Bogdaniec (województwo lubuskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bogdaniec
Państwo  Polska
Województwo lubuskie
Powiat gorzowski
Gmina Bogdaniec
Sołectwo Bogdaniec
Wysokość 26 m n.p.m.
Liczba ludności (2012) 1237
Strefa numeracyjna (+48) 95
Kod pocztowy 66-450
Tablice rejestracyjne FGW
SIMC 0178672
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Bogdaniec
Bogdaniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bogdaniec
Bogdaniec
Ziemia 52°41′20″N 15°04′15″E/52,688889 15,070833
Strona internetowa miejscowości

Bogdaniec (niem. do 1945 Dühringshof) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Bogdaniec. Według danych z 2012 r. liczyła 1237 mieszkańców.

Miejscowość została założona w latach 1767-1768 w ramach kolonizacji fryderycjańskiej - zagospodarowania tzw. łęgów warciańskich. Szybki rozwój nastąpił w 2. połowie XIX w. Od 1945 r. leży w granicach Polski.

We wsi działa Muzeum Kultury i Techniki Wiejskiej w tzw. Zagrodzie Młyńskiej, na którą składa się m.in. zabytkowy młyn z 1826 r. W sierpniu odbywa się tu cykliczna impreza „Lubuskie Święto Chleba”.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położony jest Bogdaniec należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Kotlina Gorzowska.

Miejscowość położona jest 6 km na zachód od granic Gorzowa Wielkopolskiego.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu Bogdańca położone są rezerwaty przyrody „Bogdanieckie Cisy” (na północy gminy, pomiędzy miejscowościami Lubno i Marwice), „Bogdanieckie Grądy” (w zachodniej części gminy) oraz „Dębowa Góra” (po lewej stronie drogi Bogdaniec - Stanowice).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność w ostatnich 3 stuleciach[1][2][3][4][5][6]:

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1767-1768 - w ramach kolonizacji fryderycjańskiej (zagospodarowanie tzw. łęgów warciańskich) na terenach domeny Mironice, w pobliżu Genninschen Holländer Dammes (grobli usypanej przez olędrów z Jenina), osiedlają się 32 rodziny; kolonia łącznie liczy 443 morgi i dla upamiętnienia pruskiego generał-majora wsławionego w wojnie siedmioletniej - Bernharda Alexandra von Düringshofen, dowódcy Infanterieregiment No. 24 - zostaje nazwana Düringshofen. Dekretem Fryderyka II Wielkiego, koloniści po uiszczeniu 60 talarów za dom zwolnieni zostali z wszelkich ciężarów przez okres 6 lat oraz uposażeni w 10 mórg ziemi i budulec na drewniane chaty kryte trzciną.
  • 1782-83 - wybudowano kościół o konstrukcji szachulcowej, jednonawowy, bez wieży
  • 1801 - kolonię zamieszkuje 229 osób (35 gospodarstw), w tym 31 kolonistów, 1 budnik (chłop małorolny), 10 komorników (chłopów bezrolnych); jest tu kuźnia, karczma.
  • 1826 - wybudowano tzw. Młyn Górny
  • 1857 - budowa Kolei Wschodniej przebiegającej koło Bogdańca i łączącej Berlin z Gdańskiem; rozpoczyna się szybki rozwój miejscowości
  • Początek XX w. - wybudowano młyn parowy
  • Okres międzywojenny – Bogdaniec jest zasobną wsią - jest tu 6 młynów wodnych i parowych, 2 tartaki, wiele zakładów budowlanych i rzemieślniczych; działa browar, fabryka likierów, wytwórnia soków, palarnia kawy, kilka ogrodnictw i dobrze rozwinięta sieć handlowo-usługowa
  • 30.01.1945 – do Bogdańca wkraczają oddziały radzieckie 5 Armii Uderzeniowej 1 Frontu Białoruskiego
  • Od 15.02.1945 – we wsi stacjonuje Oddział Służby Łączności NKWD (6 osób)
  • 07.1945 – przybywają pierwsi osadnicy, głównie z Kresów Wschodnich, również z centralnej i zachodniej części przedwojennej Polski
  • 15.08.1945 - poświęcenie kościoła jako rzymskokatolickiego przez oo. Kapucynów z parafii Podwyższenia Świętego Krzyża w Gorzowie Wlkp.
  • 09.1945 – we wsi mieszka 220 Polaków i 10 Niemców
  • 25.09.1945 – pierwszym sołtysem zostaje Czesław Majchrzak
  • 14.05.1946 - powiatowa Rada Narodowa w Gorzowie uchwaliła podział powiatu na dwie gminy miejskie - Kostrzyn i Witnica, oraz 7 wiejskich: Bogdaniec, Kłodawa, Lipki Wielkie, Lubiszyn, Witnica i Zieleniec.
  • 1.01.1955 - w następnie reformy administracyjnej, która zniosła zbiorcze gminy wiejskie, w powiecie gorzowskim zaczęły funkcjonować 23 gromady: Baczyna, Bogdaniec, Dąbroszyn, Deszczno, Janczewo, Jeniniec, Kamień Wielki, Kłodawa, Krasowiec, Lipki Wielkie, Lubczyno, Lubiszyn, Lubno, Łupowo, Nowiny Wielkie, Pyrzany, Różanki, Santok, Siedlice, Stare Polichno, Ulim, Wieprzyce, Zieleniec
  • 1.01.1973 - – w następstwie reformy administracyjnej w powiecie gorzowskim utworzono 9 gmin: Bogdaniec, Deszczno, Kamień Mały, Kłodawa, Lipki Wielkie, Lubiszyn, Santok, Skwierzyna, Witnica

