Bitwa pod Brunete

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Brunete
Hiszpańska wojna domowa
Battle of Brunete.png
Plan sytuacyjny bitwy pod Brunete
Czas 6 lipca25 lipca 1937
Miejsce Brunete
Terytorium Hiszpania
Przyczyna próba uzyskania inicjatywy strategicznej przez stronę republikańską
Wynik strategiczne zwycięstwo Nacjonalistów
Strony konfliktu
 Hiszpania
(Nacjonaliści Hiszpańscy)
Bandera FE JONS.svg Falanga
 Hiszpania
(Republika Hiszpańska)
Flag of the International Brigades.svg Brygady Międzynarodowe
Bandera CNT-AIT.svg Anarchosyndykaliści
Partido Obrero de Unificación Marxista flag.svg POUM
Dowódcy
Ricardo Serrades Santés (początkowo - dowódca obrony odcinka)
José Enrique Varela (dowódca operacji)
José Miaja (dowódca operacji)
Siły
początkowo 5000 żołnierzy
później 65 000 żołnierzy
105 samolotów
80 000 piechoty
ponad 100 dział
150 samolotów
Straty
17 000 zabitych i rannych
23–25 samolotów
20 000 zabitych i rannych
60–100 samolotów
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Hiszpańska wojna domowa

AlkazarMajorkaMadrytGuadalajaraBruneteTeruelPalosEbro

Bitwa pod Brunete – starcie zbrojne między wojskami republikańskimi i narodowymi podczas hiszpańskiej wojny domowej w okolicach miasteczka Brunete, na zachód od Madrytu. Bitwa rozpoczęła się natarciem dywizji republikańskich w dniu 6 lipca i trwała do 25 lipca 1937 roku. W bitwie udział wzięło ponad 100 000 żołnierzy. Z taktycznego punktu widzenia pozostała nierozstrzygnięta; obydwie strony poniosły znaczne straty. Jednakże straty republikanów były znacznie wyższe niż ich przeciwników i nadszarpnęły znacznie rezerwy republikańskie, dlatego też, biorąc ponadto pod uwagę sukces w zatrzymaniu ofensywy, bitwę uznać należy za strategiczne zwycięstwo strony narodowej.

Cele i koncepcja[edytuj | edytuj kod]

Po utracie ważnej prowincji Vizcaya z przemysłowym miastem Bilbao oraz miasta Malaga w Andaluzji dowództwo wojsk republikańskich (szef sztabu: major (późniejszy generał) Vicente Rojo Lluch) postanowił wykonać tzw. "pierwsze przeciwuderzenie strategiczne" w ogólnym kierunku miasteczka Brunete położonego na zachód od Madrytu. Celem operacji było odepchnięcie wojsk narodowych od stolicy, lub ich rozbicie, a zarazem uzyskanie inicjatywy strategicznej z perspektywą ofensywy strategicznej doliną Tagu w kierunku Estremadury. Ofensywa przeprowadzona została pod naciskiem komunistów chcących wykazać (m.in. wspierającym ich silnie władzom ZSRR, a także rządowi życzliwej republikanom Francji) możliwości ofensywne wojsk republikańskich.

Po zgrupowaniu znacznych, doświadczonych sił republikańskich, złożonych z sił hiszpańskich, brygad międzynarodowych i oddziałów mieszanych, plan opracowany pod kierownictwem majora Rojo przewidywał wykonanie uderzenia dwoma potężnymi kolumnami, z których jedna kierowałaby się na Brunete, na zachód od Madrytu, a druga na Villaverde, na południe od stolicy. Obydwie kolumny miały się połączyć w okolicach Quatro Vientos, Venta de la Rubia i Ventorre de Cano, tworząc potężne kleszcze, zamykające siły narodowe otaczające Madryt od zachodu i południa.

Siły przeciwników[edytuj | edytuj kod]

Do wykonania natarcia dowództwo republikańskie wyznaczyło trzy korpusy armijne: V Korpus Armijny, XVIII Korpus Armijny i II Korpus Armijny, łącznie 9 dywizji, znaczne ilości artylerii (ponad 100 armat) i oddziały inżynieryjne, w sumie około 80 000 żołnierzy. Ponadto republikanie dysponowali artylerią (ponad 100 armat), czołgami oraz około 150 samolotami. Dowództwo całej operacji sprawował gen. José Miaja.

