Boeing B-17 Flying Fortress

Boeing B-17G Flying Fortress
Boeing B-17G Flying Fortress
Dane podstawowe
Państwo	Stany Zjednoczone
Producent	Boeing Airplane Company
Typ	samolot bombowy dalekiego zasięgu
Konstrukcja	czterosilnikowy dolnopłat o konstrukcji całkowicie metalowej, usterzenie klasyczne, podwozie – wciągane w locie
Załoga	10 (2 pilotów, 1 nawigator, 1 bombardier, 1 radiooperator, 5 strzelców pokładowych)
Historia
Data oblotu	28 lipca 1935
Lata produkcji	1939 – 1945
Wycofanie ze służby	1968 Brazylia
Dane techniczne
Napęd	4 silniki gwiazdowe 9-cylindrowe Wright R-1820-97
Moc	1200 KM (883 kW) każdy
Wymiary
Rozpiętość	31,60 m
Długość	22,50 m
Wysokość	5,80 m
Powierzchnia nośna	131,9 m²
Masa
Własna	16 374 kg
Startowa	29 710 kg
Osiągi
Prędkość maks.	486 km/h
Prędkość przelotowa	380 km/h
Prędkość wznoszenia	4,6 m/s
Pułap	10 850 m
Zasięg	2980 km (normalny) 5 470 km (maksymalny)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
13 karabinów maszynowych M-2 Browning kal. 12,7 mm (ruchome, z tego 4 podwójnie sprzężone, w przedniej, górnej, dolnej i tylnej części kadłuba oraz dwóch bocznych stanowiskach w kadłubie) 2 200 kg bomb w komorze bombowej w środkowej części kadłuba
Użytkownicy
wojskowi cywilni
Rzuty
Multimedia w Wikimedia Commons

Dwa samoloty Boeing B-17 podczas lotu nad Europą Wschodnią

Widok samolotu Boeing B-17 z góry

Boeing B-17 uszkodzony w kolizji z myśliwcem Bf 109, 1 lutego 1943 r.

Boeing B-17 Flying Fortress (pol. Latająca Forteca) – amerykański ciężki samolot bombowy dalekiego zasięgu. Zaprojektowany i zbudowany w amerykańskim koncernie lotniczym Boeing Airplane Company.

Opis techniczny

Ciężki samolot bombowy Boeing B-17 Flying Fortress był dolnopłatem z usterzeniem klasycznym, konstrukcja metalowa, podwozie dwugoleniowe chowane w locie. Napęd stanowiły cztery silniki gwiazdowe, śmigła trójłopatowe metalowe, przestawialne. W przedniej części kadłuba stanowisko bombardiera, nawigatora i strzelca pokładowego, za nim kabina pilotów, w środkowej części komora bombowa i stanowisko radiooperatora. W osobnych stanowiskach kolejni strzelcy pokładowi.

Historia

Formacja B-17F nad Schweinfurtem, Niemcy, 17 sierpnia 1943 r.

Na początku lat 30. XX wieku, w związku z opracowaniami teoretyków wojskowych na temat przyszłej wojny i dominującej w niej roli lotnictwa, a szczególnie lotnictwa bombowego, dowództwo Korpusu Powietrznego Armii Stanów Zjednoczonych zgłosiło zapotrzebowanie na ciężki samolot bombowy dalekiego zasięgu.

Zadania tego podjął się amerykański koncern lotniczy Boeing Airplane Company. W biurze konstrukcyjnym koncernu pod kierownictwem Edwarda C. Wellsa w sierpniu 1934 roku opracowano wstępny projekt bombowca w układzie dolnopłata, napędzanego czterema silnikami gwiazdowymi, z podwoziem klasycznym chowanym w locie. Projekt otrzymał oznaczenie Model 299.

Po jego zatwierdzeniu przystąpiono do budowy prototypu oznaczonego XB-17. Pierwszy lot prototypu odbył się 28 lipca 1935 roku. Do jego napędu użyto czerech silników gwiazdowych Pratt & Whitney SIEG Hornet o mocy 750 KM (552 kW) każdy. Podczas prób w locie samolot wykazał dobre właściwości pilotażowe. Po usunięciu stwierdzonych usterek konstrukcyjnych, uruchomiono serię informacyjną 13 samolotów bombowych oznaczonych YB-17 i Y1B-17, które zostały wyposażone w nowsze silniki Wright R-1820-39 Cyclone o mocy 1000 KM (736 kW) każdy. Pierwszy samolot oblatano 17 stycznia 1936 roku.

