Bjørnstjerne Bjørnson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bjørnstjerne Bjørnson
Bjørnstjerne Bjørnson
Podpis Bjørnstjerne Bjørnson
Imiona i nazwisko Bjørnstjerne Martinus Bjørnson
Data i miejsce urodzenia 8 grudnia 1832
Norwegia Kvikne
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1910
Francja Paryż
Narodowość Norweg
Ważne dzieła Dziewczę ze Słonecznego Wzgórza
Ja, vi elsker dette landet
Odznaczenia
Nagroda Nobla w dziedzinie literatury
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Bjørnstjerne Bjørnson w Wikiźródłach
Wikicytaty Bjørnstjerne Bjørnson w Wikicytatach

Bjørnstjerne Martinus Bjørnson (ur. 8 grudnia 1832 w Kvikne, Norwegia, zm. 26 kwietnia 1910 w Paryżu) – norweski pisarz, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1903). W laudacji doceniono jego „wzniosłą i różnorodną poezję, która zawsze odznaczała się świeżością natchnienia i niezwykłą czystością ducha” oraz „talent epicki i dramatyczny”[1]. Przez wydawnictwo Gyldendal, a później także przez światowych krytyków, uznany za jednego z czterech najwybitniejszych pisarzy norweskich (wraz z Henrikiem Ibsenem, Jonasem Lie i Alexandrem Lange Kiellandem)[2].

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Bjørnstjerne Bjørnson urodził się na farmie Bjørgan w miasteczku Kvikne, około 100 km na południe od Trondheim. Był najstarszym z 6 synów luterańskiego pastora, którego w 1837 przeniesiono do parafii w Nesset (prowincja Romsdal). Od najmłodszych lat pasjonowały go sagi, powieści historyczne Bernharda Ingemanna, opowiadania marynistyczne kapitana Fredericka Marryata i baśnie spisywane przez Petera Christena Asbjørnsena. Już w wieku 11 lat układał wiersze i wydawał własną, ręcznie pisaną gazetkę[3]. Po kilku latach nauki w pobliskim Molde, 17-letni Bjørnstjerne wyjechał do Christianii (od 1925 Oslo), żeby w prywatnej, renomowanej szkole Henrika Heltberga przygotować się do studiów. Kiedy wybuchła Wiosna Ludów (1848), żarliwie opowiedział się po stronie republikanów. W tym samym roku zadebiutował jako publicysta na łamach Romsdals Budstikke, biorąc w obronę narodowe święto[4]. W tamtym okresie poznał Jonasa Lie, Aasmunda Olavssona Vinje, a przede wszystkim Henrika Ibsena, przyjaciela i rywala, z którym przez całe życie był porównywany.

Ze studiów zrezygnował po osiągnięciu pełnoletności i od razu rzucił się w wir wydarzeń polityczno-kulturalnych, wybierając pracę dziennikarza i krytyka teatralnego. Jako recenzent Morgenbladet zdecydowanie protestował przeciwko wpływom duńskim na scenach norweskich, a w wydawanym od 1856 Illustreret Folkebladet publikował rodzime podania ludowe. W 1857 przejął po Ibsenie funkcję dyrektora artystycznego teatru w Bergen, którym kierował przez 2 lata. W tym krótkim okresie zdołał doprowadzić drugorzędną scenę do rozkwitu, wystawiając ponad 60 sztuk. Do otwartego konfliktu między pisarzami doszło w 1869, kiedy Bjørnson uznał, że sztuka Ibsena Związek młodzieży (De unges Forbund) krytykując partię liberalną, ośmiesza jego poglądy. Pogodzili się dopiero po 14 latach[5]. Björnson ożenił się z aktorką, Karoline Reimers. Mieli sześcioro dzieci. Ich syn, Bjørn, został cenionym reżyserem, który przyczynił się do wybudowania Teatru Narodowego i został jego pierwszym dyrektorem[6]. Starsza córka, Bergliot, wyszła za syna Ibsena, Sigurda; młodsza, Dagny Bjørnson Sautreau, zadbała o literacką spuściznę po ojcu.

