Bitwa pod Krojantami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa pod Krojantami
II wojna światowa
kampania wrześniowa 1939
Battlefield Krojanty 1.jpg
Pole bitwy pod Krojantami
Czas 1 września 1939
Miejsce Krojanty
Terytorium II Rzeczpospolita
Przyczyna kampania wrześniowa
Wynik nierozstrzygnięta
Strony konfliktu
 Polska  III Rzesza
Dowódcy
Kazimierz Mastalerz Mauritz von Wiktorin
Hans Gollnick
Siły
ok. 250 ok. 800
30 dział
Straty
25 zabitych
50 rannych
11 zabitych
9 rannych

Bitwa pod Krojantami – pierwsza polska szarża kawaleryjska podczas wojny obronnej 1939 r.

Ogólna sytuacja wojskowa[edytuj | edytuj kod]

O świcie 1 września 1939 r. na polskie linie obrony zajmowane przez jednostki Armii "Pomorze" gen. Władysława Bortnowskiego (9 Dywizja Piechoty i Pomorska Brygada Kawalerii) uderzyła niemiecka 20 Dywizja Zmotoryzowana pod dowództwem gen. Mauritza von Wiktorina z XIX Korpusu Pancernego gen. Heinza Guderiana. Natarcie było skierowane na Chojnice, bronione przez batalion strzelców dowodzony przez pułkownika Gustawa Zacnego, oraz na położone na północ od miasta pozycje Batalionu ON "Czersk" (niedoszłego 85 Bat. Piechoty). Na południe od miasta znajdowały się stanowiska 18. Pułku Ułanów Pomorskich z Grudziądza. Kawaleria, posiadająca niewielki potencjał bojowy w walce "okopowej" i szyku pieszym, do godzin popołudniowych wykonała trzy odskoki na kolejne pozycje obronne. Wobec groźby szybkiego zajęcia przez Niemców przepraw przez rzekę Brdę i odcięcia jednostek Armii "Pomorze", dowódca Grupy Operacyjnej "Czersk", gen. Stanisław Grzmot-Skotnicki wydał po południu rozkaz dla 18 p. uł. przeprowadzenia natychmiastowego przeciwnatarcia na oddziały niemieckie przemieszczające się drogą Chojnice-Rytel. Manewr ten miał umożliwić odwrót oddziałów polskich broniących rejonu Chojnic za Brdę i powstrzymanie przeciwnika na tym kierunku.

Przebieg walki[edytuj | edytuj kod]

Schemat szarży pod Krojantami

Dowódca 18 p. uł., płk Kazimierz Mastalerz, po otrzymaniu rozkazu o kontrnatarciu, uznał za niemożliwe przeprowadzenie czołowego ataku i w związku z tym rozkazał, aby dwa szwadrony (dywizjon) pułku, wzmocnione dwoma plutonami, obeszły skrzydło nieprzyjaciela. Na ich czele wyruszył mjr Stanisław Małecki. Plan ten wydał się na tyle nieprawdopodobny, że młody oficer (był to porucznik Grzegorz Cydzik, który służył do 1938 r. w 13. Pułku Ułanów Wileńskich, a od listopada 1938 r. studiował na pierwszym roku studiów w Wyższej Szkole Wojennej; na początku lipca 1939 r. porucznika Grzegorza Cydzika na jego prośbę odkomenderowano - w ramach praktyki - do Pomorskiej Brygady Kawalerii), który przywiózł rozkaz, zaprotestował (porucznik Grzegorz Cydzik usiłował zasugerować pułkownikowi Mastalerzowi, że w tej sytuacji wskazane byłoby po wyjściu na tyły nieprzyjaciela, raczej uderzenie w szyku pieszym). Pułkownik K. Mastalerz miał mu ponoć odpowiedzieć: "Za młody pan, młodzieńcze, żeby mnie uczyć, jak się wykonuje niewykonalne rozkazy". Około godziny 19.00 oddziały polskiej kawalerii, wychodząc z lasu na wschód od Krojant, dostrzegły w niewielkiej odległości oddział niemiecki w trakcie odpoczynku (wersje tego wydarzenia są sprzeczne, część historyków podaje fakt, iż oddziały niemieckie były znakomicie przygotowane do boju). Był to II batalion zmot. 76. p.zmot. z 20 DZmot. Natychmiast zapadła decyzja o wykonaniu szarży. Ułani w pełnym biegu dopadli wroga, siekąc szablami uciekających. Jednakże Niemcy szybko uporządkowali swoje szeregi i – kiedy szwadrony 18 p.uł. w pościgu wpadły na rozległą polanę – ostrzelały je od strony Chojnic niemieckie samochody pancerne oraz granatniki, kładąc celny ogień na szarżujących. Forpoczta pułku wraz z dowódcą płk. Z. Mastalerzem została zmieciona seriami karabinów maszynowych. Ułani wycofali się za najbliższe wzgórze, tracąc ok. 25 zabitych i 50 rannych z ponad 200 szarżujących. Polegli – płk K. Mastalerz (pierwszy zabity dowódca pułku podczas wojny) oraz rotmistrzowie Świeściak i Godlewski. Straty niemieckie nie są dokładnie znane. W rezultacie zadanie postawione 18 p. uł. zostało wykonane; rozpoznano ugrupowanie wroga, zdezorganizowano i zatrzymano jego oddziały. Piechota polska mogła się wycofać, a Niemcy nie osiągnęli w tym dniu przepraw na Czarnej Wodzie.

