Bitwa pod Filippi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod Filippi
II triumwirat

Wojny domowe Rzymu 8831 p.n.e.

Phil3.png
Bitwa pod Filippi
Czas 323 października 42 p.n.e.
Miejsce Filippi, Macedonia
Terytorium Republika rzymska
Wynik decydujące zwycięstwo Triumwirów
Strony konfliktu
Triumwirowie Republikanie
Dowódcy
Marek Antoniusz, Oktawian Marek Juniusz Brutus, Gajusz Kasjusz Longinus
Siły
19 legionów,
33 000 jazdy,
łącznie ponad 100 000
17 legionów,
17 000 jazdy,
łącznie około 100 000
Straty
ponad 8 000 kapitulacja całej armii

Bitwa pod Filippibitwa rozegrana w okolicach miasta Filippi w 42 p.n.e. we wschodniej Macedonii, w której triumwirowie - Antoniusz i Oktawian zwyciężyli armię republikańską na czele z przywódcami spisku przeciw CezarowiBrutusem i Kasjuszem. Gdy klęska była oczywista, Brutus przebił się mieczem, Kasjusz polecił się zabić niewolnikowi.

Sytuacja polityczna[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec października 43 roku p.n.e. trzej przywódcy obozu cezariańskiego, Antoniusz, Lepidus i Oktawian, spotkali się - zachowując wszelkie środki ostrożności, nie ufali bowiem sobie nawzajem - na jednej z wysp na Padzie w pobliżu Bolonii i pod presją okoliczności, które niejako zmuszały ich do współdziałania, zawarli prywatne porozumienie w celu wspólnego rządzenia państwem.

Głównym punktem zawartego porozumienia było ustanowienie nadzwyczajnego kolegialnego urzędu dyktatorskiego, który miał nosić nazwę tresviri rei publicae constituendae, tzn. kolegium trzech dla zaprowadzenia porządku w państwie. Dnia 27 listopada 44 r. p.n.e. na mocy ustawy trybuńskiej lex Titia urząd ten został sojusznikom powierzony do 31 grudnia 38 roku p.n.e. Choć nazwa urzędowa mogłaby to sugerować, celem triumwiratu nie było zreformowanie systemu politycznego Republiki, lecz rozprawienie się z zabójcami Cezara, którzy przez nowych dyktatorów uważani byli również za wrogów państwa rzymskiego. Triumwirom przyznano szerokie kompetencje, które obejmowały nie tylko Rzym oraz Italię, lecz także Imperium Romanum. Z uwagi na perspektywę rychłej wojny z zabójcami Cezara uzyskali możliwość zadbania o to, by podczas ich nieobecności w Rzymie nie mogło dojść do nowego przewrotu politycznego. Chodziło przy tym nie tylko o to, że podobnie jak dyktator Cezar mogli z wyprzedzeniem na kilka kolejnych lat obsadzić swoimi zwolennikami "standardowe" urzędy i zachowali decydujący wpływ na rezultaty wyborów, które formalnie nadal przeprowadzano, lecz przede wszystkim o przyznanie im prawa do rozprawienia się z - faktycznymi i rzekomymi - wrogami w Rzymie i w Italii w taki sposób, w jaki uczynił to dyktator Sulla. Poza tym zostało im też przyznane prawo do wywłaszczenia osiemnastu gmin posiadających duże areały żyznych ziem uprawnych, które miały zostać rozparcelowane i przydzielone żołnierzom po zakończeniu wojny. Triumwirowie podzielili się zadaniami w taki sposób, że Antoniusz i Oktawian mieli prowadzić działania wojenne na Wschodzie, a Lepidus miał podczas ich nieobecności pilnować spraw w Rzymie. Władza urzędowa, którą posiadali triumwirowie była formalnie równa władzy konsularnej, lecz w przeciwieństwie do konsulów każdy z dyktatorów otrzymał w zarząd prowincję - Lepidus obie prowincje hiszpańskie oraz Galię Narbońską, Antoniusz - zgodnie z ustawą z 44 roku - Galię Przedalpejską oraz podbitą przez Cezara Galię Zaalpejską. Oktawian musiał się na razie zadowolić pozycją "młodszego wspólnika" - przyznano mu obie prowincje afrykańskie, tzn. prowincję Africa oraz utworzoną na terytorium niemal całkowicie zaanektowanego przez Cezara królestwa Numidii prowincję Africa nova, a także Sycylię i Sardynię; najpierw jednak musiał podjąć starania, aby faktycznie objąć je w posiadanie. W wypadku obu wysp udaremnił mu to Sekstus Pompejusz, którego flota panowała na morzu. O tym, że Oktawian mimo jego udanego "zamachu stanu" z sierpnia 43 r. p.n.e. był przez Marka Antoniusza spychany na drugi plan, świadczyć może fakt, że dopiero co zdobyty urząd konsula musiał przekazać jednemu z jego zauszników, Publiuszowi Wentydiuszowi. Wywłaszczenie całych gmin odłożono na czas po zakończeniu wojny z zabójcami Cezara, jednak proskrypcje według sullańskiego wzorca rozpoczęto natychmiast. Ofiarą tej fali krwawego terroru padło podobno ok. 300 senatorów oraz 2000 ekwitów. Nawet jeśli komuś udało się uciec lub ukryć, jego majątek i tak był konfiskowany przez triumwirów, którzy przede wszystkim zainteresowani byli zgromadzeniem środków na sfinansowanie planowanych operacji militarnych. Jednak choć w wyniku proskrypcji w ich ręce wpadły majątki o olbrzymiej wartości, nadal brakowało im jeszcze 200 000 000 denarów. Aby je zdobyć, sojusznicy zarządzili, że do kasy państwowej mają być odprowadzone półroczne dochody z nieruchomości (domów i gruntów), a majątki o wartości wyższej niż 100 000 denarów obłożyli pożyczką przymusową w wysokości 2%. Prócz tego wprowadzony został podatek od niewolników, a w Italii przywrócono cła. Planowano również opodatkowanie osobistego majątku 1400 zamożnych rzymskich matron, lecz z powodu ich gwałtownych protestów z tego projektu zrezygnowano.