Pokłosie romantyzmu[edytuj | edytuj kod]

Swoje najwcześniejsze nowele Bjørnson publikował anonimowo na łamach prasy. Sławę przyniosło mu opowiadanie o tematyce wiejskiej Dziewczę ze Słonecznego Wzgórza (1857), szybko przetłumaczone na wiele języków europejskich. Ta optymistyczna historia miłości porywczego chłopaka i wrażliwej dziewczyny została wzbogacona pogłębioną analizą psychologiczną zarówno samych bohaterów, jak i postaci drugoplanowych. Autor wplótł w narrację typowe dla skandynawskich sag wspomnienia rodzinne oraz romantyczne w nastroju opisy snów i przywidzeń. Cały utwór jest mocno osadzoną w świecie norweskiej przyrody opowieścią o ludziach ciężko pracujących na farmie, których system wartości wyznacza Biblia. W podobnym tonie były utrzymane opowiadania Arne (1859), Dziarski chłopak (1860) i Marsz weselny (1872). Najoryginalniejsza okazała się Rybaczka (1868) z zaskakującą postacią tytułowej bohaterki – żywiołowej, prostej dziewczyny, która zapragnęła zostać aktorką. W przesiąkniętych idealizmem opowiadaniach Bjørnsona krytyka dostrzega wyraźne wpływy kazań pastora Nikolaia Grundtviga, duńskiego teologa i filozofa, głoszącego bliską ludowości, emocjonalną religijność i wierzącego w przyrodzoną dobroć ludzkiej natury[7].

Twórczość teatralna Bjørnsona początkowo była związana ze światem skandynawskich sag i średniowiecznych kronik historycznych. W jednym z artykułów deklarował, że w swoich sztukach stworzy „galerię przodków”, dzięki której Norwedzy będą mogli poznać własne dzieje i odzyskać poczucie dumy narodowej[3]. Rozpoczął jednoaktowym dramatem Mellem Slagene (1857), którego akcja rozgrywa się w czasach wikingów i w którym można doszukać się wpływów twórczości Jensa Immanuela Baggesena oraz Adama Oehlenschlägera, duńskich poetów romantycznych. Później przyszły Halte-Hulda (1858), Kong Sverre (1861), a zwłaszcza trzyczęściowy Sigurd Slembe (1862), w którym problematyka walki o władzę przywodzi na myśl tragedie szekspirowskie. Właśnie opowieść o Sigurdzie, królewskim synu z nieprawego łoża, dowodzi, że pisarz w romantycznym sztafażu ukazywał współczesne zagadnienia społeczne, co szło w parze z podkreślaniem istotnej roli chłopstwa. Zerwał przy tym z tradycją wiersza jambicznego i pisał dialogi swobodnym, potocznym językiem[8]. Nawiązaniem do twórczości Schillera była z kolei Maria Stuart i Skotland (1864) wystawiona, gdy Bjørnson sprawował funkcję dyrektora teatru w Christianii (1865-1867). Natomiast kiedy jego syn kierował Teatrem Narodowym (1899-1907), wziął udział w cyklu premier inaugurujących działalność tej sceny. Pokazano wtedy kolejno, zgodnie z zasadą starszeństwa, sztuki Ludviga Holberga, Henrika Ibsena oraz owacyjnie przyjęty dramat Bjørnsona Sigurd Jorsalfar, ostatni, w którym nawiązuje do dawnych dziejów Norwegii.

