Bitwa pod Scarrifholis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa pod Scarrifholis
Kampania Cromwella w Irlandii 16491653
St Eunans Cathedral Letterkenny.jpg
Katedra w Letterkenny
Czas 21 czerwca 1650
Miejsce w pobliżu miasta Letterkenny
Terytorium Irlandia
Wynik zwycięstwo wojsk parlamentu
Strony konfliktu
irlandzkie siły konfederackie angielskie wojska parlamentarne
Dowódcy
Heber MacMahon (biskup Ulsteru) Sir Charles Coote
Siły
4 600 3 000
Straty
3 000 100
Kampania Cromwella w Irlandii

Wexford - Rathmines - Drogheda - Clonmel - Waterford - Macroom - Scarrifholis - Knocknaclashy - Galway

Bitwa pod Scarrifholis – starcie zbrojne, które miało miejsce 21 czerwca 1650 r. w trakcie kampanii Cromwella w Irlandii (1649–1653) w hrabstwie Donegal. W bitwie udział wzięły irlandzka armia konfederacka z Ulsteru pod wodzą Hebera MacMahona (biskupa Clogher) oraz angielska armia parlamentarna dowodzona przez Sir Charlesa Coote wspomagana przez osadników protestanckich.

Wprowadzenie[edytuj | edytuj kod]

Irlandzka Armia z Ulsteru powołana została w roku 1642 przez Irlandzką Konfederację Katolicką w celu organizacji jednostek powstańczych operujących na ziemiach Ulsteru. Do roku 1649 armią dowodził Owen Roe O'Neill profesjonalista służący wcześniej w armii hiszpańskiej. Po śmierci O'Neilla nowym dowódcą został biskup Clogher -Heber MacMahon. Pomimo braku doświadczenia militarnego biskup został wybrany przez oficerów z Ulsteru z uwagi na jego polityczne koneksje. Podpisanie układu pomiędzy Konfederacją a rojalistami angielskimi wzmocniło armię. Początkowo O'Neill wystąpił z Konfederacji, wrócił do niej jednak na krótko przed swoją śmiercią po inwazji Cromwella na Irlandię.

Stronę przeciwną reprezentowali szkoccy Covenanters i brytyjscy rojaliści, którzy utracili kontrolę nad Ulsterem. Dowodził nimi Charles Coote. W roku 1649 Cromwell wysłał w ten rejon armię parlamentarną dowodzoną przez Roberta Venablesa oraz Theophilusa Jonesa. Oddziały rojalistów obległy Anglików w mieście Derry, zostały jednak pobite w bitwie pod Lisnagarvey w Antrim przez wojska Venablesa.

Tymczasem MacMahon zebrał armię Ulsteru w Loughal (południe hrabstwa Armagh) w sile 4 000 ludzi piechoty oraz 600 kawalerzystów. Piechota na skutek braków w amunicji uzbrojona była w większości w piki. Planem MacMahona było odseparowanie sił Coote'a w garnizonie w Derry a Venablesa w Carrickfergus. W czasie gdy wojska parlamentarne toczyły walki z partyzantami, armia Ulsteru pomaszerowała w kierunku Ballycastle leżące na północnym wybrzeżu Ulsteru. W trakcie marszu na północ armia opanowała kilka garnizonów. Z Ballycastle tymczasem zbliżyły sią siły Coote'a stacjonująca akurat w Lifford (w pobliżu Derry).

Po odparciu ataku kawalerii angielskiej podczas przekraczania rzeki Finn, oddziały irlandzkie skierowały się na drogę do Donegal (w pobliżu Scarrifholis). Miejscowi osadnicy protestanccy zbiegli do umocnionych miast, obawiając się represji ze strony Irlandczyków. Obie strony stosowały bowiem przemoc także wobec ludności cywilnej. W międzyczasie Coote otrzymał wzmocnienia w postaci oddziałów parlamentarnych ze wschodniego Ulsteru. Jego siły wzrosły do 3 000 ludzi wobec 4 600 Irlandczyków. Angielskie siły miały jednak więcej amunicji i wojsk kawalerii. Oficerowie MacMahona ostrzegali go aby nie opuszczał dogodnych pozycji obronnych i nie ważył się podejmować bitwy z uwagi na przewagę taktyczną Anglików. MacMahon zdecydował się jednak na podjęcie walki.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Małe doświadczenie MacMahona widoczne było w ustawieniu wojsk do bitwy. Poza nieliczną strażą przednią kazał on ustawić się całej armii w małej odległości, co skracało jej pole manewru. Tymczasem Coote podzielił swoje siły na małe ruchliwe jednostki, wspierające się wzajemnie.

Bitwa rozpoczęła się w momencie gdy Coote wysłał naprzeciwko Irlandczyków jednostki piechoty. Nastąpiła wymiana strzałów z muszkietów z niewielkiej odległości a po chwili doszło do walki na piki. Coote wysyłał regularnie posiłki dla swojej piechoty i w końcu udało mu się zepchnąć Irlandczyków z ich linii. Główne siły irlandzkie naciskane przez wojska angielskie wpadały na stojące z tyłu inne formacje MacMahona. Coote wykorzystał zamieszanie, wysyłając kolejne wojska piechoty na flanki przeciwnika, chcą całkowicie go okrążyć. Irlandczykom brakowało amunicji, co prowadziło do sytuacji w której Anglicy z bliska wystrzeliwali przeciwnika. W końcu w szeregi Irlandczyków wdarła się panika, a ich żołnierze rozpoczęli ucieczkę ścigani przez kawalerzystów angielskich oraz osadników protestanckich, którzy mścili się za masakry z okresu Rebelii Irlandzkiej w roku 1641. W trakcie zaciekłej walki poległo około 3 000 Irlandczyków, dwie trzecie całości sił MacMahona. Pozostali rzucili się do ucieczki.

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Bitwa była ważnym sukcesem dla Coote'a i angielskich protestantów. Zabito ponad 3 000 przeciwników (około 75% z całości armii). Straty angielskie wyniosły zaledwie 100 ludzi. Anglik nakazał też zabicie wszystkich jeńców i rannych Irlandczyków, wśród nich Henry'ego O'Neilla – syna Oowena O'Neilla. Kilka tygodni temu złapano też samego MacMahona, po czym go powieszono.

Armia Ulsteru została całkowicie rozbita. Życie straciło wielu oficerów. Porażka ta spowodowała odpływ katolików irlandzkich z Ulsteru co przypominało słynną Ucieczkę Hrabiów z roku 1607.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • James Scott Wheller, Cromwell in Ireland, Dublin 1999.
  • Eamonn O Ciardha, Ireland and the Jacobite Cause, Dublin 2002.
  • Padraig Lenihan, Confederate Catholics at War, Cork 2000.