Bogucice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 50°16′03,8071″N 19°02′25,9472″E/50,267724 19,040541

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dzielnicy Katowic. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.
Herb Katowic Bogucice
dzielnica Katowic
Katowice Bogucice.JPG
Bogucice
Miasto Katowice
Status dzielnica
Zespół dzielnic śródmiejskie
Założono około 1360 roku
Powierzchnia 2,78[1] km²
Ludność (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość

16 538[1]
5 947[1] os./km²
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 40-2**
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na planie Katowic
Położenie na planie Katowic
brak współrzędnych
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Bogucicach
Nazwa Bogucice na mapie z 1792 r.
Litografia z XIX wieku, przedstawiająca drewniany kościół w Bogucicach
Familok obok nieczynnej Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice” znajdujący się w Katowicach-Bogucicach, ulica Kopalniana
Katowice − Bogucice, familoki przy ul. Katowickiej
Kościół w Bogucicach, rycina z XVII wieku
Herb z około 1930 roku

Bogucice (niem. Bogutschütz) – dzielnica Katowic położona około 2 km na północny wschód od centrum Katowic. Mieszka w niej 16 538 mieszkańców[1] (2007 rok). Składa się ze starej XIX-wiecznej części oraz kilku nowych osiedli.

Historia dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Wieś Bogucice została założona prawdopodobnie w XIII w. Pierwsza wzmianka pochodzi z 15 grudnia 1360, z dokumentu, w którym książę opolsko-raciborski Mikołaj II nadał Bogucice i kilka innych wsi Ottonowi z Pilicy herbu Toporczyk, wojewodzie sandomierskiemu. Bogucice wówczas zaliczały się do Ziemi Mysłowickiej. W 1480 r. od książąt opolskich przejął ziemię mysłowicką książę cieszyński Kazimierz, w którego posiadaniu była ona do 1517 r. Kolejnymi jej właścicielami byli Aleksy Turzon, Stanisław Salomon – twórca ordynacji mysłowickiej, rodzina Mieroszewskich, a wreszcie rodzina Wincklerów.

W 1598 w protokole wizytacji parafii w Bogucicach pojawiła się wzmianka o cudownym obrazie w miejscowym kościele[2]:

Quote-alpha.png
W tejże parafii jest sławna kaplica pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. [...] Największy napływ ludności [concursus populi maximus] jest w święto Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Kaplica ta jest w miejscu starszej i mniejszej, podobnie jak poprzednia, z ofiar ludu zbudowana.

Bogucice zaczęły tracić swój wiejski charakter wraz z powstaniem w 1822 r. huty cynku „Fanny” i kopalni „Ferdynand”. Zalążki osady przemysłowej powstały w rejonie dzisiejszych ul. Kopalnianej, ul. ks. Leopolda Markiefki i ul. Katowickiej. 1894 r. w Bogucicach wybudowano neogotycki kościół wg projektu Jackischa[3][4] oraz powstał polski chór „Lutnia”. W 1917 roku wznowiło ponownie działalność Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” do którego należało 180 mieszkańców. „Sokołem” w Bogucicach kierowali Antoni Wysocki, Henryk Miękina i Wiktor Kuś. W styczniu 1919 roku powstała tu silna komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W wyborach komunalnych we wrześniu 1919 roku oddano tu 5336 głosów na listy polskie spośród 8036 głosujących. W czasie I i II powstania śląskiego w Bogucicach toczyły się zacięte walki pomiędzy powstańcami śląskimi i Niemcami. W III powstaniu 2 czerwca 1921 zginęło w Lichyni pod Górą Św. Anny 29 pochodzących z Bogucic powstańców (4 kompania II batalion 3 katowicki Pułk Piechoty): 1) Franciszek Falkus, 2) Antoni Fridrich, 3) Szczepan Gacek, 4) Emanuel Górny, 5) Jan Hudzikowski, 6) Henryk Klakus, 7) Brunon Klein, 8) Józef Kleinert, 9) Jan Krawczyk, 10) Jan Krząkała ,11) Franciszek Kuś, 12) Rudolf Lanuśny, 13) Piotr Loska, 14) Władysław Matura, 15) Władysław Mencel, 16) Józef Mencel, 17) Henryk Midleja, 18)Jan Musioł, 19) Piotr Olkis, 20) Józef Pelka, 21)Fabian Poloczek, 22) Paweł Siupka, 23) Marcin Sklorz, 24) Wiktor Sok (albo Zok), 25) Alojzy Tkocz, 26)Wilhelm Wilkowski, 27) Franciszek Zając, 28) Franciszek Zawada, 29) Jerzy Ziętek[5].