Pomnik przed Teatrem Narodowym w Oslo

Bjørnson napisał stosunkowo niewiele wierszy, chociaż fragmenty poetyckie wplatał zarówno do swoich sztuk, jak i opowiadań. Dużym powodzeniem cieszyła się jego ballada historyczna Olav Trygvason oraz oda Bergliot, będąca fragmentem poematu epickiego w piętnastu pieśniach Arnljot Gelline (1870). Sam poemat jest historią rozbójnika z Jämtlandu, który sieje zniszczenie, żeby pomścić śmierć ojca, aż wreszcie, nieszczęśliwie zakochany, ginie w historycznej bitwie pod Stiklestad[9]. W zbiorze Digte og Sange (1870) Bjørnson zamieścił swój wczesny tekst Ja, vi elsker dette Landet (Tak, kochamy ten kraj), do którego Rikard Nordraak, kuzyn pisarza, skomponował muzykę (1864). Utwór ten po raz pierwszy został wykonany w Eidsvoll, gdzie ustanowiono konstytucję Norwegii. Dzisiaj jest norweskim hymnem narodowym.

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

Gwałtowny temperament i zamiłowanie do polemik dawały o sobie znać już we wczesnych artykułach Bjørnsona. Wypowiadał się przede wszystkim w postępowych pismach Aftenbladet (1859-1860), z którego odszedł po konflikcie ze współpracownikami, i Norsk Folkebladet (1866-1871). Jego działalność dziennikarska w dużej mierze przyczyniła się do klęski Partii Konserwatywnej (1859) i powstania Partii Liberalnej. Odbył liczne podróże, podczas których zapoznawał się z warunkami życia w innych krajach. W latach 1860-63 mieszkał we Włoszech, zgłębiając historię teatru. W roku 1863 przebywał w Paryżu, w 1873-76 ponownie we Włoszech, w latach 1880-81 w Stanach Zjednoczonych. Lata 1882-87 to znowu Paryż, później kolejno Włochy, Francja i wreszcie Niemcy (1895-1900)[10]. Dzięki wyjazdom uświadomił sobie wyraźnie różnice dzielące poszczególne państwa, nawiązał kontakty z zagranicznymi literatami i zyskał przekonujące argumenty na rzecz przeprowadzenia daleko idących reform. W roku 1875 przeniósł się wraz z rodziną do majątku Aulestad w gminie Gausdal, który szybko stał się miejscem spotkań i dyskusji kulturalno-politycznych. Dziś znajduje się tam muzeum z pamiątkami po pisarzu.

Bjørnson uchodził za gorliwego działacza norweskiego ruchu narodowego, zmierzającego do zerwania unii personalnej ze Szwecją. Zarazem opowiadał się po stronie skandynawizmu, czyli ścisłej współpracy państw północnych we wszystkich możliwych dziedzinach, przy poszanowaniu suwerenności terytorialnej i uwzględnieniu wszelkich odrębności. W swoich publikacjach przestrzegał natomiast przed jakimkolwiek pochopnym zjednoczeniem, dopóki Norwegia nie wyswobodzi się spod kulturowej przewagi Danii i politycznej przewagi Szwecji[11]. Krótko, na początku 1872 roku, bezkrytycznie popierał koncepcję pangermanizmu oraz politykę Kulturkampfu prowadzoną przez Bismarcka, co w praktyce oznaczało między innymi wspieranie roszczeń państwa pruskiego do duńskich księstw Szlezwiku i Holsztyna. Taka postawa spotkała się z ostrą krytyką większości norweskiego społeczeństwa[4][12].

W niektórych okresach życia Bjørnson więcej uwagi poświęcał działalności społecznej niż literaturze. Pod wpływem nauk Grundtviga propagował powszechny dostęp do oświaty, także dla młodzieży chłopskiej, i brał udział w zakładaniu uniwersytetów ludowych (pierwszy powstał w Norwegii w roku 1864)[10]. Wspierał także zdecydowanie walkę proletariatu o polepszenie warunków życia i pracy. Od najmłodszych lat był wielbicielem Henrika Wergelanda, norweskiego pisarza z okresu romantyzmu. Uważał się za jego duchowego spadkobiercę i pod względem światopoglądowym podążał wytyczonym przez niego szlakiem.

