Bitwa pod Radoszewicami i Kiełczygłowem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa pod Radoszewicami i Kiełczygłowem
powstanie styczniowe
Czas 27 marca 1863
Miejsce Radoszewice i Kiełczygłów
Strony konfliktu
 powstańcy styczniowi Imperium Rosyjskie Imperium Rosyjskie
Dowódcy
płk. Teodor Cieszkowski mjr.Pisanko
Siły
ok.500 powstańców w tym 100 konnych. 2 kompanie piechoty(400 żołnierzy)
100 kozaków
Straty
10 zabitych ,kilkunastu rannych 28 zabitych
Powstanie styczniowe

1863 r.: Ciołków (22 I)Szydłowiec (23 I)Lubartów (23 I)Węgrów (3 II)Wąchock (3 II)Rawa (4 II)Sosnowiec (6-7 II)Siemiatycze (6-7 II)Słupcza (8 II)Święty Krzyż (12 II)Miechów (17 II)Staszów (17 II)Krzywosądz (19 II)Nowa Wieś (I) (21 II)Dobra (24 II)Małogoszcz (I) (24 II) - Panki (26 II)Mrzygłód (1 III)Pieskowa Skała (4 III)Skała (5 III)Chroberz (17 III)Grochowiska (18 III)Igołomia (21 III) - Radoszewice i Kiełczygłów (27 III)Krasnobród (24 III)Praszka (11 IV)Buda Zaborowska (14 IV)Borowe Młyny (16 IV)Gorenice (20/21 IV)Ginietyny (21 IV)Golczowice (22 IV)Wąsosz (23 IV)Jaworznik (24 IV)Nowa Wieś (II) (26 IV)Pyzdry (29 IV)Kobylanka (1-6 V)Pobiednik Mały (4 V)Stok (4-5 V)Krzykawka (5 V)Birże (7-9 V)Ignacewo (I) (8 V)Huta Krzeszowska (11 V)Horki (17-25 V)Koniecpol (25 V)Salicha (26 V)Chruślina (I) (30 V)Nagoszewo (2-3 VI)Ignacewo (II) (8 VI)Lututów (15 VI)Góry (18 VI)Komorów (20 VI)Janów (6 VII)Świerże (9 VII)Ossa (10 VII)Rudniki (27 VII)Chruślina (II) (4 VIII)Depułtycze (5 VIII)Żyrzyn (8 VIII)Złoczew (20 VIII)Fajsławice (24 VIII)Sędziejowice (26 VIII)Kruszyna (29 VIII)Panasówka (3 IX)Batorz (6 IX)Małogoszcz (II) (16IX)Czarnca (24 IX)Mełchów (30 IX)Wiewiec (6 X)Rybnica (20 X)Łążek (22 X)Opatów (I) (25 XI)Brody (2 XII)Sprowa (4 XII)Mierzwin (5 XII)Huta Szczeceńska (9 XII)Janik (16 XII)
1864 r.: Iłża (17 I) - Lipa (15 II)Opatów (II) (21 II)Wąchock (15 III)

Bitwa pod Radoszewicami i Kiełczygłowem – potyczka stoczona 27 marca 1863 roku pomiędzy powstańcami styczniowymi z oddziału pułkownika Teodora Cieszkowskiego a wojskami rosyjskimi pod dowództwem majora Pisanko. [1]

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]


27 marca 1863 około godziny 5 nad ranem przybył do Radoszewic powstańczy oddział płk. Teodora Cieszkowskiego. Zmęczeni forsownym nocnym marszem żołnierze zostali rozlokowani na kwaterach. Miejscowy dziedzic Ludwik Niemojowski – znany etnograf i dramaturg był związany z ruchem patriotyczno-niepodległościowym i sprzyjał powstańcom. Był to drugi pobyt Cieszkowskiego w radoszewickim dworze, to stąd wyruszył 14 marca na czele 20-osobowego oddziału do Radomska, gdzie rozbroił 8 piechurów, zabrał kasę rządową (6000 rubli srebrnych) i kilka koni. Ścigany przez rosyjskie wojska z garnizonów w Piotrkowie i Częstochowie, przekroczył Wartę paląc za sobą mosty w Działoszynie i Lisowicach.W międzyczasie jego oddział rozrósł się, 27 marca liczył ponad 500 żołnierzy, w tym 100 kawalerzystów.

