Bombardowanie Warszawy (1939)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obrona Warszawy
II wojna światowa, Kampania wrześniowa 1939
German plane bombing Warsaw 1939.jpg
He 111 zrzuca bomby na Warszawę
Czas 1–27 września 1939
Miejsce Warszawa
Terytorium II Rzeczpospolita
Przyczyna kampania wrześniowa
Wynik zwycięstwo Niemców
Strony konfliktu
 Polska  III Rzesza
Kampania wrześniowa (1 IX – 6 X 1939)

Wybrzeże i Bałtyk (Westerplatte • Gdańsk • Kępa Oksywska • Hel) • granica państwa • Boża Góra • Żory • Krojanty • Chojnice • Lasy Królewskie • Mokra (1 IX) • Pszczyna (1–2 IX) • Częstochowa • Wyry • Mława (1–3 IX) • Grudziądz (1–4 IX) • Bory Tucholskie (1–5 IX) • Jordanów (2 IX) • Węgierska Górka (2–3 IX) • Bukowiec (3 IX) • Borowa Góra (3–6 IX) • Rajsko (4 IX) • Różan (4–6 IX) • Piotrków (5–6 IX) • Tomaszów Mazowiecki (6 IX) • Pułtusk (6–7 IX) • Łódź (6–8 IX) • Łomża • Wizna (7–10 IX) • Wola Cyrusowa (8 IX) • Barak (8 IX) • Iłża (8–9 IX) • Nowogród (8–10 IX) • Warszawa (8–28 IX) • Bzura (9–22 IX) • Jarosław (10–11 IX) • Kałuszyn (11/12 IX) • Przemyśl (11–14 IX) • Brwinów (12 IX) • Lwów (12–22 IX) • Mińsk Mazowiecki (13 IX) • Sochaczew (13–16 IX) • Boratycze (14 IX) • Brześć (14–17 IX) • Modlin (14–29 IX) • Jaworów (15–16 IX) • Hajnówka (17 IX) • Krasnystaw • Kobryń (17–18 IX) • Lasy janowskie (17–20 IX) • Tomaszów Lubelski (17–20 IX i 22–27 IX) • Wilno (18–19 IX) • Wólka Węglowa (19 IX) • Grodno (20–22 IX) • Palmiry (21 IX) • Łomianki (22 IX) • Cześniki (22 IX) • Krasnobród (23 IX) • Husynne (24 IX) • Władypol (26–27 IX) • Szack (28–29 IX) • Parczew (29–30 IX) • Wytyczno (1 X) • Kock (2–6 X)

Bombardowanie Warszawy – seria nalotów wykonana przez Luftwaffe podczas bitwy o Warszawę. Stolicy broniły pododdziały Ośrodka Obrony Przeciwlotniczej Warszawa (czynna OPL), bierna OPL oraz – do 6 września – Brygada Pościgowa. Ze względu na niepełne dane niemieckie (zniszczenie części archiwów pod koniec wojny) wszystkie szczegóły nalotów nie są znane.

Obrona przeciwlotnicza[edytuj | edytuj kod]

Obrona przeciwlotnicza stolicy składała się z (dane ze strony IPN)[1]:

  • 72 dział kalibru 75mm
  • 24 dział kalibru 40mm
  • 7 kompanii przeciwlotniczych karabinów maszynowych
  • kompanii balonów zaporowych
  • kompanii reflektorów

W jej skład wchodziły ponadto 54 myśliwce Brygady Pościgowej.

Radio Warszawa podawało publicznie zaszyfrowane komunikaty – dla lotnictwa i artylerii przeciwlotniczej – o zbliżających się samolotach wroga; jeden z takich komunikatów stał się znany za sprawą wiersza Antoniego Słonimskiego Przeszedł! Koma trzy! W sekcji linki zewnętrzne znajduje się nagranie z oryginalnym meldunkiem informującym o nalocie.


Zniszczenia miasta[edytuj | edytuj kod]

Zniszczenia miasta i straty w ludziach po stronie polskiej z powodu nalotów Luftwaffe są niemożliwe do ustalenia – w tym samym okresie trwało ostrzeliwanie artyleryjskie oraz walka na przedmieściach miasta. Ustalenie strat spowodowanych samymi tylko nalotami jest obarczone dużym błędem. Szacunkowe straty polskie z całego oblężenia zostały podane w artykule bitwa o Warszawę.

