Bitwa pod Czemulpo

Bitwa pod Czemulpo Wojna rosyjsko-japońska
Wizja artystyczna zatopienia okrętów rosyjskich
Czas	9 lutego 1904
Miejsce	przed portem Czemulpo (Inch'ŏn)
Terytorium	Korea
Przyczyna	japoński desant w Czemulpo
Wynik	zwycięstwo Japonii
Strony konfliktu Japonia Rosja Dowódcy Sotokichi Uryū Wsiewołod Rudniew Siły 2 krążowniki pancerne, 4 krążowniki pancernopokładowe, 8 torpedowców, 1 awizo 1 krążownik pancernopokładowy, 1 kanonierka Straty brak oba okręty samozatopione 33 zabitych 97 rannych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Bitwa pod Czemulpo - starcie okrętów japońskich i rosyjskich 9 lutego 1904, na początku wojny rosyjsko-japońskiej, przed portem Czemulpo (obecnie Inch'ŏn) w Korei.

Podłoże

Japonia, rozpoczynając 9 lutego 1904 wojnę z Rosją atakiem na Port Artur, prowadziła równocześnie operację zajęcia neutralnej Korei, wysadzając desant w porcie Czemulpo. W Czemulpo stacjonowały wówczas, zgodnie z ówczesną praktyką kolonialną, okręty kilku państw, reprezentujące interesy swoich rządów w Korei. Wśród nich były dwa okręty rosyjskie: nowy krążownik pancernopokładowy "Wariag" i stara kanonierka "Koriejec" (uzbrojona w 2 przestarzałe działa 203 mm, 1 x 152 mm i 4 x 107 mm) oraz krążowniki: brytyjski (HMS "Talbot"), francuski ("Pascal"), włoski ("Elba") i amerykański (USS "Vicksburg").

Do osłony japońskiego desantu wyznaczono wzmocniony 4. Dywizjon krążowników pod dowództwem kontradmirała Sotokichi'ego Uryū (dawna pisownia: Uriu). Zespół japońskich okrętów i statków transportowych przypłynął pod Czemulpo już 8 lutego. Kanonierka "Koriejec" próbowała tego dnia wypłynąć do Port Artur z pocztą, lecz zawróciły ją japońskie okręty blokujące wyjście na pełne morze (według części rosyjskich relacji, wystrzelono do niej niecelne torpedy). Następnie japońskie transportowce wysadziły w porcie wojsko, nie napotykając oporu.

W dniu 9 lutego rano Japończycy przedstawili dowódcy zespołu rosyjskich okrętów ultimatum z żądaniem wypłynięcia z portu do godziny 12, pod groźbą zaatakowania rosyjskich okrętów na redzie portu. Jednocześnie, uprzedzili kotwiczące tam okręty neutralne, żeby odsunęły się z pobliża miejsca cumowania rosyjskich okrętów.

Oczekujący zespół japoński przewyższał Rosjan liczebnie, składając się z nowego krążownika pancernego "Asama" oraz starszego i mniejszego "Chiyoda", 4 krążowników pancernopokładowych: "Akashi", "Naniwa", "Takachiho", "Niitaka" oraz kilku torpedowców. Okrętem flagowym kadm. Uriu był "Naniwa".

Okręty rosyjskie przed bitwą - od lewej "Wariag" i "Koriejec" (bliższy dla obserwatora)

Uszkodzony "Wariag", z przechyłem, po bitwie

Płonące okręty rosyjskie w porcie Czemulpo

Starcie

Odrzucając możliwość poddania się, dowódca "Wariaga" i całego zespołu, kapitan 1 rangi (komandor) Wsiewołod F. Rudniew, zdecydował wypłynąć z portu i podjąć walkę lub próbę przedarcia się do głównej bazy Port Artur. Przed południem 9 lutego (27 stycznia, według rosyjskiego kalendarza) oba okręty wypłynęły z kanału portowego.

Walkę ze strony japońskiej toczył przede wszystkim krążownik pancerny "Asama", silniejszy i lepiej opancerzony od obu okrętów rosyjskich (pozostałe okręty były w pojedynkę słabsze od "Wariaga"). Rosyjski zespół płynął początkowo na południe, a siły japońskie znajdowały się na zachód od niego.

Około 11:45 najpierw Japończycy, a po chwili Rosjanie otworzyli ogień. Do "Wariaga" strzelały przed wszystkim "Asama", "Naniwa" i "Niitaka". "Wariag" został kilka razy trafiony, a podczas zwrotu w prawo o godzinie 12:15, uszkodzono mu mechanizm sterowy, na skutek czego wszedł na mieliznę przy wysepce w kanale portowym. Udało mu się następnie z niej zejść, lecz o 12:30 został trafiony w lewą burtę w części podwodnej, co spowodowało przechył i nabieranie wody. Wobec niemożności przedarcia się z uwagi na uszkodzenia, rosyjski dowódca postanowił zawrócić do portu. Kanonierka "Koriejec" również zawróciła. Japońskie krążowniki "Asama" i "Chiyoda" ścigały je w wąskim kanale portowym i nadal ostrzeliwały, lecz mimo to okręty rosyjskie zdołały powrócić do portu. Około godziny 12:45 Japończycy wstrzymali ogień z uwagi na bliskość okrętów neutralnych.