Bjørnson upamiętnił się jako rzecznik małych narodów (Finów, Rumunów), dążących do większej swobody lub pełnego samostanowienia. W latach 1907-1908 szczególnie ostro wypowiadał się przeciwko zakusom madziaryzacyjnym, których ofiarą padli Słowacy. Był również zwolennikiem powołania międzynarodowych sądów rozjemczych, które miałyby rozstrzygać konflikty dotyczące wielu państw. Kwestia wolności narodowej nigdy nie przestała go zaprzątać, choć zdarzało się, że jego rozważania przedrukowywane w prasie europejskiej uznawano za niesprawiedliwe i powierzchowne. Tak było w roku 1906, kiedy napisał do paryskiego Courrier Européen artykuł o galicyjskich Ukraińcach prześladowanych przez Polaków[13]. Z ostrą ripostą wystąpili wtedy Ignacy Paderewski, a zwłaszcza Henryk Sienkiewicz, który odpowiadając na zarzuty (nieskrępowany indywidualizm Polaków, skłonności do tyranii, okrucieństwo w stosunku do ludów przyłączonych i podbitych, przesadne uwielbienie niezależności i monstrualny egoizm) wypomniał Norwegowi brak rozeznania w faktach, naiwne zawierzenie niepewnym źródłom i nieznajomość historii[14]. Mimo to podobno jeszcze na łożu śmierci Bjørnson pisał wiersz poświęcony polskim robotnicom, które, żyjąc w nędzy, próbują pomagać innym. Z tego utworu zachował się jedynie incipit De gode gjerninger redder verden! (Dobre uczynki zbawią świat!)[15][16]. Kiedy wybuchła afera związana z rzekomą działalnością szpiegowską Alfreda Dreyfusa, Bjørnson stanął po stronie oskarżonego i wielokrotnie podkreślał, że wierzy w jego niewinność. Bronił również Lindy Murri oskarżonej o zamordowanie męża w głośnej naonczas sprawie kryminalnej.

Z równą żarliwością Bjørnstjerne Bjørnson dyskutował o kwestiach językowych, kiedy porównywano wady i zalety obu odmian norweskiego. Od pierwszej połowy XVIII wieku posługiwano się w Norwegii językiem riksmål (od 1929 zwanym bokmål), wywodzącym się bezpośrednio z pisanej duńszczyzny. W roku 1850 powstał drugi język narodowy – landsmål, skodyfikowany przez Ivara Aasena i oparty na dialektach norweskich (od 1929 nazywany nynorsk). Bjørnson opowiedział się dość niespodziewanie za riksmålem[4], mimo że z samym Aasenem wielokrotnie jednoczył siły w politycznych zmaganiach. Swoje próby pisarskie w landsmålu ograniczył do stylizacji w niektórych wierszach i żałował, że nigdy nie udało mu się dogłębnie poznać tego języka.

W kwestiach obyczajowych jego poglądy odznaczały się podobną wyrazistością. Popierał wszelkie ruchy emancypacyjne i utrzymywał, że obie płcie mają być równe pod względem społecznym. Zakładał przy tym, że to kobiety reprezentują wyższą formę moralności, do której mężczyźni powinni dopiero dorosnąć[17]. Stanowczo sprzeciwiał się wszelkim przejawom swobody obyczajowej, a zwłaszcza poligamii, która musi jego zdaniem zaowocować osłabieniem sił każdego narodu, epidemią chorób wenerycznych i bezpowrotną demoralizacją młodzieży: „W miarę tego jak głębiej wnikamy w istotę życia płciowego, staje się jasnem, że najmniejsze zboczenie pod tym względem otwiera zaraz niebezpieczną drogę do ustępstw dalszych i podejrzanych układów z poczuciem moralnem”[18].

Realizm krytyczny[edytuj | edytuj kod]

Na początku lat 70. światopogląd Bjørnsona uległ gwałtownej przemianie. Pisarza zafascynował wtedy ewolucjonizm Charlesa Darwina, naturalistyczna interpretacja kultury autorstwa Hippolyte'a Taine'a i krytyka nierówności między płciami przeprowadzona przez Johna Stuarta Milla[12]. Te koncepcje znalazły odzwierciedlenie w powieściach i dramatach, z których zniknęły prostoduszna idealizacja życia na wsi i staroskandynawski patos. Wielkie wrażenie wywarły na Bjørnsonie przemyślenia Georga Brandesa, który postulował odrzucenie narodowych schematów i romantycznej sztampy na rzecz realizmu i wartości ogólnoludzkich, podkreślając przy tym, że literatura powinna podawać pod dyskusję ważkie kwestie społeczne[12]. Sztuki Bjørnsona z tego okresu wzbudziły w Norwegii burzliwą polemikę i szybko zdobyły sławę europejską.

