Bohoričica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Bohoríčica to słoweński alfabet, którego w czasie reformacji po raz pierwszy użył słoweński protestant Primož Trubar, autor pierwszych drukowanych słoweńskich książek pt. Abecednik i Katekizem. Nazwa alfabetu pochodzi od Adama Bohoriča, który w książce Arcticae horulae (Zimowe godziny) jako pierwszy ustalił zasady ortograficzne dla tej pisowni. W użyciu była od połowy XVI do połowy XIX wieku, kiedy zastąpiono ją (po nieudanych próbach z dajnčicą i metelčicą) gajicą.

Hymn Słowenii - rękopis France Prešerna w bohoričy

Trubar podczas pisania nie był konsekwentny i tę samą głoskę (a także to samo słowo) zapisywał na różne sposoby. Szczególnie wiele różnic stosował przy głosce s - zapisywał ją jako s, ſ, ss, ſs in ß.

Bohorič sformułował bardziej rygorystyczne zasady ortograficzne, które od dzisiejszej słoweńskiej ortografii różnią się szczególnie pisownią głosek syczących i szumiących:

Bohoričica
Wielka litera Mała litera Wymowa
Z z c
ZH zh č
S ſ s
SH ſh š
S s z
SH sh ž

Kilka uwag:

  • W odróżnieniu od dzisiejszego języka słoweńskiego, Bohorič wymagał zapisywania półsamogłoski za pomocą litery e, np.: pervi, vert, itd. (zamiast prvi, vrt,...).
  • Bohorič wprowadził także zapisywanie apostrofu przy przyimkach, które składają się tylko z jednej litery, np.: k'meni, v'shepu, itd.
  • W tabeli widzimy, że niektóre litery w bohoričicy różnią się tylko, jeśli są zapisywane jako małe litery - przykładowo S ſ i S s. Taka sama zasada działała również dla i i j (wielka litera w obu przypadkach zapisywana jest jako I), a także dla u i v (wielka litera - V). Taki zwyczaj pisania był w tamtym okresie częstym zjawiskiem również gdzie indziej w Europie. Później pojawiło się w bohoričicy rozróżnienie wielkich liter: I-J, U-V in S-Ş (litera S oznaczała głoskę z, literia Ş tradycyjne s)
  • Później, niektórzy autorzy stosowali także literę Ę ę do oznaczenia wąskiego e

Bohoričica odniosła w swoim czasie sukces. Dzięki niej, Słoweńcy byli w stanie szybko i bez większego trudu nauczyć się czytać i pisać. Jedyny problemem były słowa, gdzie głoska sycząca występowała w związku z głoską h, np.: izhod, shod, razhuditi se, itd. Z powodu tego problemu później zastąpiono bohoričicę gajicą.

W czasie powstawania pierwszych komputerów, twórcy nie znali jeszcze liter č, š, ž, pojawił się w śród Słoweńców pomysł powrotu do bohoričicy. W jej nowym wariancie głoski szumiące zapisywane byłyby jako ch, sh, zh. Za nową bohoričicą opowiedziała się (na przykład) grupa autorów, która tworzy se je odločila (na primer) skupina avtorjev, ki ustvarjajo Czasopismo SRP. Jednak nowa bohoričica nie weszła w życie z dwóch powodów:

  • nie wiadomo jak czytać słowa takie jak: shema: jako s-hema (= obraz nagrobny) czy jako šema (= głupia osoba)
  • wraz z rozwojem techniki pojawiły się komputery, na których można napisać litery č, š, ž.

Źródła[edytuj | edytuj kod]