Bombardowanie dzielnicy żydowskiej[edytuj | edytuj kod]

22-23 września 1939, gdy w kalendarzu żydowskim wypadał Jom Kippur po przerwie w bombardowaniach, Luftwaffe celowo skoncentrowała swój atak na cywilną dzielnicę żydowską w Warszawie; celami ataku były zabudowania cywilne i synagogi. [2][3][4]

Opinie na temat nalotów[edytuj | edytuj kod]

Opinie ogólne[edytuj | edytuj kod]

Profesor Tomasz Szarota stwierdził w wypowiedzi na konferencji naukowej,że wielu ówczesnych świadków nalotu uznawało w swych dziennikach nalot z 25 września za "największe bombardowanie w dziejach ludzkości"[5]. Przez 11 godzin 400 samolotów bombardowało miasto, Warszawiacy nadali temu dniu nazwę "lanego poniedziałku"[6]. W publikacji "Straty Warszawy" Tomasz Szarota przywołuje dziennik warszawianki Haliny Regulskiej

Quote-alpha.png
„Po wczorajszym zbombardowaniu szpitali, na dachu naszego szpitala zawiesiliśmy flagę z czerwonym krzyżem. To samo robiły i inne szpitale. Teraz Niemcy będą już wiedzieć, gdzie znajdują się szpitale i nie będą ich bombardować”. Szybko okazało się, że były to płonne nadzieje. Dnia 14 września Regulska zanotowała: „W szpitalach zdejmujemy na gwałt wywieszone flagi Czerwonego Krzyża. Okazuje się, że Niemcy nie tylko nie oszczędzają szpitali, lecz przeciwnie – specjalnie je ostrzeliwują. Ranni zdenerwowani i zaniepokojeni dopytują się, czy już zdjęliśmy flagi z dachu [7]

Regulska opisuje m.in. że niemieccy lotnicy celowo bombardowali szpitale, cmentarze oraz zniżali się wystarczająco nisko, aby ostrzeliwać ludzi z karabinów maszynowych[8]. Regulska odnotowała zalecenie, aby nie podawać przez radio adresów szpitali oraz zdejmować z nich oznaczenia Czerwonego Krzyża, ponieważ zostają one wtedy natychmiast zbombardowane[8]. Zdaniem niektórych historyków i publicystów głównym celem nalotów były gęsto zaludnione rejony Warszawy, gmachy użyteczności publicznej[9][10], osiedla domów mieszkalnych, obiekty kulturalne[9], szkoły i szpitale[11]; te ostatnie zaś bombardowano celowo[8][12]. Ponadto niektórzy niemieccy lotnicy zrzucali bomby na chybił-trafił (według podchorążego Gluth-Nowowiejskiego, literatura wspomnieniowa)[9]. Pułkownik Tomaszewski wspominał, że "bombardowano nie stanowiska bojowe naszych oddziałów, lecz głównie miasto i ludność"[10]. Naloty na Warszawę są również określane jako bandyckie[13] oraz terrorystyczne[14], co potwierdza przebywający w oblężonej stolicy dziennikarz Julien Bryan (jego filmy znajdują się w linkach zewnętrznych)[8]. Według Andrzeja Rzepniewskiego jednym z dowodów zbrodniczej działalności Luftwaffe nad Warszawą mają być większe straty spowodowane nalotami w centrum miasta od dzielnic podmiejskich, które były bliżej linii frontu[8].

Adolf Hitler nawiązał do bombardowań Warszawy w swoim przemówieniu z 8 XI 1942, twierdząc że były one możliwie humanitarne i że pragnął ocalić kobiety i dzieci.[8].

Opinie na temat zgodności nalotów z konwencją haską[edytuj | edytuj kod]

Wzbronione jest atakowanie lub bombardowanie w jakikolwiek sposób nie bronionych wsi, domów mieszkalnych i budowli.