Zapowiedzią odmiany była komedia Nowożeńcy (1865), opisująca kryzys małżeński dwa dni po ślubie, spowodowany niedojrzałością dziewczyny zbyt silnie związanej z rodzicami. W Bankructwie (1875) Bjørnson ukazuje przemianę duchową spekulanta, który po finansowym krachu dzięki wsparciu rodziny wraca na drogę uczciwości. W Redaktøren (1875) z kolei atakuje demoralizację środowiska prawicowych dziennikarzy[19]. Kolejne sztuki Bjørnsona wywołują skandal i stają się celem ostrych ataków konserwatywnej publiczności. Powodem jest coraz odważniejsze poruszanie kwestii obyczajowych i otwarta krytyka Kościoła[20], któremu zarzucał odrzucenie teorii ewolucji i zbytnią represyjność. Uznał, że Victor Hugo - jego ulubiony pisarz, którego teksty tłumaczył - jest uczciwszym chrześcijaninem niż większość teologów. Wypowiadał się też przeciwko boskiej naturze Jezusa, przez co zyskał w Norwegii miano heretyka[21]. Z tego względu lata 1880-1881 spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie zresztą wystawiano jego sztuki, a lata 1882-1887 w Paryżu. Przykładem nowych zapatrywań Bjørnsona jest przede wszystkim niezwykle ceniony przez Tołstoja dramat Kongen (1877)[22], w którym podważa autorytet kościelny i ustrój monarchiczny. Utwór ten na wiele lat zniknął ze scen i znano go wyłącznie w wersji drukowanej, poprzedzanej od trzeciego wydania esejem dotyczącym wolności duchowej. Leonarda (1879) to niebanalny portret niezależnej kobiety zakochanej ze wzajemnością w narzeczonym swojej wychowanicy i zarazem kpina z podwójnej moralności mieszczan skupionych wokół rodziny biskupa. W Rękawiczce (1883), wystawionej dopiero po złagodzeniu kilku scen, Bjørnson ukazał dramat dziewczyny, która tuż przed zaręczynami dowiaduje się o bujnej przeszłości erotycznej swojego wybranka, a przy okazji odkrywa fałsz w małżeństwie własnych rodziców. Kwestia równouprawnienia została tu przedstawiona bardzo dobitnie, co musiało oburzać wielu widzów. Protestowali również przedstawiciele norweskiej bohemy, odrzucający rygorystyczne wymagania moralne, które Bjørnson postawił zarówno przed kobietami, jak i mężczyznami[20]. Gwałtowną polemikę wzbudziła także sztuka Ponad siły (1883). Jej dwuznacznym bohaterem jest charyzmatyczny pastor nieświadomy faktu, że niosąc nadzieję wiernym, przysparza cierpień własnej rodzinie. Zdaniem Bjørnsona mistycyzm, wiara w cuda i dosłowne traktowanie zasad chrześcijaństwa okazują się niemożliwe do pogodzenia z realiami i wymogami współczesności. W drugiej części sztuki (1895) autor odszedł od problematyki religijnej i dowodził, że sprzeczność interesów między robotnikami a pracodawcami w połączeniu z naiwnym idealizmem musi nieuchronnie doprowadzić do tragedii.

Gwałtowna zmiana zainteresowań i światopoglądu jest widoczna także w prozatorskich dokonaniach Bjørnsona. W powieści Magnhild (1877) chłopi są prymitywni i okrutni, przyroda bezlitosna, rodzina zakłamana, a ludzie wiary bezwzględni. Bezkompromisowością ocen odznaczały się także utwory Tomasz Rendalen (1884) i Na bożej drodze (1896) traktujące o wychowaniu, konflikcie między wiedzą a religią i problemach małżeńskich[23].

