Bitwa pod Dyneburgiem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Dyneburgiem
wojna polsko-bolszewicka
łotewska wojna o niepodległość
Ft17 dyneburg8.jpg
Polskie czołgi FT-17 z 1 Pułku Czołgów pod Dyneburgiem
Czas 325 stycznia 1920
Miejsce Dyneburg i okolice
Terytorium Łotwa
Przyczyna chęć utworzenia bezpośredniej komunikacji polsko-łotewskiej,
okupacja Dyneburga przez wojska sowieckie
Wynik zwycięstwo Polski i Łotwy
Strony konfliktu
 II Rzeczpospolita
 Łotwa
 Rosyjska FSRR
 Łotewska SRR
Dowódcy
II Rzeczpospolita Edward Śmigły-Rydz Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Władimir Gittis
Siły
ok. 40 000 żołnierzy
ok. 25 czołgów
Wojna polsko-bolszewicka

Walki o Wilno (31 XII 1918 – 5 I 1919) • Bitwa pod Berezą Kartuską (16 II 1919) • Powstanie nieświeskie (14-19 III 1919) • Walki o Lidę (16-17 IV 1919) • Zajęcie Wilna (IV 1919) • Operacja Mińsk (VIII 1919) • Bitwa pod Dyneburgiem (3-25 I 1920) • Bitwa o Latyczów (18-22 II 1920) • Wyprawa kijowska (IV 1920) • Zagon na Koziatyn (25-27 IV 1920) • Zagon na Żytomierz (26 IV 1920) • Bitwa pod Czarnobylem (27 IV 1920) • Bitwa pod Wołodarką (29-31 V 1920) • Bitwa pod Bystrzykiem (31 V 1920) • Bitwa pod Boryspolem (2 VI 1920) • Bitwa o Lwów 1920 • Bitwa warszawska (12-15 VIII 1920) • Bitwa pod Radzyminem (12-15 VIII 1920) • Bitwa pod Ossowem (14 VIII 1920) • Bitwa o Nasielsk (14-15 VIII 1920) • Bitwa pod Kockiem (14-16 VIII 1920) • Bitwa pod Hrubieszowem (VIII-IX 1920) • Bitwa pod Cycowem (15-16 VIII 1920) • Kontruderzenie znad Wieprza (od 16 VIII 1920) • Bitwa o Mińsk Mazowiecki (16-18 VIII 1920) • Bitwa pod Zadwórzem (17 VIII 1920) • Bitwa białostocka (22 VIII 1920) • Bitwa pod Komarowem (31 VIII 1920) • Bitwa pod Dytiatynem (16 IX 1920) • Zagon na Kowel (IX 1920) • Bitwa nad Niemnem (20-26 IX 1920)

11 listopada 1919. Tereny kontrolowane przez:

     wojska niemieckie

     wojska radzieckie

     wojska łotewskie

     wojska polskie

     wojska litewskie

Pamiątkowa tablica upamiętniająca pobyt Józefa Piłsudskiego w Dyneburgu
Dyneburg (w 1912)

Bitwa pod Dyneburgiem (operacja Zima, operacja dyneburska, wyprawa dyneburska) – bitwa wojsk polsko-łotewskich z Armią Czerwoną, stoczona w styczniu 1920 roku w rejonie miasta Dyneburg nad Dźwiną, zakończona jego zdobyciem.

Tło bitwy[edytuj | edytuj kod]

W wrześniu 1919 wojska gen. Śmigłego-Rydza, wchodzące w skład Frontu Litewsko-Białoruskiego, podeszły pod Dyneburg i po miesięcznych walkach wyparły Sowietów za Dźwinę. Były to tereny łotewskie okupowane przez radziecką 15 Armię. Wojsko Polskie stanęło przed dylematem, jeśli bolszewikom udałoby się tam utrzymać, umocniliby łączność między 15 a 16 Armią, od lutego walczącą z Polakami. Gdyby miasto zdobyły wojska gen. von der Goltza, umocniłyby niepożądane przez rząd polski wpływy niemieckie w państwach bałtyckich. W związku z tym jedynym korzystnym dla Polski wyjściem był sojusz wojskowy z Łotwą.

Pierwotny termin rozpoczęcia operacji Zima to 15 grudnia, lecz nie został wykonany z kilku powodów:

  • nie istniała bezpośrednia komunikacja polsko-łotewska (przeszkodą byli bolszewicy i Litwini)
  • rząd łotewski nie przedstawił planów współdziałania
  • rząd łotewski obawiał się, że Polacy łotewscy zechcą przyłączyć tereny dawnych Inflant Polskich do Rzeczypospolitej
  • wojsko łotewskie nie chciało podporządkować się polskim rozkazom.

Dopiero 30 grudnia osiągnięto porozumienie i wyznaczono termin operacji na początek stycznia.

Zestawienie sił[edytuj | edytuj kod]

  • Wojska polsko-łotewskie
    • Grupa Operacyjna gen. Rydza-Śmigłego (1 i 3 DPLeg.) – ok. 30 tysięcy żołnierzy polskich
    • 3 Dywizja Piechoty – ok. 10 tysięcy żołnierzy łotewskich
    • 2 kompania czołgów z 1 Pułku Czołgów – ok. 25 czołgów.
  • Armia Czerwona
    • część 15 Armii, liczebność nieznana.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Operacja rozpoczęła się 3 stycznia, kiedy to jednostki polskie (3 DP i część 1), przy mrozie ok. -25 °C, sforsowały zamarzniętą Dźwinę i mimo ciężkich walk szybko zdobyły miasto, jednak za cenę dział, pod którymi w czasie transportu załamał się lód. Część formacji 1 DP w tym czasie w Wyszkach hamowało odsiecz. Załoga Dyneburga (wśród niej również Strzelcy łotewscy) wycofała się w stronę pozycji łotewskich, gdzie się poddała. Następnie połączone wojska ruszyły dalej, pod koniec stycznia osiągając linię Dryssa-jezioro oświejskie-Świniucha. Wtedy polskie dywizje wycofały się za Dźwinę, a na ich miejsce weszły oddziały łotewskie (z wyjątkiem dyneburskiej cytadeli, w której polska załoga stacjonowała do lipca, kiedy to wraz z ofensywą Frontu Zachodniego groziło jej odcięcie).

Rezultat[edytuj | edytuj kod]

Odbicie miasta przez wojska polsko-łotewskie przyniosło następujące korzyści:

  • nawiązano bezpośrednie kontakty między II RP a Łotwą
  • skrócono front polsko-bolszewicki nad Dźwiną
  • podwyższono morale żołnierzy polskich, znudzonych stagnacją na froncie.

Walki żołnierzy polskich o Dyneburg zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic w II RP i po 1990 r - "DYNEBURG 3 I 1920".

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]