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Düringshofen 1767, 1809; Col. Dühringshofen 1893; Dühringshof 1905, 1944; Bogdaniec 1946[7]. Niemiecka nazwa została nadana dla upamiętnienia pruskiego generał-majora z okresu wojny siedmioletniej, Bernharda Alexandra von Düringshofen (1714-1776). Polska nazwa Bogdaniec pochodzi prawdopodobnie od nazwiska radzieckiego generała Siemiona Bogdanowa, dowódcy 2 Armii Pancernej Gwardii, która współpracując w czasie styczniowej ofensywy z 5 Armią Uderzeniową, walczyła na terenie ziemi gorzowskiej[8].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest siedzibą gminy Bogdaniec i sołectwa.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. św. Jana Chrzciciela - wybudowany w latach 1782-1783 w konstrukcji szachulcowej, jednonawowy, bez wieży, na planie prostokąta. W 1868 r. odnowiono zachodnią ścianę szczytową, w 1882 r. otynkowano budynek wewnątrz i na zewnątrz, w 1933 r. wnętrze gruntownie odnowiono. W latach 1974-1975 wymieniono ściany ryglowe na murowane, dobudowano prezbiterium i dwie boczne zakrystie. W 1975 r. dobudowano przedsionek. W 1978 r. wymieniony został wystrój kościoła - m.in. wykończono ołtarz główny, wmurowano granitowy krzyż w główną ścianę prezbiterium, zbudowano boczny ołtarz – Grób Boży; ze starego wystroju pozostały tylko filary podtrzymujące strop, chór i organy (zakupione w 1882 r. w Gusow).
  • Młyn Górny (niem. Obermühle) - wzniesiony w 1826 r. w konstrukcji szkieletowej (szachulcowej), drewniano-ceglanej, nakryty dachem naczółkowym o więźbie krokwiowo-jętkowej. Napędzany był kołem wodnym poruszanym przez wody rzeczki Bogdanka, następnie turbiną wodną, w 1936 r. wprowadzono silnik spalinowy, a w 1939 r. elektryczny. Do 1945 r. młyn należał do rodziny Wolf i Werke, po 1945 r. był młynem gromadzkim i funkcjonował do 1992 r. 10.04.1984 r. Urząd Gminy Bogdaniec przekazał młyn na rzecz Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp., które planowało utworzenie Skansenu Budownictwa Wiejskiego Wsi Dolnowarciańskiej (inicjator dr Wojciech Sadowski); obecnie dawny młyn i zabudowania gospodarcze mieszczą ekspozycje Działu Etnograficznego. W 1988 r. przeprowadzono prace remontowe, m.in. zrekonstruowano budynek szkieletowy, w którym mieści się maglarnia, gręplarnia i kuźnia. Wpisany do rejestru zabytków nr KOK-I-626/63 z 18.02.1963 oraz 79 z 02.11.1976[9].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • Oddział Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie, Muzeum Kultury i Techniki Wiejskiej – mieści się w Zagrodzie Młyńskiej, na którą składają się młyn z 1826 r. (tzw. Młyn Górny) oraz sąsiadujące z nim budynki. Ekspozycję stanowią m.in.: oryginalne wyposażenie młyna elektrycznego z 1936 r. oraz wystawa „Młynki we młynie”, obejmująca ponad 150 obiektów powstałych w większości na przełomie XIX i XX w.
  • Park Kulturowy „Dolina Trzech Młynów”, utworzony w 2006 r., obejmuje obszar doliny rzeki Bogdanki w północnej części miejscowości Bogdaniec, wzdłuż drogi do Stanowic, gdzie zlokalizowane trzy historyczne założenia młyńskie (Młyn Górny z 1826 r. oraz Średni i Dolny z końca XIX w.) oraz zabudowę willową z końca XIX w.[10]
  • Zespół pieśni „Taka Gmina”
  • Imprezy cykliczne
    • Bogdaniecki Azyl Artystyczny (czerwiec)
    • Lubuskie Święto Chleba (sierpień); odbywa się na terenie Zagrody Młyńskiej od 1995 r.; prezentowane są wyroby piekarnicze i cukiernicze, kiermasz sztuki ludowej oraz występy artystyczne.
  • Gminna Biblioteka Publiczna, działa od 2008 r.