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich latach XIX wieku Bjørnson nadal aktywnie uczestniczył w życiu literackim, ale większość jego dramatów i powieści okazała się zbyt uwikłana w doraźność, żeby przetrwać próbę czasu[21]. Z tego okresu wyróżnia się komedia Geografi og Kærlighed (1885) ukazująca skrajny egoizm domowego tyrana[24] oraz dramat psychologiczny Paul Lange og Tora Parsberg (1898) napisany pod wrażeniem samobójczej śmierci przyjaciela i demaskujący intryganctwo kręgów ministerialnych.

Trumna z ciałem pisarza wraca do ojczyzny na pokładzie pancernika "Norge"

Choć pod koniec życia Bjørnson uchodził za klasyka, którego uczczono (wraz z Ibsenem) pomnikiem przed Teatrem Narodowym, to nadal nie przestawał budzić kontrowersji. Kolejnej wolty dokonał w roku 1903, w chwili zakończenia unii ze Szwecją. Poparł wtedy konserwatystów, postulując umiarkowanie i ugodowość, co sprawiło, że przez liberałów został natychmiast uznany za sprzedajnego renegata[25]. Przyznaną mu w tym samym roku Nagrodę Nobla interpretowano w kategoriach ściśle politycznych, zwłaszcza że w ubiegłych latach Bjørnson był członkiem Komitetu Noblowskiego, a zdaniem wielu krytyków na wyróżnienie zasługiwał raczej Henrik Ibsen[21]. Sam pisarz dodatkowo podgrzał atmosferę opatrując swój kolejny dramat, Daglannet (1904), dedykacją „dla Akademii Szwedzkiej, z wyrazami wdzięczności”. Kiedy w 1905 roku dyskutowano w niezależnej Norwegii o ustroju państwa, Bjørnson, dawniej zagorzały republikanin, opowiedział się za monarchią, aby jego kraj był równy Danii i Szwecji. Zmarł w roku 1910 w Paryżu, gdzie od wielu lat spędzał wszystkie zimy. Ostatnią podróż odbył już poważnie chory, mając nadzieję, że francuscy medycy będą umieli leczyć jego dusznicę bolesną i zaradzą kłopotom z krążeniem. Ciało pisarza przewieziono do ojczyzny na pokładzie pancernika "Norge". Uroczysty pogrzeb odbył się w Christianii na cmentarzu Vår Frelsers.

Inspiracje muzyczne[edytuj | edytuj kod]

Rikard Nordraak skomponował muzykę do sztuk Maria Stuart i Skotland oraz Sigurd Slembe. W pieśniach na głos z fortepianem 6 Romancer og Sange (opus 1, 1860–61) Nordraak, poza utworami innych poetów, wykorzystał wiersze Bjørnsona: Romance, Holder du av mig, Over de høie fjelde, Nu tak for alt, natomiast w 5 Norske Digte (opus 2, 1864 ) wiersze: Tonen, Træet, En underlig vise, Killebukken. Poza hymnem narodowym skomponował także dwie pieśni na chór męski a cappella: Nordmandssang. Der ligger et land (1863) i Olav Trygvason (1865). Po śmierci Nordraaka wydano jeszcze dwie jego pieśni do słów Bjørnsona: Aftenstemning oraz Har du hørt, hvad svensken siger?.