Około godziny 10 do Radoszewic wkroczyła rosyjska grupa pościgowa majora Pisanki - dwie kompanie piechoty (400 ludzi) i sotnia kozaków. Powstańcy mimo zaskoczenia stawili zaciekły opór . W pierwszej fazie bitwy szczególnie zasłużyli się strzelcy pod dowództwem kapitana Teofila Skalskiego, to ich skuteczny ogień uratował oddział przed rozbiciem i klęską oraz zmusił Pisankę do wezwania posiłków z Wielunia. Dużego rozgłosu nabrał bohaterski czyn Niemojowskiej, która uratowała sztandar powstańczy wyrywając go z rąk śmiertelnie rannego kosyniera.
Polacy wycofywali się w kierunku Kiełczygłowa w sposób zorganizowany, cały czas ostrzeliwując nieprzyjaciela. Około w pół do czwartej Cieszkowski przegrupował oddział i wyprowadził kontratak wypierając Rosjan w kierunku mokradeł pod Rząśnią. Bitwę przerwały zapewne zapadające ciemności. Powstańcy wycofali się pod Kamyk.

Rosjanie przedstawiali bitwę jako swój sukces. Pisanko twierdził, że rozbił i rozproszył oddział Cieszkowskiego. Wyolbrzymiano straty powstańców. Prorządowy Dziennik Powszechny donosił:

Oprócz znacznej liczby ranionych i ujętych buntownicy zostawili na placu boju 120 ludzi.

(…)Wojsko nie poniosło żadnej starty ani w zabitych ani w ranionych.

Nie potwierdzają tego polskie czy rosyjskie źródła. W piśmie naczelnika wieluńskiej żandarmerii do proboszcza parafii Osjaków wzywa się go do pochowania 9 poległych w bitwie pod Radoszewicami, bez żadnych ceremonii i mów pogrzebowych, pod groźbą pociągnięcia do odpowiedzialności karnej. W innym dokumencie wymienieni są ranni w walce powstańcy, wzięci do niewoli w dworze Niemojowskich, byli to:

Józef Kornacki z Piotrkowa, Antoni Wiśniewski ze wsi Gidel, Wojciech Paliński z Piotrkowa, Tomasz Lewandowski z Warszawy, Józef Cichocki z Warszawy, Franciszek Grzyngalski z miasta Wielunia, Tomasz Lesiński z miasta Kłobucka i Ludwik Sikorski z wsi Brudzice.[2].

Natomiast płk Teodor Cieszkowski w raporcie z bitwy napisał:[3]

29 marca z obozu pod Kamykiem.

Dnia 27 marca stoczyłem bitwę pod Radoszewicami z majorem Pisanko , co dwoma rotami piechoty i sotnią kozaków dowodził . Bój trwał półczwartej godziny . Z pod Kiełczygłów Moskwę dopiero cofnąłem, prąc ją ku Rząśni na błota. 28 trupów i trzy fury rannych zostawiła na placu . Z naszej strony 8 zabitych i 9 rannych. Strzelcy nasi pod dowództwem kapitana Skalskiego wygraną naszą zdecydowali. Bohaterką dnia tego pani Niemojowska co od zabitego kosyniera sztandar nasz uratowała.

Pułkownik T.Cieszkowski

Przypisy

  1. Bitwy i potyczki 1863-1864. Stanisław Zieliński. nakł. Funduszu Wydawniczego Muzeum Narodowego Polskiego, Rapperswil 1913, s.195
  2. Raport z 28 marca 1863 do pułkownika Tałajewskiego naczelnika 2 oddziału Okręgu Korpusu Żandarmów.
  3. Dziennik Poznański, nr 75 z 2 IV1863, s.2

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Zieliński. Bitwy i potyczki 1863-1864. nakł. Funduszu Wydawniczego Muzeum Narodowego Polskiego, Rapperswil 1913, s.195
  • T.Olejnik ,Bitwa pod Radoszewicami, Sieradzki Rocznik Muzealny, t – 3 .
  • Stefan Kieniewicz, Powstanie styczniowe, s.481, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009
  • Justyn Sokulski, Polski Słownik Biograficzny – Cieszkowski Teodor.