Bitwa pod Warną

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa pod Warną
Podboje Turcji Osmańskiej
Battle of Varna 1444.PNG
Bitwa pod Warną, Jan Matejko
Czas 10 listopada 1444
Miejsce w pobliżu Warny, Bułgaria
Wynik zwycięstwo Imperium osmańskiego
Strony konfliktu
 Węgry  Imperium osmańskie
Dowódcy
POL COA Jagiellonowie.svg Władysław III
Coa Hungary Family Hunyadi János (extended) big.svg Jan Hunyady
Murad II
Siły
16 000 – 18 000 50 000 – 60 000
Straty
5000 zabitych 7000 zabitych
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Podboje Turcji Osmańskiej

DidymotykaAdrianopolMaricaDubravnicaBilećaPlocznikKosowe Pole (1389)RowinaTyrnowo (1393)NikopolisAnkaraPowstanie w Bułgarii (1403)GallipoliTransylwania (1438)Jałomica (1442)WarnaKosowe Pole (1448)Albulena (1457)Serbia (1458)KonstantynopolBelgradTârgovişte (1462)Kruja (1466)BaşkentVaslui (1475)Valea Albă (1476)Chlebowe PoleKrbavsko PoljeSapienzaCzałdyranMardż DabikAr-RajdanijjaRodosMohaczWiedeńPrevezaDżerba (1560)MaltaCyprFamagustaLepanto

Bitwa pod Warną
Bitwa pod Warną w Kronice wszystkiego świata Marcina Bielskiego
Stanisław Chlebowski "Bitwa pod Warną"

Bitwa pod Warną – starcie zbrojne, które miało miejsce 10 listopada 1444 roku między oddziałami polsko-węgierskimi oraz innymi wojskami koalicji antytureckiej pod dowództwem króla polskiego i węgierskiego Władysława III Warneńczyka i wojewody siedmiogrodzkiego Jana Hunyadyego, a wojskami tureckimi pod dowództwem sułtana Murada II.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W roku 1396 w bitwie pod Nikopolis Turcy rozgromili wojska papieskie co dało im możliwość dalszych podbojów w Europie. Węgrzy czując się zagrożeni zwrócili się do Polski z propozycją zawarcia sojuszu. Władysław III przyjmując koronę Węgier wziął na siebie obowiązek walki z Turkami. W roku 1441 sułtan Murad II wyprawił się z armią turecką na Belgrad. Wyprawa się nie udała, a cofające się wojska tureckie były atakowane przez oddziały węgierskie i pobite w serii potyczek w 1442 roku przez Jana Hunyadyego. Były to bitwy nad Meridem (marzec), nad Szachabeddinem (wrzesień) i nad Turakhanbegiem (listopad). W roku 1443 i następnym Turcy walczyli również z emirem Anatolii, Ibrahim-bejem, więc była to walka na dwóch frontach. Zmusiło to sułtana do podpisania bardzo korzystnego dla strony chrześcijańskiej traktatu pokojowego na 10 lat (pokój w Segedynie w roku 1444). W sierpniu 1444, Muradowi II udało się zawrzeć rozejm z Anatolią i zrzekł się tronu na rzecz swojego 12-letniego syna, Mehmeda II.

Dyplomacja papieska, w osobie legata Juliana Cesariniego zdołała jednak namówić króla, aby złamał postanowienia traktatu i uderzył na Turków. Był to bowiem dobry moment, ponieważ papiestwu udało się pozyskać Wenecjan do wspólnej walki przeciw niewiernym. Zwołano więc krucjatę i wyruszono na Edirne. W związku z tym Murad II został ponownie wezwany na tron turecki przez swojego syna. Stary sułtan początkowo odmówił twierdząc, że nie jest już sułtanem, jego syn miał mu jednak odpowiedzieć Jeśli jesteś sułtanem, prowadź swoją armię; lecz jeśli to ja jestem sułtanem, rozkazuję ci abyś przybył i poprowadził moje wojsko. Murad II więc zgodził się i ponownie wstąpił na tron na czas wyprawy.

Wojska[edytuj | edytuj kod]

Krzyżowcy[edytuj | edytuj kod]

Armia krzyżowców składała się głównie z sił polskich i węgierskich. Dodatkowo były tam posiłki czeskie, papieskie, bośniackie, chorwackie, serbskie, bułgarskie, wołoskie, mołdawskie i ruskie. Obiecana pomoc ze strony Konstantynopola (Jan VIII Paleolog) i Albanii nie nadeszła. Wenecjanie i flota papieska miały stać w cieśninach Bosfor i Dardanele, aby nie dopuścić do przedostania się sił tureckich na kontynent europejski. Zamiast tego dopuściła się zdrady, przewożąc armię turecką na kontynent europejski za odpowiednią opłatą (od jednego żołnierza). Armia węgierska była słabo uzbrojona i bardzo niespójna. Nie było tam prawie wcale piechoty, nie licząc 100 do 300 czeskich najemnych strzelców. W skład armii wchodziło prawdopodobnie również około sto wozów z załogą. Pozostałą część stanowiła ciężka jazda, głównie siły królewskie i zagraniczni najemnicy, jak również pewna liczba szlacheckich i biskupich chorągwi.