Szarża odniosła także pewien efekt psychologiczny, o którym wspomina H. Guderian w swoich wspomnieniach: Zastałem ludzi z mego sztabu w hełmach bojowych, w trakcie ustawiania działka przeciwpancernego na stanowisku bojowym. Na moje pytanie, co ich do tego skłoniło, otrzymałem odpowiedź, że każdej chwili pojawić się może polska kawaleria, która rozpoczęła natarcie.

Po zakończeniu kampanii polskiej propaganda hitlerowska – na podstawie tej bitwy – stworzyła zafałszowany mit bezsensownego szarżowania polskich ułanów na czołgi, który był także powielany w okresie PRL-u (m.in. Lotna w reż. Andrzeja Wajdy).

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Walki żołnierza polskiego pod Krojantami zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic po 1990 r. "KROJANTY 1 IX - 1939"

Współczesne tradycje[edytuj | edytuj kod]

Kamienna tablica pamiątkowa w miejscu bitwy pod Krojantami

Od 45 lat, tj. od 1966 r. organizowane są obchody rocznicowe Szarży pod Krojantami. Zostały one wówczas zainicjowane przez żyjących jeszcze ułanów i ówczesnego dyrektora Szkoły Podstawowej w Nowej Cerkwi, panią Kazimierę Szark. Przez wiele lat były to uroczystości patriotyczno - religijne pod Pomnikiem 18 Pułku Ułanów Pomorskich przy drodze Chojnice - Czersk. Do dziś pani Szark czynnie uczestniczy w przygotowywaniu tej wielkiej imprezy, tylko ułanów jest coraz mniej. W 2001 r. uroczystości zostały wzbogacone o inscenizację szarży.

Od 2001 r. na polach pod Krojantami organizowane są (przez Polski Klub Kawaleryjski i Fundację "Szarża pod Krojantami") we współpracy z urzędem gminy Chojnice inscenizacje szarży kawaleryjskiej z września 1939 r. Odbywają się one w każdą pierwszą niedzielę września.Są one połączone z imprezami towarzyszącymi, jak składanie kwiatów pod pomnikiem przy drodze Chojnice-Czersk upamiętniającym szarżę ułańską, mszą św., biegiem ułańskim, koncertem orkiestry wojskowej, występami zespołów artystycznych itp. Organizowana jest także konferencja naukowa dotycząca różnych wydarzeń z kampanii wrześniowej. Na uroczystości przybywają weterani wojenni, sami uczestnicy szarży, ułani z Grudziądza, Grubna, Chełmna, Szczecina, Działowa, Starogardu Gd Szwadron Kawalerii im. 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich oraz wiele klubów jeździeckich, m.in. Pierwsza Konna Drużyna Harcerska "Lotna" ze Słupska, Stowarzyszenie Miłośników Kawalerii Polskiej "Hubal" z Wierzchowa, Klub "Galop" z Ględowa, Klub "Skiba" z Chojnic.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]