Bitwa w Lesie Teutoburskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bitwa w Lesie Teutoburskim
wojny Rzymian z Germanami
Varus01.jpg
Umocnienia Germanów (rekonstrukcja)
Czas wrzesień 9 n.e.
Miejsce Las Teutoburski
Terytorium Niemcy
Wynik zwycięstwo plemion germańskich
Strony konfliktu
Cheruskowie, Brukterowie, Chattowie i Marsowie legiony rzymskie
Dowódcy
Arminiusz Publiusz Kwinktyliusz Warus
Siły
ok. 40 000 ok. 25 000–30 000
Straty
nieznane prawie wszyscy
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wojny Rzymian z Germanami

Vesontio - Aduatuca - Cibrica - Fryzja - Germania (I) - Germania (II) - Germania (III) - Germania (IV) - Las Teutoburski - Germania (V) - Germania (VI) - Długie Mosty - Idistaviso - wał angrywarski - Fryzja (II) - Germania (VII) - Germania (VIII) - Germania (IX) - Germania (X) - Castra Vetera - Vada - Bonn - Germania (XI) - Germania (XII) - Wojny markomańskie - Germania (XIII) - Germania (XIV) - Germania (XV) - Mediolan - Augusta Vindelicorum - Jezioro Garda - Piacenza - Fano - Pawia - Germania (XVI) - Lingones - Vindonissa - Germania (XVII) - Jezioro Bodeńskie - Reims - Brotomagum - Argentoratum - Germania (XVIII) - Germania (XIX) - Skarponna - Châlons sur Marne - Solicinium - Germania (XX) - Germania (XXI) - Argentovaria

Mapa bitwy w Lesie Teutoburskim

Bitwa w lesie Teutoburskim (niem. Schlacht im Teutoburger Wald lub Varusschlacht również Hermannsschlacht) – bitwa stoczona jesienią 9 roku n.e. pomiędzy plemionami germańskimi pod wodzą Arminiusza, wodza ze szczepu Cherusków, a wciągnietymi w zasadzkę trzema legionami rzymskimi (XVII, XVIII, XIX), dowodzonymi przez Publiusza Kwinktyliusza Warusa.

Bitwa ta zapoczątkowała siedmioletnią wojnę, która ostatecznie ustanowiła granicę na Renie jako granicę Cesarstwa Rzymskiego na okres 4 stuleci, aż do upadku Cesarstwa. Bitwa ta miała duży wpływ na kształtowanie się XIX-wiecznego nacjonalizmu niemieckiego.

Tło[edytuj | edytuj kod]

Podczas jednej z kampanii germańskich Rzymianie zapuścili się na odległe tereny, zamieszkiwane przez liczne plemiona Cherusków i Tempterów. Doprowadziło to do zbrojnego powstania plemion germańskich, które rozpoczęły koncentrację w rejonie zalesionego wzgórza Riesekalkberg w paśmie wzgórz Lasu Teutoburskiego. Siły rzymskie (do 30 000 ludzi) rozpoczęły marsz za Germanami, którzy umiejętnie uchylali się od walki i wykorzystując warunki terenowe atakowali Rzymian z zasadzki.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

Siły Warusa składały się z trzech legionów, sześciu kohort cudzoziemskich oddziałów pomocniczych i trzech ali kawalerii. Oddziały te nie miały wystarczającego doświadczenia bojowego w walce z Germanami w bardzo specyficznych warunkach terenowych (gęsto zalesiony obszar górzysty, poprzecinany wąwozami). Ponadto na skutek błędów Warusa oddziały rzymskie nie maszerowały w szyku bojowym, obciążone taborem i licznym gronem pomocników obozowych. Gdy Rzymianie wkroczyli do puszczy (prawdopodobnie zaraz na północ od Osnabrück, 52°16'34"N 8°02'50"E), musieli poruszać się wąską i błotnistą ścieżką. Jak pisze Kasjusz Dion, Warus nawet w tej sytuacji zaniedbał wysłania grup zwiadowców.

Bardzo szybko linia maszerujących wojsk rozciągnęła się bardzo niebezpiecznie do około 15 km. Wtedy zostali oni nagle zaatakowani przez wojowników z plemion germańskich, jednakże Rzymianie zdołali utworzyć na noc ufortyfikowany obóz i następnego poranka wyrwać się z okrążenia na bardziej otwarty teren w rejonie gór Wiehnu (w pobliżu współczesnego Osterkappeln). Ze względu na bardzo intensywne deszcze ciężkozbrojni legioniści mieli jednak bardzo utrudnioną mobilność oraz ograniczone możliwości użycia łuków i tarcz. Następnie Rzymianie podjęli nocny marsz, aby wyrwać się z okrążenia, ale dostali się teraz w kolejną pułapkę, przygotowaną przez Arminiusza u stóp wzgórza Kalkriese (w pobliżu dzisiejszego Osnabrück). Wzdłuż drogi, gdzie urządzono zasadzkę, wzniesiony był ziemno-kamienny mur, zza którego Germanie mogli razić przeciwników. Rzymianie w desperacji spróbowali frontalnego ataku na mur, ale go nie sforsowali.

W końcu ostateczny atak Germanów dokonał dzieła zniszczenia. W czasie trwających trzy dni i dwie noce walk poległy 3 rzymskie legiony. Spośród około 20 tysięcy legionistów i kilku tysięcy żołnierzy służb pomocniczych i towarzyszących cywilów ocalało tylko kilkunastu żołnierzy, którzy zdołali uciec przez bagna, a kilkuset dostało się do niewoli. Natomiast zrozpaczony Warus, nie mogąc przebić się w stronę Renu, popełnił wraz ze swoimi oficerami samobójstwo.

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

Na wieść o klęsce Warusa Oktawian August miał zawołać: „Kwinktyliuszu Warusie, oddaj legiony” (łac. Quinctili Vare, legiones redde!). Po tej klęsce żaden z rzymskich legionów nie nosił już nazw XVII, XVIII i XIX.

Klęska w Lesie Teutoburskim spowodowała utratę przez Rzym ziem germańskich, leżących na wschód od Renu. W latach 15 i 16 na czele wojsk rzymskich dwukrotnie dotarł do Lasu Teutoburskiego Germanik. Za pierwszym razem pochował kości legionistów Warusa, za drugim pobił Arminiusza, ale działania te nie zapewniły odzyskania utraconych ziem, gdyż cesarz Tyberiusz uznał, że wojny z Germanami są zbyt kosztowne i odwołał Germanika mimo sukcesów, które tam odnosił.

Według aktualnego stanu badań sądzi się, że bitwa miała miejsce w miejscowości Kalkriese (część miasta Bramsche) w okolicy Osnabrück w Dolnej Saksonii, na co wskazują wyniki wykopalisk archeologicznych, prowadzonych od lat 80. XX wieku. Pozostają jednak wątpliwości, bowiem miejsce to niezbyt odpowiada danym topograficznym, zawartym w opisie bitwy u Tacyta.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Rochala: Las teutoburski 9 r. n. e., z serii: "Historyczne bitwy", Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2005.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]