Bohdan Ihor Antonycz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bohdan Ihor Antonycz
Богдан-Ігор Антонич
Bohdan Ihor Antonycz
Data i miejsce urodzenia 5 października 1909
Nowica, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 6 lipca 1937
Lwów, Polska
Zawód poeta, prozaik
Narodowość ukraińska
Grób Antonycza
Tablica pamiątkowa Bohdana Ihora Antonycza w Nowicy

Bohdan Ihor Antonycz (ukr. Богдан-Ігор Антонич; ur. 5 października 1909, zm. 6 lipca 1937) - poeta i prozaik ukraiński pochodzący z Łemkowszczyzny. Ze względu na oficjalną cenzurę stał się szerzej znany dopiero w latach 60. XX w.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Antonycz urodził się w Nowicy koło Gorlic. Prawdziwe nazwisko jego ojca to Wasyl Kot, rodzina zmieniła nazwisko przed narodzinami Ihora. Podstawowe wykształcenie Antonycz zdobył w domu, pod nadzorem prywatnej nauczycielki. W 1928 ukończył Gimnazjum Męskie w Sanoku[1]. Pisanie poezji rozpoczął jeszcze jako dziecko. Kontynuował je w szkole średniej, ale ponieważ szkoła była polska i przebywał niemal wyłącznie w polskim otoczeniu.

Jesienią 1928 roku Antonycz przeprowadził się do Lwowa i wstąpił na tamtejszy Uniwersytet. Ten etap jego życia miał decydujący wpływ na rozwój jego twórczej osobowości. Bo choć Uniwersytet był polski, wielu jego studentów było Ukraińcami[2]. Zachęcali oni młodego poetę do pisania po ukraińsku i pomagali w nauce ukraińskiego języka literackiego. Antonycz z ochotą włączył się w literackie i społeczne życie Lwowa i poznawał niuanse języka, wczytując się nie tylko w słowniki i podręczniki do nauki gramatyki, ale także w dzieła poetów Ukrainy Radzieckiej. Występował z odczytami na temat ukraińskiej i obcej literatury, robił przekłady, pisał recenzje. Na łamach prasy, pod pseudonimem Zoil, dyskutował o politycznych i społecznych problemach, publikował satyryczne felietony i parodie, w których ujawnił się jego ostry dowcip. W czasopiśmie młodych literatów ukraińskich Dażbog, którego był współredaktorem, prowadził kronikę literacką. Oprócz tego, próbował swoich sił w prozie i dramaturgii. Zostawił po sobie niedokończoną nowelę Trzy mandoliny i obszerny fragment powieści, mającej nosić tytuł Na druhomu berezi (На другому березі). Ułożył libretto do opery Dowbusz, którą napisał Antin Rudnicki.

Antonycz także malował, grał na skrzypcach i komponował muzykę. Te dziedziny sztuki, w szczególności malarstwo, silnie wpłynęły na jego pisarstwo.

Mieszkał przy ulicy Gródeckiej 18 we Lwowie[3].

W wieku 28 lat, w wyniku powikłań związanych z zapaleniem płuc, zmarł w jednym z lwowskich szpitali.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Za życia autora ukazały sie 3 jego zbiorki: Prywitannia żyttia (Привітання життя, 1931), Try persteni (Три перстені, 1934) i Knyha lewa (Книга Лева, 1936). Pośmiertnie, w 1938 roku ukazały sie jeszcze: Zelena jewanhelija (Зелена Євангелія) i Rotaciji (Ротації). Antonycz wyznawał ideę niepodzielności, harmonijnej jedności człowieka i przyrody, człowieka i kosmosu. Łapczywie chłonął wszystkie barwy, tony i dźwięki otaczającego go świata. Ale nie tylko wzajemne relacje człowieka i przyrody pociągały twórcę folklorystycznych metamorfoz i poetyckich mitów. Antonycz reagował na wydarzenia społeczne, na fantastyczne, z elementami surrealizmu obrazy-symbole kapitalistycznego miasta. Szczególnie uderzające obrazy, ukazujące moralno-psychologiczną atmosferę miasta nocą i zatęchłe zakamarki dusz zostały zawarte w zbiorku Rotaciji. Bohdan Ihor Antonycz jest jaskrawą, oryginalną postacią w ukraińskiej literaturze. Poeta-nowator, bardzo utalentowany, za słowami Dmytra Pawłyczka, przedziera się przez cierniowe chaszcze ideowych manowców na szlak jednający serce artysty z sercem jego narodu. Nazywał siebie małym chrabąszczem na drzewie ukraińskiej poezji, które wrosło głęboko w szewczenkowską tradycję.