V Korpus Armijny stanowił silne, elitarne ugrupowanie, złożone z dobrze wyszkolonych i doświadczonych żołnierzy. Składał się on głównie z członków Partii Komunistycznej, ludzi wypróbowanych, często fanatycznie oddanych komunizmowi, ukształtowanych w słynnym V Pułku Milicji Antyfaszystowskich. Dowódcą korpusu był major milicji Juan Modesto, również członek Partii Komunistycznej.

Korpus składał się z trzech dywizji: 11 Dywizją złożoną z Hiszpanów, dowodził major milicji Enrique Líster, członek Partii Komunistycznej i zażarty stalinowiec, o sporych talentach dowódczych. Dowódcą 46 Dywizji, również hiszpańskiej był major milicji Valentín González, zwany popularnie El Campesino („Wieśniak”), również komunista i zdolny dowódca. Trzecia Dywizja 35 była mieszana, hiszpańsko-międzynarodowa. Dowodził nią Karol Świerczewski, generał armii sowieckiej.

W skład XVIII Korpusu Armijnego wchodziły 4 dywizje, dwie hiszpańskie i dwie międzynarodowe. Dywizją 10, hiszpańską dowodził zawodowy wojskowy, major milicji José Maria Enciso, natomiast 34 Dywizją - major milicji Francisco Galán, również zawodowy wojskowy. Pozostałe dwie dywizje miały charakter międzynarodowy: 45 Dywizją dowodził gen. Emilio Kléber, a 15 Dywizją - Węgier z pochodzenia János Gálicz, zwany w skrócie Gal. Obydwaj, podobnie jak Świerczewski, byli dowódcami armii sowieckiej i członkami KPZR.

II Korpus Armijny był najsłabszą jednostką operacyjną użytą do ofensywy. Dowodził nim major milicji, Romero, zawodowy wojskowy. Korpus obejmował 20 batalionów i nieco artylerii. W jego skład wchodziły tylko dwie dywizje. 4 Dywizją dowodził Buneo, a 24 Gallo, obydwaj zawodowi wojskowi.

Naprzeciw tych sił, na odcinku 15-kilometrowym znajdowało się w chwili rozpoczęcia ataku tylko 5 batalionów wojsk narodowych wchodzących w skład 71 dywizji, w tym 2 Bandera Falangi z Sewvilli, 5 Bandera Falangi z Kastylii, 5 Tabor Regulares z Larache, oddziały marokańskie (ok. 1000 ludzi) i nieco artylerii. Siłami tymi dowodził pułkownik Ricardo Serrades Santés.

Dopiero w późniejszej, przełomowej fazie bitwy, po ściągnięciu znacznych posiłków siły narodowe składały się ponadto z 11 Dywizji (dowódca: gen. José Iruretagoyena Solchaga), 12 Dywizji (dowódca: gen. Carlos Asensio Cabanillas), 13 Dywizji (dowódca: gen. Fernando Barrón y Ortiz), 14 Dywizji (dowódca: płk Juan Yagüe Blanco), 150 Dywizji (dowódca: gen. Sáenz de Buruaga), 4 Brygady Nawarskiej (dowódca: płk Juan Bautista Sánchez) i 5 Brygady Nawarskiej (dowódca: płk Alonso Vega).

Teren natarcia był odkryty, bez wyraźnych przeszkód terenowych. Był on nieco pofalowany, co umożliwiało sprytne ukrycie i zamaskowanie wojsk atakujących. Ze względu na wielką dysproporcję sił na kierunku natarcia oraz zaskoczenie operacja miała duże szanse powodzenia. Na to też liczył szef sztabu Armii Republikańskiej, płk Vicente Rojo Lluch.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Natarcie rozpoczęło się w nocy z 5 na 6 lipca 1937. Po krótkim przygotowaniu artyleryjskim oddziały 11 dywizji Listera wykonały nocny, 10-kilometrowy marsz prześlizgując się cichaczem między słabo i punktowo obsadzonymi formacjami przeciwnika. O godz. 7:30 następnego dnia niespodziewanym atakiem zajęto miasteczko Brunete, z którego nieliczne oddziały narodowe uciekły w popłochu.

Natomiast 46 Dywizji dowodzonej przez el Campesino nie udało się opanować z zaskoczenia miasteczka Quijorna. Napotkały one na dobrze zorganizowany tam opór Taboru z Ifni w Maroku Hiszpańskim - jednostki w sile batalionu.

W tym samym czasie siły 34 Dywizji XVIII Korpusu w sile 8 batalionów i kilku czołgów wykonały atak na Villanueva de Cañada. Zostały jednak zatrzymane przez dobrze zorganizowany opór broniących miasteczka falangistów z Sevilli. Villnaueve znajduje się na wzgórzu otoczonym przez niżej położony otwarty obszar, co ułatwia działania obrońcom mogącym kontrolować podejścia do miasta.

