Bitwa o korytarz separacyjny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa o korytarz separacyjny
I wojna izraelsko-arabska 1948-1949
Israelis at Faluja.jpg
Izraelscy żołnierze w Hulajqat
Czas 15-22 października 1948
Miejsce pustynia Negew
Terytorium pustynia Negew
Wynik Izraelskie zwycięstwo
Strony konfliktu
 Izrael  Egipt
Dowódcy
Jigal Allon
Siły
Izrael IDF:  Egipt:
Straty
nieznane

Bitwa o korytarz separacyjny została stoczona pomiędzy Siłami Obronnymi Izraela a armią egipską o utworzenie korytarza komunikacyjnego pomiędzy Izraelem a żydowską enklawą izolowaną na pustyni Negew podczas I wojny izraelsko-arabskiej w dniach 15-22 października 1948. Bitwa stanowiła część Operacji Joav i zakończyła się zwycięstwem Izraelczyków.

Tło wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

W maju 1948 w Palestynie rozpoczęła się I wojna izraelsko-arabska, która była kontynuacją Wojny domowej w Mandacie Palestyny (1947-1948). W przeciwieństwie do wojny domowej, była to typowa wojna o charakterze konwencjonalnym, w którym zaangażowało się szereg państw arabskich. Na froncie południowym, część pustyni Negew, pas wybrzeża i większą część Judei zajęły wojska egipskie. Na Negewie w całkowitej izolacji pozostała żydowska enklawa. Dla izraelskiego dowództwa na froncie południowym priorytetem stało się dostarczenie zaopatrzenia dla tych osiedli, których utrzymanie było strategicznym interesem Izraela. W tym celu przeprowadzono szereg nieudanych operacji wojskowych: Operacja An-Far (9-15 lipca) i Operacja Mavet la-polesz (16-18 lipca). W dniu 18 lipca rozpoczął się drugi rozejm. W okresie tym przeprowadzono Operację GJS 1 (27 lipca) i Operację GJS 2 (30 lipca - 2 sierpnia). Zakończyły się one niepowodzeniem i nie udało się otworzyć korytarza komunikacyjnego[1]. Podjęto wówczas decyzję o dostarczeniu zaopatrzenia drogą powietrzną i przeprowadzono Operację Avak (23 sierpnia - 21 października).

Na posiedzeniu rządu 6 października, zatwierdzono plan Operacji Dziesięć Plag, której nazwa nawiązywała do biblijnych dziesięciu plag, którymi Bóg ukarał Egipcjan, zmuszając ich do wypuszczenia z niewoli Izraelczyków. Nazwę zmieniono jednak na Operację Joav, na cześć Icchaka Dubno (pseudonim "Joav"), który zginął 21 maja 1948 dowodząc obroną kibucu Negba. Plan przewidywał przeprowadzenie jednoczesnych ataków na egipskie linie obronne od północy i południa, w celu przejęcia kontroli nad strategiczną drogą wzdłuż wiosek Kawkaba, Hulajqat i Burajr. Umożliwiłoby to dostarczenie zaopatrzenia drogą lądową do żydowskich osiedli na pustyni Negew. Równocześnie przecięto by egipską linię komunikacyjną łączącą wybrzeże ze zgrupowaniem wojsk w rejonie Iraq Suwajdan, al-Faluja i Irak al-Manszija. Siły izraelskie miały następnie kontynuować natarcia w kierunku na Strefę Gazy i Beer Szewę, dążąc do przejęcia kontroli nad całą pustynią Negew. Plan przewidywał, że marynarka i lotnictwo będą prowadzić szeroko zakrojone działania, aby wesprzeć w ten sposób ofensywę lądową.

