych oficerów British Army[1].
Skuteczność działań brytyjskich osłabiała niejednolitość dowodzenia, bowiem lotnictwem dowodził marszałek Arthur Longmore, a marynarką wojenną admirał Andrew Cunningham. Na dodatek Wavell musiał bronić swymi skromnymi siłami cały obszar Bliskiego Wschodu od Kenii po Egipt i wyspy Morza Śródziemnego od Cypru po Maltę. Łącznie dysponował 90 tys. żołnierzy, z czego w Egipcie i Palestynie stacjonowało 63 500, w tym oddziały z Nowej Zelandii, Australii i Indii. Siły powietrzne liczyły 205 przestarzałych samolotów, w tym tylko 75 myśliwskich[2].
Przeciwnikiem Wavella na pograniczu libijskim był włoski marszałek Rodolfo Graziani stojący na czele piętnastu dywizji i dysponujący 313 samolotami; brakowało mu natomiast uzbrojenia i środków transportu. Ponadto żołnierz włoski był niechętny bezcelowej wojnie i bił się źle[3].
Graziani rozpoczął działania zbrojne 13 września 1940 roku. Wojska włoskie przekroczyły granicę i posunęły się do Sidi Barrani i tu stanęły, mimo że główna brytyjska linia obronna znajdowała się aż pod Mersa Matruh, 80 kilometrów dalej. Graziani nie chciał ryzykować, zwłaszcza że − jak meldował w listopadzie Mussoliniemu − stan dróg był fatalny, a wojsku brakowało wody i środków transportowych[3].
Kontratak brytyjski nastąpił w nocy z 8 na 9 grudnia. Zaskoczenie było pełne. Atak 7 Dywizji Pancernej i hinduskiej 4 Dywizji Piechoty doprowadził do zdobycia Sidi Barrani i wzięcia do niewoli 40-tysięcznego garnizonu. W ciągu dziesięciu tygodni Brytyjczykom udało się opanować całą Cyrenajkę i dojść do El-Agheila, 800 km od granicy Egiptu, przy stratach nie przekraczających dwóch tysięcy zabitych, rannych i zaginionych. Rozbitych zostało dziesięć dywizji włoskich, do niewoli dostało się 130 000 ludzi. Graziani podał się do dymisji, a miejsce jego zajął generał Italo Gariboldi. Włosi stracili 1000 dział i 400 czołgów[4].
W tej sytuacji, wobec beznadziejnej sytuacji wojsk włoskich, Hitler postanowił wysłać do Afryki Północnej Korpus Ekspedycyjny. Skierowanie Deutsches Afrika Korps do Afryki odbyło się na prośbę włoskiego sztabu generalnego. Uzgodnił on z OKH i generałem Franzem Halderem podporządkowanie sił niemieckich dowództwu włoskiemu. Było to jednak podporządkowanie czysto teoretyczne. Generał Erwin Rommel nie miał zamiaru słuchać rozkazów z Rzymu i energicznie przystąpił do działania[5].
24 marca 1941 roku wojska niemieckie i włoskie przeszły do ofensywy rychło przerwanej potężną burzą piaskową. Działania wznowiono 28 marca i już dwa dni później doszło do gwałtownych walk pod Marsa el Brega, a 1 kwietnia rozpoczęły się walki o Agedabię. W dniu 3 kwietnia front brytyjskiej obrony został przełamany i Rommel mógł podzielić swoje siły na cztery grupy bojowe, które przeszły do pościgu za rozbitą brytyjską 2 Dywizją Pancerną. W ciągu następnego tygodnia zdobyto stolicę Cyrenajki - Bengazi, a poważniejszy opór Brytyjczycy zorganizowali dopiero w forcie Mechili, gdzie okrążono indyjską 3. brygadę piechoty, dowództwo 2 Dywizji Pancernej, australijski 3 Pułk Artylerii Przeciwpancernej oraz mniejsze oddziały. 8 kwietnia po trzydniowych walkach brytyjski garnizon został rozbity, a dzień wcześniej inna grupa bojowa, posuwająca się wzdłuż wybrzeża, zdobyła Dernę, gdzie do niewoli dostał się dowódca zimowej ofensywy wojsk brytyjskich, generał O'Connor[6].
Punktem zbiorczym wszystkich grup bojowych miał być Tobruk, lecz nie udało się zdobyć twierdzy z marszu, a wkrótce jej obrońców zasiliła australijska 9 Dywizja Piechoty. W tej sytuacji jednostki Afrika Korps musiały przystąpić do regularnego oblężenia.