Do lat 50. XX w. Bogucice miały charakter osady rolniczej. W miejscu Osiedla Wajdy oraz nowszej części cmentarza znajdowały się pola należące do gospodarzy oraz Bonifratrów. Gospodarze przychodzili do kościoła w strojach śląskich. Wraz z rozwojem dzielnicy i napływem nowych mieszkańców, pola zabudowywano osiedlami.

Kalendarium istotnych wydarzeń w życiu Bogucic[edytuj | edytuj kod]

  • XIII w. – prawdopodobne założenie wsi Bogucice
  • 15 grudnia 1360 – pierwsza wzmianka o wsi Bogucice
  • XVI w. – powstała szkoła parafialna przy drewnianym kościółku
  • 1822 – rozpoczęcie budowy kopalni „Ferdynand”
  • 3 maja 1823 – nadanie przez Urząd Górniczy w Brzegu Kopalni „Ferdynand” i rozpoczęcie eksploatacji w pokładzie 407/4
  • 1858 – ksiądz Leopold Markiefka założył sierociniec
  • 1881 – ustawienie na kolumnie przed szpitalem Ojców Bonifratrów neogotyckiej figurki Matki Boskiej z Dzieciątkiem
  • 17 lipca 1892 – poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę neogotyckiego kościoła
  • 25 października 1894 – konsekracja neogotyckiego kościoła pw. św. Szczepana przez biskupa wrocławskiego ks. kardynała Jerzego Koppa
  • założenie polskiego chóru „Lutnia”
  • 12 września 1902 – założenie w Bogucicach Towarzystwa Śpiewaczego „Lira”
  • 1917 – wznawia działalność Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”
  • 1918 – powstaje Związek Wojaków
  • 1919 – powstaje w Bogucicach Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska
  • 18 sierpnia 1919 – zdobycie Bogucic w I powstaniu śląskim przez oddział Tomasza Kotlorza. 3 godzinna obrona dzielnicy przed Niemcami i wycofanie się powstańców do Dąbrówki Małej oraz nieskuteczne powstańcze kontrataki w następnych dniach.
  • 1920 – założono Towarzystwo Polek
  • 19 sierpnia 1920 – po zaciętych walkach, zdobycie Bogucic przez powstańców w czasie II powstania śląskiego.
  • 3 maja 1921 – zajęcie bez walki Bogucic przez powstańców Rudolfa Niemczyka w czasie III powstania śląskiego
  • 20 czerwca 1922 – uroczyste przejęcie dzielnicy przez polską administrację
  • 1929 – apogeum ruchu pielgrzymkowego, do Bogucic przybyło 60-70 tys. pielgrzymów
  • 1933 – ustawienie figurki św. Barbary przy ul. Kopalnianej, prowadzącej do kopalni Katowice
  • 15 września 1936 – przemianowanie nazwy kopalni z „Ferdynand” od 1822 r. na „Katowice”
  • 25 października 1939 – przejęcie (od 3 września 1939 r.) kopalni od Zarządu Wojskowego przez Koncern Hermann Göring i zachowanie nazwy „Ferdynand”
  • 1945 – powrót do nazwy kopalnia „Katowice”.
  • 27 stycznia 1945 – wyzwolenie Bogucic spod okupacji hitlerowskiej
  • 1953 – 1956 – zmiana nazwy kopalni „Katowice” na „Stalinogród”
  • 1959 – odsłonięcie tablicy ku czci powstańców śląskich na budynku szkoły podstawowej
  • 29 kwietnia 1967 – otwarcie sali gimnastycznej, która połączyła SP nr 12 i SP nr 13
  • 3 września 1973 – Szkoła Podstawowa nr 13 w Bogucicach otrzymała imię Walerego Wróblewskiego – powstańca styczniowego
  • 1978 – zakończenie budowy Osiedla Gwiazdy
  • 1980 – na ul. Węglanej oraz w parafialnym kościele kręcono zdjęcia do filmu Grzeszny żywot Franciszka Buły
  • 1990–teraz – Festyny Bogucickie
  • 1 września 1991 - swoją działalność w Bogucicach zaczęła SP nr 40.
  • 1 lipca 1996 – połączenie kopalni „Katowice” z kopalnią „Kleofas”, nadano jej nazwę „Katowice - Kleofas” Ruch II
  • Lipiec 1999 – zakończenie eksploatacji w Ruchu II „Katowice” ściana 538/1a
  • 4 czerwca 2000 – koronacja obrazu Matki Boskiej Bogucickiej koronami papieskimi poświęconymi w 1999 r. w Gliwicach przez Jana Pawła II
  • 14 lutego 2006 – przywrócenie Szkole Podstawowej nr 13 w Bogucicach imienia św. Barbary, jak to było przed II wojną światową
  • 22 października 2006 – mieszkaniec Bogucic, Leszek Jęczmyk, zdobył tytuł Ślązaka roku 2006 podczas szesnastej edycji konkursu Po naszymu, czyli po śląsku
  • 1 kwietnia 2009 – przejęcie po 70 latach przerwy, szpitala Nr 1 przez Zakon Bonifratrów pw. Aniołów Stróżów w Katowicach.
  • 13 października 2010 – uroczyste otwarcie wyremontowanego po dwóch latach przerwy Domu Kultury „Bogucice” w roku 650-lecia dzielnicy.
  • 2011 - rozpoczęcie budowy nowej siedziby Muzeum Śląskiego.
  • 22 marca 2012 - otwarcie pierwszego dyskontu w okolicy - Biedronka przy ul. Leopolda 15.