Turcy[edytuj | edytuj kod]

Armia turecka składała się głównie z lekkiej jazdy oraz spahisów z Rumelii i Anatolii, akindżijów i oddziałów tatarskich. Ponadto dużą część stanowili janczarzy, otturacy i azapowie (lekka piechota). U boku sułtana znajdowali się najprawdopodobniej silitarzy czyli jego gwardia przyboczna.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Po wyjściu na jaw, że Turcy jednak przedostali się przez czarnomorskie cieśniny, flota wenecka miała popłynąć na północ, do Warny, aby spotkać się z wojskiem chrześcijańskiej koalicji. Niestety Wenecjanie zawiedli i do decydującej bitwy doszło bez ich udziału, król dowiedziawszy się o tym chciał zawrócić swoje wojsko, lecz Turcy odcięli odwrót. 20 000 wojsk chrześcijańskich spotkało 60 tysięczną armię turecką. Walkę rozpoczęła jazda turecka, próbując oskrzydlić i rozbić prawe skrzydło chrześcijan. Przewaga wojsk osmańskich zarysowała się także w centrum. Dzięki dowództwu Hunyadyego udało się opanować kryzys. W armii sułtana nastąpiło zamieszanie, padł dowódca spahisów, Karadża-pasza. Ponad połowa wojsk polsko-węgierskich została zgładzona. Zginął również król Władysław III, który nie poczekał na pomoc Hunyadyego i myśląc że nadszedł decydujący moment bitwy zaatakował tylko nadwornym hufcem. Ciężka jazda wbiła się z impetem w czworobok janczarów, i została szybko przez nich otoczona. Zabito konia Władysława III, a gdy padł na ziemię, janczar Kodża Hyzyr odciął królewską głowę. Głowę tę podarowano sułtanowi, który rozkazał przechowywać ją w garnku miodu. Jeszcze wiele lat po bitwie, pokazywał ją gościom. Śmierć króla przesądziła o bitwie. Wojska chrześcijan wpadły w panikę. Jan Hunyady zdołał zebrać resztę wojska i powrócić do kraju. Tam przygotował obronę i zatrzymał pochód wojsk tureckich. Śmierć króla Władysława III pozostawiła Węgry we władaniu 4-letniego Władysława Pogrobowca. Król Władysław III został przez Bułgarów obdarowany przydomkiem Warneńczyk i jest uznawany przez nich za bohatera narodowego. Po bitwie nie odnaleziono ciała polskiego monarchy ani jego zbroi.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Walki rycerzy polskich pod Warną zostały, po 1990 r., upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, "WARNA 10 XI 1444".

W Warnie znajduje się pomnik-mauzoleum Władysława III Warneńczyka[1].

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Filipa Kallimacha Historia o królu Władysławie, tłum. Anna Komornicka [w:] By czas nie zaćmił i niepamięć. Wybór kronik średniowiecznych, oprac. Antonina Jelicz, PIW, Warszawa 1975, s. 281-305.

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Dąbrowski, Rok 1444. Spór o traktat szegedyński, Wrocław 1966.
  • Jan Dąbrowski, Rok 1444 w świetle najnowszych badań, „Sprawozdanie z posiedzeń i czynności Akademii Umiejętności w Krakowie” 1910, t. 15, nr 2, 1911.
  • Jan Dąbrowski, Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440-1444), „Rozprawy Warszawskiego Towarzystwa Naukowego”, t. 2, Warszawa 1922.
  • Oskar Halecki, Nowe uwagi krytyczne o wyprawie warneńskiej, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filozoficzno-Historyczny” 70 (1939), z. 5,s.
  • Oskar Halecki, The Crusade of Varna: a discussion of controversial Problems, Nowy Jork 1943.
  • Oskar Halecki, Spór o Warneńczyka, „Teki Historyczne”, z. 9 (1958),
  • Rafał Korbal, Słynne Bitwy w historii Polski, Wydawnictwo "Świat Książki", 1997.
  • Edward Potkowski, Warna 1444, seria: "Historyczne bitwy", Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1990. (wyd. I), ISBN 83-11-07793-2
  • Antoni Prochaska, Uwagi krytyczne o klęsce warneńskiej, „Rozprawy Akademii Umiejętności” t. 39.
  • Wincenty Swoboda, Warna 1444, seria: "Dzieje narodu i państwa polskiego" I-13, Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1994, ISBN 83-03-03629-7
  • Wincenty Swoboda, Znowu o Warnie, „Roczniki Historyczne” 49 (1984).
  • Świat chrześcijański i Turcy Osmańscy w dobie bitwy pod Warną, pod. red. Doroty Quirini-Popławskiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, Prace historyczne, z. 119, „Studia Polono – Danubiana et Balcanica”, 7, Kraków 1995 (Z treści: Krzysztof Bojko, Próby wciągnięcia Księstwa Moskiewskiego do koalicji antytureckiej w latach 1437-1471, s. 149-160, Jerzy Grygiel, Echa bitwy warneńskiej w historiografii czeskiej XV i XVI wieku, s. 131-141, Jerzy Hauziński, Odbudowa państwa Osmanów i jego organizacja wojskowa w I połowie XV wieku, s. 47-58, Wojciech Mruk, Burgundia Filipa Dobrego wobec agresji tureckiej (1419-1444), s. 35-42, Danuta Quirini-Popławska, Republika Wenecka wobec akcji antytureckiej w latach 1440-1444 (na tle sytuacji politycznej w Europie), s. 111-130, Stanisław A. Sroka, Turecko-węgierskie rokowania pokojowe w roku 1444 w świetle najnowszej historiografii węgierskiej, s. 43-46, Piotr Wróbel, Udział państw zachodnich Bałkanów w wyprawach antytureckich Władysława Jagiellończyka i następstwa klęski warneńskiej dla położenia politycznego, s. 95-110).

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]