Bolesław Zapomniany

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Bolesław Mieszkowic, nazywany również Zapomnianym lub Okrutnym – legendarny król Polski mający panować w latach 1034–1038, domniemany pierworodny syn Mieszka II.

Źródła informacji[edytuj | edytuj kod]

Wspomina o nim późne, bo XIV-wieczne źródło, Kronika wielkopolska. Podaje ona, że po śmierci Mieszka II rządy objął jego pierworodny syn Bolesław. Według kroniki z powodu srogości i okropnych zbrodni „życie źle skończył”. Z przyczyny jego niegodziwości miał zostać wymazany ze spisu królów i książąt polskich i skazany na damnatio memoriae, czyli wieczne zapomnienie.

Gdy umarł w roku Pańskim 1033 [data błędna, chodzi o rok 1034], nastąpił po nim pierworodny syn jego Bolesław. Skoro ten został ukoronowany na króla, wyrządził swej matce wiele zniewag. Matka jego pochodząca ze znakomitego rodu, nie mogąc znieść jego niegodziwości, zabrawszy maleńkiego syna swego Kazimierza, wróciła do ziemi ojczystej w Saksonii, do Brunszwiku, i umieściwszy tam syna dla nauki miała wstąpić do jakiegoś klasztoru zakonnic. Bolesław zaś z powodu srogości i potworności występków, których się dopuszczał, źle zakończył życie i choć odznaczony został koroną królewską, nie wchodzi w poczet królów i książąt Polski.

Brak o nim wzmianki we wcześniejszej Kronice Anonima:

Po śmierci więc Mieszka, który niedługo przeżył króla Bolesława [Chrobrego], pozostał jako mały chłopaczek Kazimierz, z matką z cesarskiego rodu. Ale choć wychowywała ona syna w sposób odpowiadający jego godności i rządziła królestwem dbając o jego sławę, o ile to było możliwe dla kobiety, zdrajcy przez zawiść wypędzili ją z królestwa, zachowując jej syna na tronie dla oszukańczego pozoru. A skoro on sam dorósł i objął rządy, niegodziwcy z obawy, by nie mścił się za krzywdy matki, powstali przeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. [1]

Brak również wzmianek o koronacji jakiegokolwiek władcy Polski w tym okresie, co musiało by być odnotowane w źródłach niemieckich (jak to miało miejsce przy koronacji Chrobrego i Mieszka II), a także brak było w kraju insygniów królewskich, odesłanych do cesarza przez znanego z tychże źródeł Bezpryma wcześniej, w roku 1031.

Krótki opis życia Bolesława w Kronice wielkopolskiej jest bardzo podobny do charakterystyki Bezpryma zawartej w Rocznikach hildesheimskich (co może prowadzić do hipotezy o identyczności tych postaci):

1032. W tym roku Bezprym został zabity przez swoich, nie bez poduszczenia braci, z powodu najstraszniejszej srogości swego tyraństwa.

W rocznikach Kapituły Krakowskiej pod datą 1038 roku umieszczono zapis dotyczący zgonu króla Bolesława; skoro Chrobry zmarł w 1025 roku, a Szczodry ponad pół wieku później (1081 lub 1082), mogło jedynie chodzić o ich nieobecnego w poczcie królów i książąt polskich imiennika. Pośrednio jego istnienie potwierdza także Rocznik małopolski, w którym Bolesław III Krzywousty nazwany jest Bolesławem IV, oraz zniszczony w XIX wieku Kodeks tyniecki Bolesława Szczodrego z figurującą przy jego imieniu rzymską cyfrą III. To daje podstawy, by sądzić, że między Chrobrym a Śmiałym był jeszcze jeden Bolesław.

Informacje zawarte w Kronice wielkopolskiej zostały w zbliżonej wersji, ale po licznych stylistycznych przeróbkach, powtórzone w późniejszych o cały wiek Rocznikach Mazowieckich i odleglejszych w czasie, piętnastowiecznych Rocznikach Świętokrzyskich, jednak w obu tych dziełach imię Bolesław zmieniono z nieznanych powodów na Włodzisław. Natomiast w Tabula regnum Poloniae z końca XIV wieku umieszczone jest zdanie: Jeden waleczny król wymazany został z rzędu panujących[potrzebne źródło].

Według zwolenników historyczności Bolesława Zapomnianego postać jego występować ma również w obcych dziełach, m.in.:

Królowa Rycheza, dokonawszy rozwodu z królem mężem swoim tak z powodu nienawiści i podjudzania niejakiej nałożnicy. Brak wzmianki o domniemanym synu owej anonimowej nałożnicy, którego zwolennicy utożsamiają z Zapomnianym (co wprowadzało by sprzeczność z przekazem Kroniki wielkopolskiej iż Zapomniany był pierworodnym synem Rychezy).