Przed bitwą i przebieg[edytuj | edytuj kod]

Wschód nie doświadczył wprawdzie okrucieństw proskrypcji, ale także tam Brutus i Kasjusz z całą bezwzględnością ściągali z ludności pieniądze potrzebne na cele wojskowe. Dwa niezależne państwa, które chciały zachować swoją neutralność, republika morska Rodos oraz Związek Licyjski w południowej części Azji Mniejszej, latem 42 roku zostały zmuszone przez rzymskich wodzów do podporządkowania się ich woli. Rodos zostało zdobyte przez wojsko Kasjusza, a dzięki temu zgarnął on pieniądze i cenne kruszce o wartości 8000 talentów, czyli 48 000 000 denarów. Następnie obaj wodzowie połączyli swoje wojska - razem było to 19 legionów oraz liczne kontyngenty sprzymierzeńców. Jesienią armia ta stanęła pod Filippi w Macedonii naprzeciwko wojska Antoniusza i Oktawiana, które tymczasem przybyło tu przez Adriatyk. Pozycje zajęte przez wojska Brutusa i Kasjusza umożliwiły im kontrolowanie szlaków komunikacyjnych, prowadzących w kierunku Morza Egejskiego oraz cieśnin morskich na wschodzie. Ich strategia polegała na tym, aby posiadające przewagę, zahartowane w walce wojsko triumwirów odciąć od posiłków i zaopatrzenia, a tym samym osłabić jego zdolność bojową. Początkowo strategia ta przynosiła zamierzone efekty, lecz wkrótce Antoniuszowi udało się pokrzyżować wrogowi plany i niemal odciąć mu drogę do morza. Brutusowi i Kasjuszowi nie pozostawało nic innego, jak stanąć do walki w decydującej bitwie. W pierwszym starciu, do którego doszło w październiku, Antoniusz odniósł zwycięstwo nad Kasjuszem (który w przeświadczeniu, że wszystko stracone, popełnił samobójstwo), a Brutus nad Oktawianem. Kilka tygodni później, w listopadzie, doszło pod Filippi do drugiej bitwy - tym razem triumwirowie odnieśli całkowite zwycięstwo. Brutus również uznał, że gra skończona; nie chcąc wpaść w ręce zwycięzców odebrał sobie życie.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Maciej Milczanowski: Filippi 23 X 42 p.n.e., Wydawnictwo Inforteditions, Zabrze 2006.
  • Klaus Bringmann, Historia Republiki Rzymskiej. Od początków do czasów Augusta, przeł. Anna Gierlińska, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2010, str. 365-368, ISBN 978-83-7177-700-4