Twórczość Bjørnsona zainspirowała również Edvarda Griega. Stworzył on muzykę do dramatu Sigurd Jorsalfar (op. 22). Uroczysta uwertura z tego utworu grana jest co roku podczas ceremonii otwarcia roku akademickiego. Skomponował również utwory wokalne na chór męski a cappella: Sjømandssang, kantatę Landkjenning (op. 31), Opsang til frihedsfolket, Valgsang; pieśni na głos solo i fortepian: Den blonde pige, Prinsessen, Suk, Fra Monte Pincio (op. 39 nr 1), Dulgt Kjærlighed (op. 39 nr 2), Lok (op. 61 nr 3), Jeg elsket; pieśń na baryton i chór męski: Serenade til Welhaven (op. 18 nr 9); utwory na głosy, chór i orkiestrę: Foran Sydens kloster (op. 20) na podstawie poematu Arnljot Gelline i melodeklamację Bergliot (op. 42). W Fire Dikte fra Fiskerjenten (op. 21) wykorzystał wiersze nawiązujące do powieści Rybaczka: Det første møde, God morgen!, Jeg giver mit digt til våren, Tak for dit råd. Zachowało się również parę scen z planowanej opery Olav Trygvason (op. 50), do której Bjørnson napisał libretto.

Halfdan Kjerulf skomponował do wierszy Bjørnsona kilka pieśni, które umieścił w cyklach Otte norske viser (op. 6, z najpopularniejszą Synnøves Sang), Sex Sange (op. 15) i Fem sange (op. 23). Cykl Fem sange (op. 14, z najpopularniejszą Aftenstemning) zawiera utwory skomponowane wyłącznie do wierszy Bjørnsona.

Główne dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Dziewczę ze Słonecznego Wzgórza 1857 [Synnøve Solbakken, wydanie polskie pod tytułem oryginalnym w przekładzie Franciszka Mirandoli 1922; pod tytułem zmienionym, w tym samym przekładzie 1957] - opowiadanie
  • Mellem Slagene 1857 [Między bitwami] – dramat
  • Halte-Hulda 1858 [Kulawa Hulda] - dramat
  • Arne 1859 [wydanie polskie 1901] - opowiadanie
  • Dziarski chłopiec 1860 [En glad Gut, wydanie polskie 1887] - opowiadanie
  • Kong Sverre 1861 [Król Sverre] – dramat
  • Sigurd Slembe 1862 [Sigurd Porywczy] - dramat
  • Maria Stuart i Skotland 1864 [Maria Stuart w Szkocji] – dramat
  • Nowożeńcy 1865 [De Nygifte, wydanie polskie w przekładzie Edwarda Lubowskiego 1877, w przekładzie Adolfa Walewskiego 1878] - komedia
  • Rybaczka 1868 [Fiskerjenten, wydanie polskie w przekładzie Józefy Klemensiewiczowej 1910] - powieść
  • Digte og Sange 1870 [Wiersze i pieśni] – zbiór wierszy
  • Arnljot Gelline 1870 – poemat epicki
  • Sigurd Jorsalfar 1872 [Sigurd Krzyżowiec] – dramat
  • Marsz weselny 1872 [Brude-Slaatten, wydanie polskie w przekładzie Franciszka Mirandoli 1922] - opowiadanie
  • Bułanek 1872 [Blakken, wydanie polskie w przekładzie Andrzeja Kołaczkowskiego w antologii Tam gdzie fiordy Józefa Giebułtowicza 1970] - nowela
  • Bankructwo 1875 [En fallit, wydanie polskie w przekładzie Edwarda Lubowskiego 1876, w przekładzie Adama Strzeleckiego 1905] - dramat
  • Redaktøren 1875 [Redaktor] – dramat
  • Kongen 1877 [Król] – dramat
  • Magnhild 1877 [Magnhilda] - powieść
  • Kaptejn Mansana 1878 [Kapitan Mansana] - powieść
  • Leonarda 1879 [wydanie polskie w przekładzie Malwiny Posner 1890] – dramat
  • Nowy system 1879 [Det ny system, wydanie polskie w przekładzie Józefy Klemensiewiczowej 1906, w przekładzie Jana Śliwonia 1912] - dramat
  • Pył 1882 [Støv, wydanie polskie 1905, przekład anonimowy] – opowiadanie
  • Rękawiczka 1883 [En hanske, wydanie polskie w przekładzie Marii Bujno 1905] - dramat
  • Ponad siły. Część pierwsza 1883 [Over ævne. Første stykke, wydanie polskie w przekładzie Adolfa Strzeleckiego 1904, w przekładzie Władysława Prokescha 1905] - dramat
  • Tomasz Rendalen 1884 [Det flager i byen og på havnen, wydanie polskie w przekładzie Franciszka Mirandoli 1924] – powieść
  • Geografi og Kærlighed 1885 [Geografia i miłość] - komedia
  • Na bożej drodze 1889 [Paa Guds veje, wydanie polskie 1896, przekład anonimowy] - powieść
  • Over ævne. Andre stykke 1895 [Ponad siły. Część druga] – dramat
  • Paul Lange og Tora Parsberg 1898 [Paul Lange i Tora Parsberg] - dramat
  • Laboremus 1901 [wydanie polskie w przekładzie Alfreda Wysockiego 1902] – dramat
  • På Storhove 1902 [W Storhove] – dramat
  • Daglannet 1904 - dramat
  • Mary 1906 [wydanie polskie w przekładzie Bronisławy Neufeldówny 1909] – powieść
  • Når den ny vin blomstrer 1909 [Kiedy zakwita świeża winorośl] - komedia