  • w Kronice Czechów Kosmasa: W roku od wcielenia Pańskiego 1037. Umarł książę Bolesław, którego Mieszko [raczej Bolesław Chrobry] pozbawił był wzroku. Wzmianka ta wydaje się dotyczyć Bolesława Rudego.
  • w Kronice węgierskiej Chartiritusa Biskupa (I poł. XIII wieku) – fragment o wojskowej pomocy, jakiej udzielić miał Bolesław II Węgrom: Henryk zwyciężył a król Alba z Kaulem ustąpili, i zabrawszy trzech królewiczów Lewantę, Belę i Piotra uszli do Polski do babki ich wielkiej księżnej całej Polski imieniem Dąbrówki, która owdowiawszy, wychowywała syna swego osiemnastoletniego Bolesława młodzieńca dorosłego, walecznego i pałającego do boju. Tekst ten zawiera błędy (np. utożsamia Dąbrówkę z babką węgierskich książąt), jego wartość jest problematyczna.

Stanowiska historyków[edytuj | edytuj kod]

W starszej historiografii polskiej toczył się na temat istnienia Bolesława poważny spór. Argumenty zwolenników istnienia księcia, między innymi Tadeusza Wojciechowskiego, Oswalda Balzera, Romana Grodeckiego, Feliksa Konecznego, Stanisława Zakrzewskiego, Zygmunta Wojciechowskiego, były następujące:

  • Przeznaczenie Kazimierza Odnowiciela do stanu duchownego miało świadczyć o tym, że na następcę Mieszka II był przeznaczony jakiś inny syn i to starszy. Gall Anonim pisze o dzieciństwie Kazimierza: jako pacholę do klasztoru przez rodziców był ofiarowany i tamże w Piśmie świętem wykształcony.
  • Imię Kazimierz nie było dotąd spotykane w dynastii piastowskiej, natomiast pierworodny syn Mieszka II mógł zostać nazwany imieniem wielkiego dziadka, Bolesława Chrobrego.
  • Nie wiadomo, kto rządził Polską w latach 1034–1039, w tym czasie bowiem Kazimierz przebywał w Niemczech, a tron polski nie mógł aż tak długo pozostawać opróżnionym.

Milczenie Galla Anonima o Bolesławie tłumaczono pomijaniem przez kronikarza konfliktów związanych ze sporami o władzę (lub też dodatkowo jego udziałem w wystąpieniu antykościelnym w czasie powstania ludowego). Ponadto sytuacja za bardzo przypominała stosunki Bolesława Krzywoustego z bratem Zbigniewem, by mogła być poruszona przez nadwornego piewcę wielkości tego pierwszego.

Życie Bolesława datowano na lata 1014–1038.

Większość współczesnych historyków[2] wyraża opinię, iż Bolesław Zapomniany stanowi wymysł kronikarza starającego się zapełnić lukę w informacjach źródłowych[3] lub też, że nastąpiło we wspomnianej kronice pomieszanie Mieszkowica z Bezprymem, pierworodnym synem Bolesława Chrobrego[4]. O Bolesławie Zapomnianym nie wspominają żadne źródła mu współczesne, nie występuje także w przekazie Galla Anonima, który odmiennie opisuje losy kraju po śmierci Mieszka II.

Postać w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Postać Bolesława Zapomnianego w literaturze polskiej pojawia się w powieściach Bogusława Sujkowskiego Bolko Zapomniany, Jadswigi Żylińskiej Odzyskana korona, Karola Bunscha Bracia i Bezkrólewie, Rafała Dębskiego Kiedy Bóg zasypia, Anny Grudzińskiej Mnich, Zbigniewa Wojtysia Pierścień Bolesława oraz Witolda Jabłońskiego Słowo i miecz.

Przypisy

  1. Księga I, 18 O wstąpieniu na tron i o wygnaniu Kazimierza po śmierci ojca.
  2. Kazimierz Jasiński: Rodowód pierwszych Piastów. Warszawa: Volumen, 1993, s. 128. ISBN 83-85218-32-7.
  3. Jerzy Wyrozumski: Historia Polski do roku 1505. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 95. ISBN 83-01-03732-6.
  4. Gerard Labuda: Mieszko II król Polski (1025–1034): Czasy przełomu w dziejach państwa polskiego. Kraków: Secesja, 1992, s. 155, seria: Rozprawy Wydziału Historyczno-Filozoficznego / Polska Akademia Umiejętności (Kraków). 73. ISBN 83-85483-46-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]