Bitwa pod piramidami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bitwa pod piramidami
Wojny napoleońskie
Francois-Louis-Joseph Watteau 001.jpg
Bitwa pod piramidami, mal. F. Watteau
Czas 21 lipca 1798
Miejsce wioska Embabeh, Egipt
Wynik zwycięstwo francuskie
Strony konfliktu
Republika Francuska Imperium Osmańskie
Mamelucy
Dowódcy
Napoleon Murad Bej
Ibrahim Bej
Siły
30 000 60 000[1]
Straty
300 zabitych i rannych 6 000 zabitych i rannych[1]
Wyprawa Napoleona do Egiptu

Aleksandria - Chobrakhitt - Bitwa pod piramidami - Abukir I - Al-Lahun - Kair - Nablus - Akka - Góra Tabor - Abukir II - Kanopa

Szarża mameluków: fragment panoramy W. Kossaka

Bitwa pod piramidami – bitwa rozegrana 21 lipca 1798 roku (3 thermidora roku VI) pod wioską Embabeh, 15 kilometrów na północ od Kairu pomiędzy armią francuską, dowodzoną przez generała Napoleona Bonaparte a mamelukami Murada Beja i Ibrahima Beja wspartymi piechotą arabską. Bitwa zakończyła się klęską mameluków.

Przyczyny[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1798 roku Napoleon, stwierdziwszy, że planowana inwazja Wysp Brytyjskich nie jest możliwa do zrealizowania, przedstawił Dyrektoriatowi gigantyczny plan podboju Egiptu, przekopania kanału łączącego Nil z Morzem Czerwonym[a] celem skierowania floty na ocean i zaatakowania kolonii brytyjskich w Indiach. Plan – mimo początkowego sprzeciwu Dyrektoriatu – został zatwierdzony 5 marca[2]. Naczelnym tłumaczem wyprawy i sekretarzem osobistym Napoleona został Jean Michel Venture de Paradis. Przydatnym dla wodza Armii Wschodniej (Armée d’Orient) okazał się także jego aide de camp Józef Sułkowski znający język arabski i turecki[3].

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Przygotowania z miejsca nabrały tempa i już 19 maja flota francuska opuściła Tulon. Dzień wcześniej, podczas przeglądu oddziałów Napoleon wygłosił przemówienie, w którym przypomniał żołnierzom ich zwycięstwa we Włoszech, obiecywał jeszcze wspanialsze w Egipcie, a po zakończeniu kampanii 6-morgowe działki rolne. Wojsko odpowiedziało okrzykiem Vive Bonaparte![4].

Na pokładach okrętów i statków transportowych znajdowało się 35 000 oraz stukilkudziesięcioosobowa ekipa naukowców (np. matematyk Gaspard Monge i chemik Claude Louis Berthollet) i artystów (np. malarz i archeolog-amator Dominique Vivant Denon)[5]. Wśród oficerów sztabu armii znajdowali się – poza Sułkowskim – dwaj inni Polacy: Józef Zajączek i Józef Feliks Łazowski[5].

Zdobycie Malty[edytuj | edytuj kod]

W pierwszych dniach czerwca flota francuska wysadziła desant na Malcie. Valletta, twierdza Joannitów, uchodziła za warownię nie do zdobycia, lecz korpus desantowy generała Marmonta potrzebował zaledwie dwóch dni, by wziąć ją szturmem. Jako pierwszy wdarł się 10 czerwca na mury Sułkowski. W nocy z 11 na 12 czerwca 35-tysięczna załoga Valletty skapitulowała[6].

Odebrane zakonnikom kosztowności załadowano na okręt liniowy l'Orient, który zatonął wraz z całym skarbem podczas bitwy pod Abukirem.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Po wylądowaniu 23 czerwca w Egipcie i zajęciu 2 lipca Aleksandrii Napoleon skierował armię w stronę Kairu, wybierając najkrótszą drogę przez pustynię. Do decydującego starcia z armią mamelucką doszło 21 lipca. Francuzi byli w gorszej sytuacji. Kilkudniowa wędrówka w spiekocie przez pustynię wyczerpała żołnierzy i spowolniła marsz.

Ibrahim Bej postanowił zaatakować Francuzów przed Kairem. Widząc gotową do ataku kawalerię mamelucką Napoleon rozkazał sformować dywizyjne czworoboki (Carrés d’Egypte) i wypowiedział słynne słowa: „Żołnierze! Pamiętajcie, że czterdzieści wieków patrzy na was z wysokości tych pomników” (franc. Songez que du haut de ces monuments quarante siècles vous contemplent)[7], bitwa bowiem miała toczyć się niezbyt daleko wyłaniających się na horyzoncie (24 km od pola bitwy) piramid[8].

Do historii przeszły też słowa generała Maximiliena Caffarelliego wypowiedziane podczas tej bitwy: „Uczeni i osły do środka!” – rozkaz ten miał chronić zarówno licznych naukowców francuskich, których Napoleon wziął na wyprawę, jak i zwierzęta, służące jako środek transportu. Intencje były dobre, ale od tej pory żołnierze nazywali „uczonych nierobów” osłami[9].

Szarża 6000 mameluków nie zdołała rozerwać francuskich czworoboków dywizji gen. Louisa Desaixa, które wsparte artylerią i silnym ogniem karabinowym zadały atakującym ogromne straty. Kolejna próba rozerwania francuskich szyków skończyła się katastrofą dla mameluków: dostali się oni w krzyżowy ogień dywizji Desaixa i znajdującej się po drugiej stronie dywizji Jeana Louisa Reyniera. Konnica mamelucka rozpierzchła się w popłochu; wielu potonęło w wodach Nilu[10]. Piechota dowodzona przez Marmonta i Rampona odparła ostatni rozpaczliwy atak 2000 mameluków i wdarła się do obozu przeciwnika.

Ibrahim Bej, widząc beznadziejność nacierania uzbrojonych w dzidy i łuki jeźdźców na najeżone bagnetami czworoboki Francuzów, dał mamelukom rozkaz odwrotu w kierunku górnego Egiptu[10]. Pod wieczór armia francuska opanowała słabe fortyfikacje w wiosce Embabeh, wycinając w pień jej obrońców i zdobywając ogromne łupy (tylko to, co zdarto z wyłowionych z rzeki trupów, obliczano na 40 tys. franków w złocie)[11].

Bitwa była skończona. Francuzi stracili 120 żołnierzy, 180 zostało rannych. Spomiędzy obrońców około 6000 poległo, 1000 wzięto do niewoli. Trzy dni później, 25 lipca 1798 roku, Napoleon wkroczył do Kairu[b].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Bonaparte wiedział, że próby takie podejmowano już w starożytności.
  2. T. Rogacki; M. Brandys i B. Perrett twierdzą, że było to następnego dnia po bitwie.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 B. Perrett, s. 244.
  2. M. Brandys, s. 167.
  3. M. Brandys, s. 168.
  4. M. Brandys, s. 176.
  5. 5,0 5,1 M. Brandys, s. 175.
  6. M. Brandys, s. 178.
  7. M. Brandys. s. 183.
  8. P. Dwyer, s. 371.
  9. M. Brandys, s. 187.
  10. 10,0 10,1 P. Dwyer, s. 372.
  11. P. Dwyer, s. 373.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]