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nobelprize.org
  2. Nawrocki Witold, Klasycy i współcześni. Szkice o prozie skandynawskiej XIX i XX wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1980, str. 10, 81
  3. 3,0 3,1 Górny Grzegorz, Leksykon laureatów literackiej Nagrody Nobla, Agencja Wydawnicza Zebra, Kraków 1993, str. 11
  4. 4,0 4,1 4,2 Nawrocki Witold, Klasycy i współcześni. Szkice o prozie skandynawskiej XIX i XX wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1980, str. 157
  5. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 63
  6. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 24
  7. Nawrocki Witold, Klasycy i współcześni. Szkice o prozie skandynawskiej XIX i XX wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1980, str. 159
  8. Nawrocki Witold, Literatura norweska (w:) Floryan Władysław, Dzieje literatur europejskich, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, tom 2, str. 99
  9. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 31
  10. 10,0 10,1 Steffen Maria, Bjørnstjerne Bjørnson, (w:) Ciesielski Zenon, Słownik pisarzy skandynawskich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1991, str. 273
  11. Bereza-Jarociński Andrzej, Zarys dziejów Norwegii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, str. 172-173
  12. 12,0 12,1 12,2 Steffen Maria, Bjørnstjerne Bjørnson, (w:) Ciesielski Zenon, Słownik pisarzy skandynawskich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1991, str. 274
  13. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 69
  14. Sienkiewicz Henryk, Réponse à l'article de Björnson sur les Polonais, à propos de la question ruthène, Extrait du „Bulletin Polonais”, traduit par A. B., 15 juillet 1907, Paris
  15. Nawrocki Witold, Literatura norweska (w:) Floryan Władysław, Dzieje literatur europejskich, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982, tom 2, str. 98
  16. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 68
  17. Björnson Björnstjerne, Jednożeństwo i wielożeństwo, przekład anonimowy, Redakcja Głosu, Warszawa 1893, str. 3
  18. Björnson Björnstjerne, Jednożeństwo i wielożeństwo, przekład anonimowy, Redakcja Głosu, Warszawa 1893, str. 16-17
  19. Nicoll Allardyce, Dzieje dramatu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983, tom 2, str. 34
  20. 20,0 20,1 Steffen Maria, Bjørnstjerne Bjørnson, (w:) Ciesielski Zenon, Słownik pisarzy skandynawskich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1991, str. 275
  21. 21,0 21,1 21,2 Górny Grzegorz, Leksykon laureatów literackiej Nagrody Nobla, Agencja Wydawnicza Zebra, Kraków 1993, str. 12
  22. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 39
  23. Nawrocki Witold, Klasycy i współcześni. Szkice o prozie skandynawskiej XIX i XX wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1980, str. 160
  24. Nicoll Allardyce, Dzieje dramatu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983, tom 2, str. 35
  25. Michl B. Josef, Björnstjerne Björnson, Obzor, Bratislava 1970, str. 54