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]

Egipskie pozycje obronne w Hulajqat po zdobyciu 18 października 1948
Egipskie pozycje obronne w Hulajqat po zdobyciu 18 października 1948

Klin Khirbet Masara[edytuj | edytuj kod]

Bitwa rozpoczęła się przed świtem 16 października 1948, od natarcia 53 Batalionu Brygady Givati na południowy wschód od wioski Irak al-Manszija. Siły te wbiły się klinem w egipskie pozycje i przecięły strategiczną drogę pomiędzy al-Faluja a Bajt Jibrin. Zajęto strategiczne Wzgórze 224.9, z którego kontrolowano okoliczne tereny. Klin nazwano klinem Masara, od nazwy Khirbet Masara. Pomimo osiągnięcia sukcesu, nie zdołano jednak przeciąć egipskich linii komunikacyjnych, ponieważ wcześniej Egipcjanie wybudowali nową alternatywną drogę przebiegającą przez al-Kubajba. Korzystając z tej drogi mogli oni w następnych dniach przerzucać posiłki i zaopatrzenie dla swoich oddziałów[2].

Bitwa o Irak al-Manszija[edytuj | edytuj kod]

Rankiem 16 października 7 Batalion Brygady Negew i 82 Batalion 8 Brygady Pancernej wspierane przez lotnictwo zaatakowały wioskę Irak al-Manszija. Izraelczycy nie posiadali jeszcze doświadczenia we współdziałaniu czołgów z piechotą, i po raz pierwszy wykorzystywali broń pancerną na froncie północnym. Spodziewano się przy tym, że Egipcjanie skoncentrują swoje główne siły na obronie wioski al-Faluja, a w Irak al-Manszija będą pozostawać jedynie niewielkie siły obrońców. Natarcie zostało poprzedzone artyleryjskim ostrzałem, po którym rozpoczęła atak piechota wspierana przez czołgi Mk VIII Cromwell i Hotchkiss H-35. W szeregach nacierających zapanował jednak chaos. Żołnierze piechoty zdołali dotrzeć na skraj wioski, jednak jeden czołg Cromwell zepsuł się, a w czołgach Hotchkiss skończyła się amunicja. Brakowało komunikacji i wszyscy prowadzili samodzielną walkę bez żadnej współpracy. Sytuację pogorszyło otwarcie przez Egipcjan ostrzału artyleryjskiego, który zmusił atakujących do odwrotu. W rezultacie stracono cztery uszkodzone czołgi Hotchkiss. Pozostałe czołgi pośpiesznie wycofały się, pozostawiając żołnierzy piechoty bez żadnego wsparcia. Wycofujący się batalion utracił ponad 100 żołnierzy. Przez cały następny dzień podejmowano działania ratownicze, aby powrócić do rannych pozostawionych na polu bitwy. Ta druzgocąca porażka bardzo mocno wpłynęła na morale żołnierzy[3].

Bitwa o skrzyżowanie przy Iraq Suwajdan[edytuj | edytuj kod]

W godzinach wieczornych, szef Południowego Dowództwa Jigal Allon postanowił przenieść większość swoich sił na zachód i w nowym miejscu podjąć próbę dokonania wyłomu w egipskich liniach. W nocy z 16 na 17 października 51 Batalion Brygady Givati wyruszył z wioski Julis kierując się w stronę strategicznego skrzyżowania dróg na zachód od wioski Iraq Suwajdan. Gdy dostrzeżono w tym regionie ruch, rozpoczęto ostrzał artyleryjski okolicznych wzgórz. W między czasie egipski lekki transporter opancerzony Universal Carrier wjechał na minę. Wykorzystując to zamieszanie, żołnierze 4 Kompanii zajęli bez walki Wzgórze 103, natomiast 3 Kompania zdobyła Wzgórza 113 i 100. Podczas dalszego nocnego ataku na skrzyżowanie dróg, Izraelczycy utracili komunikację pomiędzy swoimi oddziałami. Dowództwo umieszczono na Wzgórzu 113 i podjęto próbę przywrócenia komunikacji, jednak Egipcjanie przystąpili do kontrataku. Doszło wówczas do ciężkich walk wręcz, które trwały przez trzy godziny. Izraelczycy stracili 30 żołnierzy, ale odparli Egipcjan. Dla wsparcia południowego skrzydła wysłano kompanię zwiadu Brygady Givati, poruszającą się jeepami. Natknęli się oni jednak na egipskie transportery opancerzone i zawrócili. Również Egipcjanie postanowili unikać dalszych nocnych niepewnych konfrontacji i wycofali się do Iraq Suwajdan. Dzięki temu Izraelczycy przejęli do rana pełną kontrolę nad całym obszarem skrzyżowania. W ten sposób zdobyto początek drogi prowadzącej do żydowskiej enklawy na pustyni Negew.