Obrońcy [edytuj]
W Tobruku początkowo broniła się australijska 9 Dywizja Piechoty gen. Leslie Morsheada wraz z 18. Brygadą z australijskiej 7 Dywizji Piechoty, czterema brytyjskimi pułkami artylerii, nie w pełni kompletną brytyjską 3 Brygadą Czołgów oraz hinduskim 18 Pułkiem Kawalerii. Cała załoga twierdzy liczyła około 36 tys. ludzi dysponujących 120 czołgami, 76 działami przeciwlotniczymi oraz sześcioma pułkami artylerii polowej i przeciwpancernej[7].
W drugiej połowie sierpnia wzmocniono garnizon Tobruku za zgodą gen. Władysława Sikorskiego polską Samodzielną Brygadą Strzelców Karpackich oraz czechosłowackim 11 Batalionem Piechoty. We wrześniu zluzowano Australijczyków, którzy stracili ponad 3000 żołnierzy w walkach. Zastąpiono ich brytyjską 70 Dywizją Piechoty[7].
Atakujący [edytuj]
Głównymi przeciwnikami "Szczurów Tobruku" były dywizje włoskie: Brescia, Pavia, Trento i Bologna oraz niemiecka 15 Dywizja Pancerna. Głównodowodzącym był tu, ale tylko teoretycznie, Włoch marszałek Ettore Bastico. Faktycznie jednak dowodził generał Erwin Rommel[8].
Przebieg działań [edytuj]
Gen. Morshead powiedział swoim żołnierzom: „Tu nie będzie Dunkierki, ani poddania, ani wycofania”[9]. Siły, którymi dysponował, były niewielkie: cztery brygady piechoty, kilka pułków artylerii, pewna ilość czołgów i luźnych pododdziałów. Uzupełnienie stanowiły jednostki hinduskie; oddziały te broniły się dzielnie, jednak wobec ogromu strat rząd australijski zabiegał o wycofanie swoich wojsk z twierdzy, dlatego skierowano tam polską brygadę. Zapytany generał Kopański, trochę zaskoczony, odpowiedział, że nie widzi przeszkód, bowiem spełnione zostały dwa warunki: zgoda gen. Sikorskiego oraz to, że brygada wystąpi jako całość[10]. Nastąpiło to w nocy na 26 sierpnia 1941 roku[7].
Walki obronne toczono przy całkowitej przewadze Luftwaffe, której samoloty atakowały teren bazy codziennie.
Podsumowanie [edytuj]
Tobruk był pierwszą brytyjską twierdzą skutecznie broniącą się podczas II wojny światowej. Była to jedna z pierwszych dużych porażek Państw Osi. Straty aliantów w tej bitwie to przynajmniej 4000 żołnierzy, w tym 109 Polaków. W styczniu 1942 roku rozpoczęła się druga ofensywa Rommla, w której udało mu się zdobyć Tobruk. On sam zaś, po tej akcji został awansowany na feldmarszałka.
Upamiętnienie [edytuj]
Walki żołnierza polskiego o Tobruk zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, po 1945 r. "TOBRUK 19 VII - 10 XII 1941", a po 1990 "TOBRUK 22 VII - 10 XII 1941".
Przypisy
- ↑ Biegański 1988 ↓, s. 16
- ↑ Biegański 1988 ↓, s. 17
- ↑ 3,0 3,1 Biegański 1988 ↓, s. 18
- ↑ Biegański 1988 ↓, s. 19
- ↑ Koszyca 2001 ↓, s. 133
- ↑ Biegański 1988 ↓, s. 20
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Zawilski 1997 ↓, s. 199
- ↑ Zawilski 1997 ↓, s. 198
- ↑ Biegański 1988 ↓, s. 21
- ↑ Biegański 1988 ↓, s. 60
Bibliografia [edytuj]
- Witold Biegański: Szczurami Tobruku ich zwali. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1988. ISBN 83-205-3955-2.
- Kazimierz Koszyca: Tułaczy ślad: Opowieść o turystach gen. Sikorskiego. Nowy Targ: Koło Karpatczyków w Chicago, 2001. ISBN 83-912089-2-3.
- Apoloniusz Zawilski: Polskie fronty 1918-1945. T. II. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 1997. ISBN 83-11-08683-4.