Utwory[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 i skonfiskowane jego archiwum przez NKWD, następnie zbiory te ok. 1940/1941 Hryhorij Hanulak przekazał na rzecz Lwowskiej Biblioteki Narodowej[4].

W Nowicy znajduje się jego pomnik. Bohdan Ihor Antonycz jest patronem IV Liceum Ogólnokształcącego w Legnicy. 21 czerwca 2014 na fasadzie budynku Gimnazjum nr 2 im. Królowej Zofii w Sanoku została odsłonięta tablica upamiętniająca trzem absolwentom gimnazjum, którymi byli literaci trzech narodowości: Ukrainiec Bohdan Ihor Antonycz (1909-1937), Żyd Kalman Segal (1917-1980) i Polak Marian Pankowski (1919-2011). Tablica została umieszczona przy wejściu do budynku i odsłonięta 21 czerwca 2014 podczas Światowego Zjazdu Sanoczan. Inskrypcja głosi: Pamięci wybitnych literatów, wychowanków Gimnazjum Męskiego im. Królowej Zofii w Sanoku w okresie międzywojennego dwudziestolecia reprezentujących trzy narodowości tworzące ówczesną społeczność naszego Miasta: Bohdana Ihora Antonycza 1909–1937, Kalmana Segala 1917–1980, Mariana Pankowskiego 1919–2011. Sanok, 21 czerwca 2014 – Światowy Zjazd Sanoczan. Ponadto przy budynku szkoły zostały zasadzone trzy dęby szypułkowe honorujące tych pisarzy, w tym drzewo nazwane „Bohdan”.

Przypisy

  1. Absolwenci (pol.). 1losanok.pl. [dostęp 2012-02-08].
  2. W roku akademickim 1925/1926 na Uniwersytecie Jana Kazimierza studiowało 897 Ukraińców, tj. 15,6% ogółu studentów, z tego na Wydziale Humanistycznym - 341 Ukraińców (tj. 16,2%), na Wydziale Prawnym -288 Ukraińców (15,1%), na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym - 169 Ukraińców (17,6%) i na Wydziale Lekarskim - 99 Ukraińców (tj. 13%). W roku akademickim 1929/1930 studiowało w Polsce 2175 Ukraińców, z tego we Lwowie 1506 (na Uniwersytecie Jana Kazimierza - 1067). Ryszard Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923-1929, Kraków 1989, ISBN 83-08-01977-3 s. 290, 296.
  3. Łarysa Hołowata: Zbiory Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka NAN Ukryiny: historia, stan dzisiejszy i znaczenie dla badaczy dziedzictwa kulturowego łemkowszczyzny i sanocczyzny. W: Materiały do dziejów Podkarpacia we Lwowie i "ucrainica" na Podkarpaciu: Lwowska Biblioteka Naukowa im. Stefanyka we Lwowie, biblioteki sanockie : przewodnik po zbiorach. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2006, s. 6.
  4. Łarysa Hołowata: Zbiory Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka NAN Ukryiny: historia, stan dzisiejszy i znaczenie dla badaczy dziedzictwa kulturowego łemkowszczyzny i sanocczyzny. W: Materiały do dziejów Podkarpacia we Lwowie i "ucrainica" na Podkarpaciu: Lwowska Biblioteka Naukowa im. Stefanyka we Lwowie, biblioteki sanockie : przewodnik po zbiorach. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2006, s. 6.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Енциклопедія українознавства", T. 1, Lwów 2000, s. 50, ISBN 5-7707-4048-5