W nocy z 17 na 18 października 51 Batalion Brygady Givati przesunął swoje pozycje wzdłuż drogi na południe, zajmując około północy wioski Kawkaba, Bajt Tima i strategiczne Wzgórze 138.5. Następnie 52 Batalion podjął próbę wydłużenia natarcia i bez powodzenia zaatakował wioskę Hulajqat. W ciągu dnia podciągnięto w ten rejon kolejny 54 Batalion, który natychmiast włączył się do walki, usiłując obejść Hulajqat od północy. Egipcjanie rozłożyli w tym rejonie swoją linię obrony wzdłuż wzgórz 114.1, 132.2, 120, 120a, 128.2, 138.5 i 131.2. Ufortyfikowały się tutaj trzy kompanie egipskiej piechoty oraz kompania ochotników z Arabii Saudyjskiej.

Bitwa w rejonie al-Faluja i Irak al-Manszija[edytuj | edytuj kod]

Tymczasem izraelskie dowództwo stanęło w obliczu możliwości narzucenia przez Radę Bezpieczeństwa ONZ w krótkim czasie kolejnego zawieszenia broni. Rozpoczęto więc wyścig z czasem, decydując się na wprowadzenie do walki Brygady Oded. Decyzja ta miała poważną wadę, ponieważ brygada ta działała wcześniej na północy w Galilei i nie posiadała żadnego doświadczenia w walce w warunkach pustynnych. W nocy z 18 na 19 października Izraelczycy przeprowadzili w kilku miejscach atak na alternatywną egipską drogę pomiędzy al-Faluja i Bajt Jibrin, przebiegającą przez al-Kubajba. Natarcie wyprowadzono z wioski Karatija bez wsparcia artylerii i czołgów. Atakujący zdołali dotrzeć w dwóch miejscach do drogi, utknęli jednak pod egipskim ostrzałem i musieli wycofać się.

Bitwa o Hulajqat[edytuj | edytuj kod]

Następnego dnia Izraelczycy przegrupowali część sił przygotowując się do ostatecznego natarcia na korytarz separacyjny. Wieczorem 19 października zgromadzona artyleria i moździerze rozpoczęły ostrzał egipskich pozycji w rejonie wioski Hulajqat. Następnie 52 i 54 Batalion Brygady Givati rozpoczął natarcie na okoliczne wzgórza. Jako pierwsze stosunkowo łatwo zdobyto Wzgórze 120a. Uciekający stąd saudyjscy ochotnicy pozostawili liczną broń, w tym 34 karabiny maszynowe Vickers. Wzmocniły one siłę ogniową 52 Batalionu. Tymczasem 54 Batalion bezskutecznie szturmował Wzgórze 123.2. Pod osłoną nocy 52 Batalion przegrupował się, i jego 1 Kompania zaatakowała dwoma falami zdobywając wzgórza 114.1 i 120, a następnie wkroczyła do centrum wioski Hulajqat. Natychmiast zajęła obronne pozycje i odparła egipski kontratak. Natomiast 2 Kompania zdobyła Wzgórze 128.2, które kilkakrotnie przechodziło z rąk do rąk. Kolejną zdobyczą było Wzgórze 138.5. Tymczasem 3 Kompania udzieliła wsparcia 1 Kompanii, zdobywając Wzgórze 123.2[4]. Wielokrotnie w nocy dochodziło do walki wręcz. W użyciu były bagnety, granaty ręczne i miotacze ognia. Nad ranem Saudyjczycy wycofali się ze Wzgórza 131.2, które bez walki zajęła 4 Kompania 52 Batalionu[5]. W ten sposób droga Kawkaba - Hulajqat znalazła się pod izraelską kontrolą i otworzono korytarz komunikacyjny z żydowską enklawą na Negewie. W nocnej bitwie Brygada Givati straciła 28 zabitych i 70 rannych.