Części Bogucic[edytuj | edytuj kod]

  • Bogucice (stara dzielnica)
  • Osiedle Franciszka Ścigały
  • Osiedle Jerzego Kukuczki
  • Osiedle Wincentego Wajdy
  • Osiedle Na Alpach
  • Drajok

Zabytki Bogucic[edytuj | edytuj kod]

W Bogucicach znajdują się następujące historyczne obiekty[3]:

  • zespół dawnego Konwentu Ojców Bonifratrów i Szpitala Miejskiego nr 1 (ul. ks. Leopolda Markiefki 85−87); zespół konwentu wzniesiono w latach 1872−1874; szpital − w latach 1902−1903; obiekty zbudowano w stylu historyzmu z elementami neoromańskimi i neogotyckimi oraz wpisano do rejestru zabytków dnia 1 lipca 1992 (nr rej.: A/1367/88); szpital wzniesiono na miejscu dawnej chaty ostatniego polskiego sołtysa Katowic − Kazimierza Skiby, przeniesionej z Katowic; zdecydowano, że zostanie przeniesiona z Bogucic do Burowca[6];
  • neogotycki kościół parafialny pod wezwaniem świętego Szczepana (ul. ks. Leopolda Markiefki 89[4]); wpisany do rejestru zabytków dnia 26 maja 1988 (nr rej.: A/1365/88); wzniesiony w latach 1892−1894 według projektu Pawła Jackischa, ukończony przez Müllera; kościół stoi na miejscu wcześniejszego z 1854, przed nim znajdowały się w tym miejscu inne drewniane kościółki[7];
  • zespół sześciu figur przed kościołem parafialnym świętego Szczepana: święty Paweł, święty Piotr, święty Szczepan, święty Józef z Dzieciątkiem, Najświętsza Maria Panna, święta Barbara; zespół wpisano do rejestru zabytków dnia 21 sierpnia 1992 (nr rej.: B/630/928);
  • objęte ochroną konserwatorską budynki przy ul. ks. Leopolda Markiefki 29, 43, 45, 47; wzniesione na początku XX wieku w stylu historyzmu ceglanego (tzw. „familoki”)[8];
  • kamienny krzyż na rogu ul. ks. Leopolda Markiefki 76 i ul. Kowalskiej; na cokole znajduje się krucyfiks, a we wnęce wysokiego dwuczłonowego cokołu umieszczono figurkę świętej, istnieje także tablica inskrypcyjna (Fundatorzitego/Krziża/Posiedziciele gruntu z/gminy Bogucki/1887); krzyż posiada żelazne kute ogrodzenie; w 2005 poddano go renowacji[9];
  • zespół Domu Dziecka oraz klasztor sióstr św. Jadwigi (Dom Prowincjonalny) przy ul. Leopolda 1−3; zespół wpisana do rejestru zabytków dnia 26 maja 1988 (nr rej.: A/1368/88); wznoszony w latach 1858−1931, reprezentujący styl historyzmu z elementami neoromańskimi, neorenesansowymi oraz styl modernizmu z elementami ekspersjonizmu[4];
  • zespół cmentarny z końca XVIII wieku (obecny kształt pochodzi z przełomu XIX i XX wieku) pomiędzy ul. Leopolda, ul. Walerego Wróblewskiego i ul. Podhalańską − cmentarz parafialny i cmentarz fraterski; wpisany do rejestru zabytków dnia 4 września 1992 (nr rej.: A/1496/92); zespół tworzą: układ przestrzenny cmentarza, zespół budynków cmentarnych i małej architektury, ogrodzenie z bramami, zespół starodrzewu, zespół zabytkowych nagrobków; najstarsza nekropolia Katowic, wzmiankowana w 1598;
  • kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa z 1910;
  • kamienice, chlewiki, altanki w ogródkach (śl: lauby) oraz familoki przy ul. Katowickiej, ul. ks. L. Markiefki, ul. Ryszarda i ul. Wróblewskiego z XIX w., będące przykładem dawnej śląskiej architektury[10].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikację w Bogucicach zapewniają autobusy KZK GOP linii nr 11, 61, 70, 108, 109, 177, 600, 657, 906N, 911, 911N. Dzięki tym liniom Bogucice maja bezpośrednie połączenia z Będzinem, Czeladzią, Dąbrówką Małą, Giszowcem, Halembą, Janowem, Józefowcem, Katowicami (centrum), Kochłowicami, Ligotą, os. Tysiąclecia, os. Wincentego Witosa, Panewnikami, Piotrowicami i Załężem.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Przedszkole Miejskie nr 21 - ul. Ordona 11