Również II Korpus Armijny z powodu skutecznej obrony przeciwnika wykorzystującego zasieki, zapory inżynieryjne i betonowe schrony nie osiąga wyznaczonych celów.

Czasowe wstrzymanie natarcia na flankach uniemożliwia planowane wzmocnienie wysuniętej do przodu 11 Dywizji Listera przez siły wsparcia złożone głównie z silnych oddziałów artylerii obejmujących 33 baterie, ponad sto armat. W rezultacie pozbawiony osłony artyleryjskiej Lister musi wstrzymać natarcie ze względu na niejasną sytuację na flankach i groźbę potencjalnego przeciwnatarcia przeciwnika.

Oddziały narodowców utrzymują Villanueva de Cañada ponad 12 godzin, mimo powtarzających się ataków, a miejscowości Quijorna i Castiglio de Villafranca do 8 lipca. Czas ten wykorzystuje dowództwo narodowe do uruchomienia odwodów i zatrzymania republikańskiej ofensywy. 8 lipca formacje narodowe w rejonie Brunete liczą 31 batalionów i 17 baterii artylerii. Skuteczne przeprowadzenie dalszego natarcia republikańskiego nie jest już praktycznie możliwe.

W dniach 10 - 11 lipca republikańskie dywizje 10 i 45 otaczają miejscowość Villfraca del Castillo, lecz nie ma to już istotnego wpływu na ogólne załamanie się ofensywy. Ich próba generalnego ataku zostaje odparta przez szybko sprowadzoną przez dowódcę wojsk narodowych, gen. Varelę i sprawnie dowodzoną 5 Dywizję Nawarską. Skuteczny kontratak tej elitarnej jednostki wojsk narodowych zmusza republikanów do wycofania się z powrotem poza wcześniej przekroczoną rzekę Guadarrama.

Dnia 18 lipca następuje generalne przeciwuderzenie narodowców. Po zaciętych walkach prowadzonych ze zmiennym szczęściem, trwających do 25 lipca, a miejscami nawet do końca miesiąca odzyskują oni w większości chwilowo utracony teren. Szalę bitwy na stronę narodowców przeważają silne bombardowania lotnicze wykonane przy pomocy samolotów Legionu Condor i powodują zamieszanie w niektórych formacjach republikańskich. Zgrupowana w lesie 14 Brygada Republikańska zostaje rozproszona przez silne bombardowania lotnicze. Republikańska 13 Brygada Międzynarodowa ulega rozsypce, a dowódca kawalerii międzynarodowej, Włoch Alocca, krawiec z zawodu, dezerteruje kradnąc przy okazji całą należącą do brygady kasę. Oddziały narodowe zatrzymane zostają dopiero na nowo utworzonej przez republikanów silnie ufortyfikowanej linii.

Konsekwencje i ocena[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze przeciwuderzenie strategiczne wojsk republikańskich zostało powstrzymane przez siły narodowe. Sytuacja wróciła w zasadzie do pozycji wyjściowych. Z taktycznego punktu widzenia bitwa pozostała nierozstrzygnięta. Obydwie strony poniosły znaczne straty. Jak wiele lat później napisał gen. Rafael Casas de la Vega "Na te pola Brunete przybyło 90 000 ludzi, aby doznać strat 40 000 ludzi w ciągu 20 dni. To znaczy, że z każdych dwu ludzi, którzy wzięli udział w batalii, jeden był zabity, ranny, lub dostał się do niewoli". Jednakże straty republikanów (20000 żołnierzy, 100 samolotów) były dwukrotnie wyższe niż ich przeciwników i nadszarpnęły poważnie rezerwy republikańskie. Ponadto rozwiały się nadzieje republikanów co do możliwości przeprowadzenia generalnej ofensywy w kierunku Estremadury. Dlatego też bitwę uznać należy za strategiczne zwycięstwo strony narodowej. Odzyskali oni w przeważającej części pozycje utracone chwilowo na rzecz przeciwnika i wykazali niemożność skutecznego przeprowadzenia przez niego generalnej ofensywy.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafael Casas de la Vega: Bunete. Madryt: 1967.
  • Rafael Casas de la Vega: Franco militar. La única biografia militar del primer soldato de España el sigolo XX. Madryt: 1995.
  • Thomas Hugh: The Spanish Civil War. Harper & Brothers, 1961. ISBN 0671758764.