Tej samej nocy 51 Batalion Brygady Givati przeprowadził natarcie na fort policji Iraq Suwajdan. Zakładano, że fort jest broniony przez zdemoralizowany pluton piechoty, w rzeczywistości jednak Egipcjanie podczas rozejmu wybudowali wokół trzy pasy zasieków z drutu kolczastego oraz mocno ufortyfikowane pozycje obronne. Nacierający na nie izraelscy żołnierze utknęli i musieli wycofać się, ponosząc przy tym duże straty. Wieczorem 21 października 51 Batalion przeprowadził kolejne natarcie na fort policji Iraq Suwajdan. Atak został poprzedzony bombardowaniem z powietrza i ciężkim ostrzałem artyleryjskim. Podczas natarcia czterem izraelskim żołnierzom udało się wedrzeć na teren fortu, zostali jednak przygnieceni ogniem karabinów maszynowych i wycofali się.

Reakcje i następstwa[edytuj | edytuj kod]

Bitwa o korytarz separacyjny zakończyła się zwycięstwem Izraelczyków. Największym sukcesem było utworzenie stałego lądowego korytarza komunikacyjnego łączącego żydowską enklawę na Negewie z resztą kraju. Pozwoliło to przegrupować siły i rozpocząć bitwę o Beer Szewę. Kolejnym sukcesem było rozdzielenie wschodniego skrzydła wojsk egipskich od skrzydła zachodniego. Generał Ahmed Ali al-Mwawi wysłał kilka raportów do Szefa Sztabu Generalnego w Kairze, wskazując na pogarszającą się sytuację na froncie i proponując wycofanie wojsk z Iraq Suwajdan i Bajt Jibrin, aby wzmocnić nimi obronę Beer Szewy. Proponował także wycofanie arabskich ochotników do Hebronu, i wojsk z rejonu al-Majdal w stronę Rafah. Przegrupowanie wojsk umożliwiłoby stworzenie nowej linii obronnej pomiędzy Hebronem, Beer Szewą i Strefą Gazy. Odpowiedź przyszła dopiero wieczorem. Sztab Generalny nalegał, aby utrzymać w rękach egipskich Hebron, al-Majdal i Strefę Gazy bez wycofywania się[6]. W rezultacie 21 października Izraelczycy zajęli Beer Szewę i stopniowo zaczęli okrążać egipskie siły w rejonie al-Faluja[7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Aryeh Hashavia: Palmach Yiftach. HaKibbutz HaMeuhad, 1978, s. 90.
  2. Jehuda Wallach: Carta's Atlas of Israel. First Years 1948–1961. Jerusalem: Carta Jerusalem, 1978, s. 50-56.
  3. Netanel Lorch: History of the War of Independence. Modan Publishing, 1998, s. 507-514.
  4. Mapa działań Brygady Givati w rejonie Hulajqat podczas Operacji Joav (hebr.). W: Midreshet Sde Boker [on-line]. [dostęp 2011-10-15].
  5. Walki wręcz o Hulajqat. „Davar”, 1948-10-21. Jerusalem. 
  6. Rozwój sytuacji politycznej i wojskowej podczas trzeciej fazy wojny (arab.). W: Encyclopedia Fighter of Desert [on-line]. [dostęp 2011-10-14].
  7. Benny Morris: 1948: The First Arab–Israeli War. Yale University Press, 2008, s. 326. ISBN 978-0-300-15112-1.