W ciągu kilkudziesięciu minut, "Wariag" otrzymał 11-14 trafień, z czego trzy pociskami kalibru 203 mm "Asamy", pozostałe - 152 mm ("Asama" wystrzelił 28 pocisków 203 mm, 98 - 152 mm i 9 - 76 mm). Mimo że okręt zachował możliwość ruchu i nie został przebity jego pokład pancerny, lecz nie nadawał się do walki - zniszczona została większość jego nieosłoniętej artylerii i miał przebicia w części podwodnej, 33 członków załogi zostało zabitych, 97 rannych. W czasie walki, krążownik rosyjski wystrzelił aż 425 pocisków kalibru 152 mm, 470 - 75 mm i 210 - 47 mm, a "Koriejec" - 49 pocisków 203 mm, lecz bez żadnych istotnych efektów. Według części źródeł rosyjskich, japońskie okręty też zostały trafione i poniosły niewielkie straty w ludziach, lecz strona japońska tego nie potwierdza. "Koriejec" nie ucierpiał podczas starcia.

Następstwa

W celu uchronienia okrętów przed zdobyciem, po południu "Wariag" został samozatopiony przez załogę na redzie Czemulpo przez otwarcie zaworów dennych i o 18:10 zatonął, a "Koriejec" został o 16:05 wysadzony w powietrze (kapitan brytyjskiego krążownika sprzeciwił się wysadzeniu "Wariaga" z uwagi na zagrożenia dla okrętów na redzie). Załogi ich zostały przejęte przez okręty państw neutralnych.

Po powrocie do Rosji, komandor Rudniew zyskał sławę bohatera, a wszyscy członkowie załóg obu okrętów otrzymali odznaczenia od cara. Walka "Wariaga" stała się jednym z najbardziej znanych symboli rosyjskiej floty, wykorzystanym w ten sposób dla wzmocnienia morale społeczeństwa. Została też upamiętniona w popularnej pieśni wojskowej. Mimo to, niektórzy autorzy podnoszą, że Rudniew zamiast walczyć, powinien był pozostawić w Czemulpo starą kanonierkę i samemu podjąć próbę przedarcia się do Port Artur, która miała duże szanse na powodzenie z uwagi na szybkość nowoczesnego krążownika. Błędem dowództwa rosyjskiej Eskadry Oceanu Spokojnego było samo wysłanie krążownika do Czemulpo w obliczu napięcia w stosunkach z Japonią, w sytuacji, gdy wystarczyłaby tam do reprezentowania Rosji sama kanonierka. Mimo oficjalnego uhonorowania, dalsza kariera Rudniewa w marynarce uległa przerwaniu, co być może było spowodowanego jego błędami popełnionymi przed starciem oraz zaniechaniem wysadzenia okrętu w powietrze, co umożliwiło Japończykom jego późniejsze podniesienie i wcielenie do służby jako okręt szkolny "Soya".

Zestawienie sił

Rosjanie

Zespół stacjonujący w Czemulpo - komandor Wsiewołod F. Rudniew

• krążownik pancernopokładowy "Wariag" (okręt flagowy, kmdr. W. Rudniew)
• kanonierka "Koriejec" (kmdr por. G. Bielajew)

Japończycy

Zespół osłony desantu (wzmocniony 4. Dywizjon) - kontradmirał Sotokichi Uriu

• 4. Dywizjon 2. Floty (kadm. Uriu)
  • krążowniki pancernopokładowe:
    • "Naniwa" (okręt flagowy kadm. Uriu)
    • "Niitaka"
    • "Takachiho"
    • "Akashi"
  • awizo (nieopancerzony krążownik) "Chihaya"
• 2. Dywizjon 2. Floty
  • krążownik pancerny "Asama"
• 6. Dywizjon 3. Floty
  • krążownik pancerny "Chiyoda"
• 14. Dywizjon Torpedowców 1. Floty
  • torpedowce "Chidori", "Hayabusa", "Manazuru", "Kasasagi" (typu Hayabusa)
• 9. Dywizjon Torpedowców 2. Floty
  • torpedowce: "Aotaka", "Hato", "Kari", "Tsubame" (typu Hayabusa)

Bibliografia

• (ros.) W.I. Katajew (В.И.Катаев), Kriejser Wariag (Крейсер «Варяг»), seria Morskaja Kollekcja nr 3/2003

Linki zewnętrzne

• (ang.) http://www.russojapanesewar.com/chemulpo.html
• (ros.) http://mkmagazin.almanacwhf.ru/ships/koreec.htm - "Koriejec"