Samoloty serii informacyjnej skierowano do wojskowych ośrodków doświadczalnych, gdzie w latach 1936–1939 przeszły próby w locie. Wypróbowano również uzbrojenie strzeleckie i dokonano bombardowań celów na poligonach. Wyniki prób były zadowalające, a skuteczne uzbrojenie obronne składające się z pięciu ruchomych karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm spowodowało, że samolot otrzymał nazwę Flying Fortress – Latająca Forteca. Przed uruchomieniem seryjnej produkcji na kilku samolotach Y1B-17 zamontowano silniki General Electric GR-1820-51 o mocy 930 KM (684 kW) z turbodoładowaniem. Samoloty otrzymały oznaczenie Y1B-17A i miały być egzemplarzami wzorcowymi dla wersji B-17A. Pierwszy samolot nowej serii oblatano 29 kwietnia 1938 roku. Podczas prób osiągnął prędkość 412 km/h, pułap 7000 m i zasięg 2650 km.

Nie podjęto jednak produkcji seryjnej wersji B-17A, gdyż w tym czasie w zakładach istniała już wzorcowa wersja z mocniejszym silnikiem oznaczona B-17B. Ostatecznie istniejące samoloty Boeing B-17A Flying Fortess przekazano w dniu 31 stycznia 1939 roku lotnictwu Armii Stanów Zjednoczonych, a rozpoczęto produkcję seryjną wersji B-17B.

Produkcja seryjna samolotów B-17 Flying Fortress, rozpoczęta w połowie 1939 roku, trwała do roku 1945, łącznie zbudowano 12.731 samolotów wszystkich odmian i wersji. Samoloty budowano w zakładach Boeinga, Douglas i Vega.

Udział w rozwoju konstrukcji miał także wynalazca polski Jerzy Rudlicki. W 1943 roku udoskonalił tzw. Wyrzutnik Bomb Świąteckiego oparty na systemie inżyniera Władysława Świąteckiego modyfikując go do bombardowań powierzchniowych z dużej wysokości, który zastosowano w B-17.

Wersje samolotu

Boeingi B-17F bombardują Bremę z pomocą radaru w locie ponad chmurami 13 listopada 1943 r.

• XB-17 – wersja prototypowa, wyposażona w cztery silniki gwiazdowe Pratt & Whitney SIEG Hornet o mocy 750 KM (552 kW), oblatana 28 lipca 1935 roku. Wyprodukowano 1 egzemplarz.
• YB-17 i Y1B-17 – seria informacyjna wyposażona w silniki Wright R-1820-29 Cyclone o mocy 1000 KM (736 kW), ostatnie egzemplarze miały silniki General Motors GR-1829-51 o mocy 930 KM (684 kW), pierwszy egzemplarz oblatano 17 stycznia 1936 roku. Wyprodukowano 13 egzemplarzy.
• B-17A – samolot Y1B-17 po niezbędnych poprawkach konstrukcyjnych jako egzemplarz wzorcowy wyposażony w silniki General Motors GR-1829-51 o mocy 930 KM (684 kW) z turbodoładowaniem, oblatany 29 kwietnia 1938 roku. Uzbrojony w pięć ruchomych karabinów maszynowych kalibru 12,7 mm. Nieprodukowany, wersję otrzymano w wyniku modyfikacji samolotów wersji informacyjnej
• B-17B – pierwsza wersja seryjna, wyposażona w cztery silniki gwiazdowe Wright R-1820-51 o mocy 1200 KM (883 kW) każdy i ze stanowiskami ruchomych karabinów maszynowych: z przodu, u góry, u dołu i z obu stron kadłuba. Pierwszy egzemplarz zbudowano 27 czerwca 1939 roku. Wyprodukowano 39 egzemplarzy.
• B-17C – druga wersja seryjna, z silnikami Wright R-1829-65 o mocy 1000 KM (736 kW) każdy. Pierwszy samolot wyprodukowano 21 lipca 1940 roku. Zbudowano 38 egzemplarzy, z tego w marcu 1940 roku wysłano 20 samolotów do Wielkiej Brytanii, gdzie otrzymały oznaczenie Fortress Mk I.
• B-17D – trzecia wersja seryjna, silnie uzbrojona i wyposażona w samouszczelniające się po przestrzeleniu zbiorniki paliwa. Pierwszy samolot zbudowano w marcu 1941 roku. Wyprodukowano 42 egzemplarze, z tego część przekazano Wielkiej Brytanii, gdzie oznaczono je Fortress Mk IA.
• B-17E – czwarta wersja seryjna, w której zmieniono konstrukcję kadłuba, w tym stateczniki pionowe, i wprowadzono dodatkowe tylne stanowisko strzeleckie w ogonie. Pierwszy samolot wyprodukowano 5 września 1941 roku. Wyprodukowano 512 egzemplarzy, z tego 45 przekazano Wielkiej Brytanii, gdzie oznaczono je jako Fortress Mk IIA.
• B-17F – piąta wersja seryjna, z silnikami Wright R-1820-97 o mocy 1200 KM (883 kW) każdy. Pierwszy egzemplarz wyprodukowano 30 maja 1942 roku. Zbudowano 3400 egzemplarzy, z tego 19 przekazano Wielkiej Brytanii, gdzie zostały oznaczono jako Fortress Mk II.
• B-17G – szósta wersja seryjna, o silnym uzbrojeniu strzeleckim. Pierwsze egzemplarze wyprodukowano w lipcu 1943 rok. Zbudowano 8685 egzemplarzy tej wersji, z tego 85 z wyposażeniem radiolokacyjnym przekazano Wielkiej Brytanii, gdzie oznaczono je jako Fortress Mk III.
• B-17H – wersja ratownictwa morskiego, przystosowane do działań ratowniczych samoloty wersji B-17G. Wprowadzone w 1945 roku. Zbudowano ok. 130 samolotów tej wersji.