  • Przedszkole Miejskie nr 22 - ul. Kopalniana 4d
  • Przedszkole Miejskie nr 49 - ul. Puławska 9, 40-217 Katowice
  • Przedszkole Miejskie nr 70 - ul. W. Wróblewskiego 44
  • Przedszkole Miejskie nr 97 - ul. Wiślana 9
  • Przedszkole Niepubliczne Parafii św. Szczepana; ul. ks. L. Markiefki 89
  • Publiczne Przedszkole Zgromadzenia Sióstr św. Jadwigi; ul. Leopolda 1-3
  • Katolicka Szkoła Podstawowa Stowarzyszenia Rodzin Katolickich; ul. ks. F. Ścigały 17
  • Zespół Szkolno-Przedszkolny nr 4: Szkoła Podstawowa nr 13; ul. W. Wróblewskiego 42, Przedszkole nr 70 - ul. W. Wróblewskiego 44)
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 9 im. Jana Pawła II: Szkoła Podstawowa nr 39 Specjalna i Gimnazjum Specjalne nr 26, ul. Ścigały 17
  • Gimnazjum nr 10; ul. Słowiańska 1
  • II Katolickie Gimnazjum Stowarzyszenia Rodzin Katolickich; ul. ks. F. Ścigały 17
  • IV Liceum Ogólnokształcące im gen. Maczka - ul. Katowicka 54
  • Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP (w Warszawie) - Wydział Nauk Społeczno-Pedagogicznych w Katowicach − ul. Katowicka 27
  • Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach - ul. Ścigały 9
  • Miejska Biblioteka Publiczna Filia nr 16; ul. W. Wajdy 21
  • Miejska Biblioteka Publiczna Filia nr 22; ul. Słowiańska 1 [w budynku Gimnazjum nr 10]
  • Miejska Biblioteka Publiczna Filia nr 33; ul. ks. L.. Markiefki 44a [w budynku MDK Bogucice]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Urząd Miasta Katowice: Katowice - Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-12].
  2. Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice - Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 17. ISBN 83-85831-35-5.
  3. 3,0 3,1 Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). [dostęp 2011-07-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013. [dostęp 2011-07-12].
  5. tablica nagrobna na cmentarzu w Lichynii oraz opracowanie „Sanktuarium Boguckie” (Wydano staraniem Urzędu Miejskiego w Katowicach i Parafii pw św.Szczepana - z okazji stulecia konsekracji kościoła w Bogucicach, Drukarnia Archidiecezjalna Katowice)
  6. Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, s. 64. ISBN 83-905115-0-9.
  7. Katowice − Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 77.
  8. Urząd Miasta Katowice: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w obszarze dzielnicy Bogucice w Katowicach w rejonie ulic: Wróblewskiego, Wrocławskiej, Nowej i Markiefki, ograniczonym od strony południowej al. W. Roździeńskiego (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-12].
  9. Urząd Miasta Katowice: Renowacja krzyża kamiennego zlokalizowanego przy ulicy L. Markiefki / Kowalska w Katowicach - Bogucicach [dostęp 2011-07-12]
  10. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-07-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, s. 61−68. ISBN 83-905115-0-9.
  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993. ISBN 83-85831-35-5.