Bogowie rzymscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj


Religia starożytnego Rzymu

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia starożytnego Rzymu.

Oficjalne rzymskie praktyki obrzędowe jednoznacznie wyróżniają dwie kategorie bóstw: di indigetes (bóstwa rodzime) oraz di novensiles (bóstwa nowe). Indigetes były bóstwami pierwotnej religii państwa rzymskiego, a ich imiona i charakter wiążą się z tytułami wczesnych kapłanów i świętami stałymi kalendarza rzymskiego. Novensiles były bóstwami wprowadzonymi później, w okresie historycznym, zwykle w znanym historykom momencie i w odpowiedzi na konkretny kryzys lub zapotrzebowanie. Oprócz di indigetes, do wczesnych bóstw rzymskich zaliczali się tzw. bogowie, których wzywano przy okazji różnych czynności, np. zbiorów, przy czym imię bóstwa zwykle wywodziło się od czasownika opisującego daną czynność. Takie bóstwa można ogólnie zaliczyć do tzw. bóstw pomocniczych, obok których wzywano także znaczniejszych bogów.

Charakter indigetes i poświęconych im festiwali wskazuje, że wcześni Rzymianie nie tylko byli społecznością rolniczą, lecz także chętnie zajmowali się rzemiosłem wojennym. Poszczególne bóstwa wyraźnie wiązały się z praktycznymi potrzebami życia codziennego – w rozumieniu rzymskiej społeczności. Tak więc Janus i Westa strzegli drzwi i ogniska domowego, Lary chroniły pola i dom, Pales – pastwiska, Saturn – zasiewy, Ceres – kiełkowania i wzrostu upraw, Pomona – owoców, a Consus i Ops – zbiory. Nawet potężny Jowisz, władca bogów, czczony był za pomoc, jaką zsyłane przez niego deszcze niosły gospodarstwom i winnicom. We wczesnym okresie duże znaczenie mieli także Mars i Kwirynus, często uważani za jedno bóstwo. Mars był bogiem działalności młodych mężczyzn, zwłaszcza wojny; czczono go w marcu i październiku. Współcześni badacze uważają, że Kwirynus był opiekunem społeczności zbrojnej w czasie pokoju.

Na czele najstarszego panteonu stała triada Jowisz, Mars i Kwirynus (ich kapłani, flamini, byli najwyżej postawionymi w hierarchii), oraz Janus i Westa. We wczesnym okresie bogowie ci mieli niewiele cech indywidualnych, nie mieli małżonków ani genealogii. W przeciwieństwie do bogów greckich, nie uważano ich za podobnych ludziom, toteż istnieje niewiele opowieści o ich czynach. Ta stara forma kultu związana była z Numą Pompiliusem, drugim królem Rzymu; wierzono, że jego małżonką i doradczynią była rzymska bogini fontann i narodzin, Egeria, którą w późniejszych źródłach pisanych często uważano za nimfę. Jednakowoż nowe elementy dodane zostały stosunkowo wcześnie. Królewskiej rodzinie Tarkwiniuszy przypisuje się ustanowienie wielkiej Triady Kapitolińskiej – Jowisza, Junony i Minerwy – która zajmowała najwyższą pozycję w rzymskiej religii.

Przegląd bogów

Bogowie rzymscy
imię (imiona) odpowiednik grecki uwagi
Amor – Kupid, Kupidyn Eros bóg miłości
Bachus Dionizos bóg płodnych sił przyrody, wina i winnej latorośli
Eskulap Asklepios opiekun sztuki lekarskiej
Geniusz półboska, śmiertelna istota, która obdarza mężczyznę płodnością, kieruje jego losem, przynosi szczęście lub niepowodzenie
Honor, Honos bóg będący personifikacją pojęć moralnych – honoru i czci
Janus wiązany był z bramami (domów lub miast), wszelkim początkiem i końcem
Jowisz – Jupiter Zeus władca bogów i najwyższy bóg w panteonie, pan Niebios i Ziemi
Kwirynus jeden z pięciu najważniejszych bogów, był bogiem kwirytów (Quirites), tzn. zbrojnych Rzymian
Mars Ares bóg wojny
Merkury Hermes bóg handlu, zysku i kupiectwa; także złodziei i celników, posłaniec bogów
Mitra Apollo lub Helios bóg wedyjski, którego kult przyjął się także w Rzymie
Momus syn Nocy, bóg żartów, kpin, drwin i niezasłużonej krytyki
Neptun Posejdon bóg wód, chmur i deszczu
Orkus, Pluton Hades bóg świata zmarłych
Pilumnus był bóstwem przyrody, bratem Picumnusa, dbał on o zdrowie i prawidłowy wzrost dzieci
Picumnus był bogiem płodności, rolnictwa, małżeństwa i dzieci, identyfikuje się go ze Sterquilinusem.
Saturn Kronos bóg rolnictwa i zasiewów
Sol Helios bóg światła i powietrza
Somnus[1] Hypnos bóg snu
Sterquilinus był bogiem użyźniania ziemi, utożsamiany z Picumnusem lub Saturnem
Terminus bóg granic państwowych i granic między prywatnymi posiadłościami
Virtus bóg będący personifikacją odwagi
Wulkan Hefajstos bóg wulkanów oraz kowalstwa
Boginie rzymskie
Aurora Eos bogini jutrzenki
Bellona Enyo bogini wojny, żona lub siostra Marsa
Ceres Demeter bogini wegetacji i urodzajów
Concordia bogini zgody i harmonii
Diana Artemida bogini księżyca, narodzin i łowów
Discordia Eris bogini zamętu, niezgody i chaosu
Furie Erynie bóstwa chtoniczne, demony świata podziemnego
Fauna bogini płodności i urodzaju, identyfikowana z Mają
Flora Chloris bogini roślinności wiosennej w stadium kwitnienia, urodzaju
Fortuna Tyche bogini kierująca ludzkimi losami
Gracje – Daino, Pefredo i Enio Charyty boginie wdzięku, piękności i radości
Iustitia Temida bogini będąca personifikacją sprawiedliwości
Izyda utożsamiana z grecką Demeter egipska bogini, której kult przyjął się również w Rzymie
Junona Hera małżonka Jowisza
Luna Selene bogini księżyca
Minerwa Atena bogini mądrości, nauki, sztuki i literatury
Ops Reja (Rea) bogini płodności i zamożności, siostra i małżonka Saturna
Pax Ejrene bogini pokoju
Salus Higieja (Hygieja) bogini będąca personifikacją zdrowia i bezpieczeństwa
Wenus (Wenera) Afrodyta bogini miłości
Westa Hestia bogini ogniska domowego i państwowego
Wiktoria Nike bogini zwycięstwa i chwały

Zobacz też

Przypisy

  1. jego egzystencja ograniczała się chyba tylko do literatury, podobnie jak i wielu innych postaci mitycznych "zapożyczonych" z Grecji przez poetów, jednak nie przejętych przez rzymską religię.