Użycie bojowe

Pierwsze samoloty Boeing B-17 Flying Fortress dostarczono do jednostek Korpusu Powietrznego Armii Stanów Zjednoczonych 31 stycznia 1939 roku. Potem sukcesywnie kierowano kolejne wersje samolotów. Od marca 1941 roku B-17 otrzymywało lotnictwo Wielkiej Brytanii.

Właśnie samoloty dostarczone do RAF-u jako pierwsze weszły do akcji bojowej, w lipcu 1941 roku, gdzie bombardowały cele na wybrzeżu niemieckim i francuskim, na Atlantyku i Morzu Śródziemnym.

B-17 Flying Fortress lotnictwa amerykańskiego po raz pierwszy użyto w walce już w pierwszych dniach wojny z Japonią, w grudniu 1941 roku podczas japońskiego ataku na Filipiny. Amerykanie zgromadzili na tych wyspach 35 bombowców B-17, z zamiarem zniechęcenia Japonii do rozpoczęcia wojny. Połowę z nich zniszczył niespodziewany japoński nalot już 8 grudnia 1941 roku. Przez pierwszy okres wojny Amerykanie pokładali wielkie nadzieje w B-17 jako broni przeciwko okrętom, jednak szybko okazało się, że zrzucanie przez B-17 bomb z wysokiego pułapu na manewrujące okręty przynosiło mierne rezultaty. W tej roli B-17 brały udział w wielu najważniejszych bitwach morskich w latach 1942 i 1943, między innymi w na Morzu Koralowym i pod Midway. Samolot okazał się za to bardzo skuteczny w bombardowaniu celów naziemnych i zdolny do skutecznego odpierania słabo opancerzonych i uzbrojonych myśliwców japońskich. W tej roli B-17 używano na Pacyfiku do połowy 1943 roku, gdy zastąpiły je bombowce B-24 Liberator, bardziej tam przydatne ze względu na większy zasięg. Ponadto cała produkcja B-24 okazała się niezbędna, by wypełnić straty ponoszone w tym czasie przez B-17 nad Europą.

W Europie lotnictwo amerykańskie po otrzymaniu 17 sierpnia 1942 roku bazy w Wielkiej Brytanii przerzuciło tam swoją 8. Armię Powietrzną, wyposażoną w B-17.