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

  • Gminne Przedszkole Publiczne
  • Zespół Szkół, mieszczący oddział przedszkolny, szkołę podstawową i gimnazjum publiczne; w 2006 r. oddano do użytkowania nowy budynek szkoły.
  • Uniwersytet Trzeciego Wieku, działa od 2010 r.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Parafia rzymskokatolicka św. Jana Chrzciciela w Bogdańcu

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

  • Gminny Klub Piłkarski Bogdaniec
  • Uczniowski Klub Sportowy „Bogdanka” przy Zespole Szkół w Bogdańcu
  • Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej Ognisko „Zbyszko w Bogdańcu”, istnieje od 2004 r.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2013 r. liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wyniosła 177, z czego 117 to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz 60 osób prawnych lub jednostek niemających osobowości prawnej (w tym 22 spółki handlowe i 13 spółek cywilnych)[11]:

Dział Ilość
rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 13
przemysł i budownictwo 44
pozostała działalność 120

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez Bogdaniec przebiegają:

Na południe od wsi przebiega dwutorowa, niezelektryfikowana linia kolejowa relacji (Berlin) Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wlkp.– KrzyżPiłaTczew.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej

Znane postaci[edytuj | edytuj kod]

  • Heinz Karl Fanslau - urodzony w Bogdańcu; zbrodniarz hitlerowski, jeden z najwyższych funkcjonariuszy WVHA (Głównego Urzędu Gospodarczo-Administracyjnego SS) oraz SS-Brigadeführer

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Statistisch-topographische Beschreibung der gesammten Mark Brandenburg: Für Statistiker, Geschäftsmänner, bes. für Kameralisten. Die Neumark Brandenburg. T. 3. Berlin: Friedrich Maurer, 1809, s. 154.
  2. Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 68.
  3. Statistisches Landesamt Prussia: Die Gemeinden und Gutsbezirke des Preussischen Staates und ihre Bevölkerung: Nach den Urmaterialien der allgemeinen Volkszählung vom 1. december 1871 bearb. und zusammengestellt vom Königlichen Statistischen Bureau. T. II. Provinz Brandenburg. Berlin: Königl. Statistisches Bureau, 1873, s. 144.
  4. Deutsche Verwaltungsgeschichte. Kreis Landsberg/Warthe. [dostęp 2014-09-14].
  5. GenWiki. Dühringshof. [dostęp 2014-09-22].
  6. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bogdaniec. , s. 10, 2014. Wójt Gminy Bogdaniec. 
  7. M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262
  8. Jerzy Zysnarski: Ostatnie dni miasta L., pierwsze dni miasta G.. [dostęp 2014-09-15].
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo lubuskie (pol.). 30 września 2014. [dostęp 2014-09-15]. s. 3.
  10. Uchwała nr XXXIII/170/2006 Rady Gminy Bogdaniec z dnia 29 września 2006 roku w sprawie utworzenia Parku Kulturowego „Dolina Trzech Młynów”. . 
  11. Bank Danych Lokalnych. [dostęp 2014-09-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Eugeniusz Cytlak. Dühringshof. „Wieści z Bogdańca”. 3/2010. Urząd Gminy Bogdaniec. 
  2. Dühringshof (Bogdaniec) (niem.). [dostęp 2014-09-15].
  3. Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. Powiaty: gorzowski - słubicki - sulęciński - międzyrzecki - strzelecko-drezdenecki. T. III. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza PDN, 2013, s. 38-39. ISBN ISBN 978-83-934885-7-5.
  4. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bogdaniec. , 2014. Wójt Gminy Bogdaniec. 
  5. Zabytki północnej części województwa lubuskiego. Jarosław Lewczuk, Bartłomiej Skaziński (red.). Gorzów Wlkp. - Zielona Góra: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2004, s. 40. ISBN 83-921289-0-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  1. Muzea w Polsce. Zagroda Młyńska w Bogdańcu
  2. Pierwszy Park Kulturowy w województwie lubuskim