Armia ta, po wielu atakach na Francję, rozpoczęła zmasowane dzienne naloty strategiczne na terytorium Niemiec w styczniu 1943 roku. Bombowce latały bez eskorty samolotów myśliwskich, gdyż Amerykanie nie mieli w owym czasie myśliwca o wystarczająco dużym zasięgu, by eskortować B-17 nad terytorium Niemiec. Wierzyli zresztą, że B-17 będą zdolne do odparcia ataków niemieckich myśliwców dzięki silnej broni pokładowej i przyjęciu podczas nalotu takiej formacji, aby zapewnić możliwie szeroki obszar ochrony. Z początku B-17 atakowały tylko cele w zachodniej części Niemiec, położone stosunkowo blisko lotnisk w Wielkiej Brytanii, a Niemcy dopiero organizowali obronę, tak więc amerykańskie straty były niskie. W drugiej połowie 1943 roku Amerykanie przeprowadzili kilka bardziej ambitnych wypraw bombowych na cele w głębi Niemiec, podczas których ponieśli dużo bardziej dotkliwe straty, sięgające nawet 1/3 liczby wysłanych bombowców.

Szczególnie widoczne było to 17 sierpnia 1943 roku w dziennym nalocie na fabrykę łożysk kulkowych w Schweinfurcie. W pierwszej fazie lotu formację eskortowały maszyny Supermarine Spitfire i dysponujące większym zasięgiem P-47 Thunderbolt. Jednakże nad samym celem formacja B-17 była pozbawiona osłony myśliwskiej i w zmasowanym ataku maszyn Fw 190 (atak rakietami i bronią pokładową) poniosła ciężkie straty. Wymusiło to wstrzymanie ataków dziennych aż do lutego 1944 roku, kiedy do służby weszły myśliwce P-51 Mustang, które miały wystarczający zasięg, by eskortować bombowce podczas całego lotu nad terytorium wroga.

Trzeba jednak podkreślić, iż B-17 był maszyną dość odporną i wiele maszyn wróciło do bazy pomimo ciężkich uszkodzeń. Ta cecha sprawiała, że maszyny B-17 były lubiane przez załogi. Z eskortą straty B-17 spadły do możliwych do zaakceptowania poziomów i bombowce rozpoczęły prawie codzienne naloty na Niemcy.

Od 1 listopada 1943 roku Amerykanie, po przerzuceniu do Włoch 15. Armii Powietrznej wyposażonej w B-17, rozpoczęli naloty na obiekty w południowej Francji, północnych Włoszech, południowych Niemczech, Austrii i na Bałkanach.

18 września 1944 roku 107 samolotów B-17 Flying Fortress z 8. Armii Powietrznej wzięło udział w dziennej wyprawie nad Warszawę, mającej na celu dostarczenie zaopatrzenia dla powstańców warszawskich. Samoloty przewoziły 1284 zasobniki z bronią, amunicją, lekarstwami i żywnością. Z tej liczby tylko 188 zasobników spadło na tereny zajęte przez powstańców. Samoloty po dokonaniu zrzutów nad Warszawą lądowały na sowieckim lotnisku w Połtawie. W późniejszym okresie Sowieci nie udzielali zgody na lądowanie samolotów zachodnich na swoich lotniskach i dziennych wypraw nie organizowano.

Łącznie do końca II wojny światowej w Europie z samolotów B-17 zrzucono 640.036 ton bomb. Załogi B-17 Flying Fortress zestrzeliły 6659 samolotów przeciwnika, utracono 4688 samolotów B-17 Flying Fortress zestrzelonych przez myśliwce i artylerię przeciwlotniczą^{[potrzebne źródło]}.

B-17 jako symbol

B-17G-80BO 43-38172 8. Armii uszkodzony podczas bombardowania Kolonii, 15 października 1944. Pilot, porucznik Lawrence De Lancey, sprowadził uszkodzoną Fortecę z powrotem do Nuthampstead, gdzie zrobiono to zdjęcie. Pocisk przeciwlotniczy zabił bombardiera, sierżanta sztabowego George'a E. Abbotta.

Dzięki solidnej konstrukcji B-17 Flying Fortress stał się synonimem samolotu praktycznie niezniszczalnego. Przekonanie to podsycał widok maszyn lądujących po akcjach, często bardzo ciężko uszkodzonych, z niesprawnymi silnikami (znany jest przypadek gdy lądowanie odbyło się na jednym sprawnym silniku^{[potrzebne źródło]}), podziurawionych pociskami, niekiedy bez fragmentów poszycia. Dzięki tym sytuacjom o B-17 mówi się, że spada dopiero, gdy masa wpakowanego weń ołowiu przekracza maksymalny udźwig. Ta właśnie niesamowita wytrzymałość konstrukcji sprawiła, że B-17 był tak lubiany przez pilotujące go załogi.