— Artykuł 25 konwencji haskiej IV (1907)

Podczas oblężeń i bombardowań należy zastosować wszelkie niezbędne środki, ażeby w miarę możliwości oszczędzone zostały świątynie, gmachy, służące celom nauki, sztuki i dobroczynności, pomniki historyczne, szpitale oraz miejsca, gdzie zgromadzeni są chorzy i ranni, pod warunkiem, ażeby te gmachy i miejsca nie służyły jednocześnie celom wojennym. Obowiązkiem oblężonych jest oznaczyć te gmachy i miejsca za pomocą specjalnych widocznych znaków, które będą notyfikowane oblegającym.

— Artykuł 27 konwencji haskiej IV (1907)

Zdaniem profesora Szaroty i wielu innych historyków Warszawa w 1939 spełniała kryteria miasta otwartego, dlatego jego bombardowanie było zbrodnią wojenną[8][9] i działaniem niezgodnym z konwencją haską[8]. Według Szaroty sugestie, że niemieckie lotnictwo do 25 września ograniczało bombardowanie do ściśle ograniczonych celów, są ewidentnym kłamstwem[8]. Według Cynka "naloty bombowe, choć ostentacyjnie skierowane przeciw określonym obiektom wojskowym, pozostawiały załogom wielką swobodę w atakowaniu zastępczych celów przygodnych i od pierwszego dnia wojny nosiły charakter niczym nieskrępowanej działalności terrorystycznej przeciw ludności cywilnej miast i wsi polskich, nie wyłączając intensywnych bombardowań miejscowości zupełnie pozbawionych znaczenia militarnego. Puck, Warszawa i Wieluń były jaskrawymi tego przykładami".

Opinie na temat lotniczej obrony Warszawy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Brygada Pościgowa.

Na pierwszym etapie pracy (1–6 września) Brygada Pościgowa, działająca według planu we względnie dobrze przygotowanych warunkach, wywiązała się z postawionego jej zadania obrony powietrznej Warszawy – w ciągu pierwszych dwóch dni całkowicie, a w ciągu następnych czterech dni w dużej mierze

Jerzy Bogdan Cynk

.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Olga Tumińska: Obrona przeciwlotnicza Warszawy (pol.). [dostęp 2010-02-16].
  2. Spencer Tucker, Priscilla Mary Roberts, (2004). Encyclopedia of World War II: a political, social and military history, ABC-CLIO, strona 1613.
  3. Adam Czerniakow Dzienniki, Wacław Lipiński Dziennik : wrześniowa obrona Warszawy 1939 r. ; wstęp, komentarz i przypisy Jan Maria Kłoczowski. Warszawa 1989 , Wyd. "Pax"; ISBN 83-211-1061-4
  4. The making of the holocaust: ideology and ethics in the systems perspective‎ André Mineau- strona 118
  5. Bombardowania Warszawy z września 1939 (pol.). 28.09.2007. [dostęp 2010-02-12].
  6. Wojciech Lada "Świadectwo reportera", Życie Warszawy 31 sierpnia 2009
  7. Straty Warszawy
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 Naloty na Warszawę podczas drugiej wojny światowej
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 WRZESIEŃ W WARSZAWIE (pol.). [dostęp 2010-02-20].
  10. 10,0 10,1 Zbigniew Wawer: Alarm dla miasta Warszawy!. 01-05-2009. [dostęp 2010-02-11].
  11. 69 lat temu rozpoczęła się obrona Warszawy, zaatakowanej przez hitlerowskie dywizje pancerne (pol.). 2008-09-08 10:16. [dostęp 2010-02-12].
  12. Bartłomiej Kozłowski: Bombardowanie Warszawy (pol.). [dostęp 2010-02-14].
  13. Maciej Rosalak: [[1] Krótka pamięć bombardowanych] (pol.). 25-09-2009. [dostęp 2010-02-11].
  14. Joachim Trenkner: „Ten zbrodniarz Churchill” (pol.). [dostęp 2010-02-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Galeria zdjęć Harrisona z bombardowanego miasta.
  • Liczne filmy Juliena Bryana z bombardowanej Warszawy; był to prawdopodobnie jedyny zagraniczny dziennikarz w oblężonej stolicy; archiwum te uważane jest przez historyków za bardzo cenne1 2 3. Filmy te służyły następnie do stworzenia propagandowego filmu Oblężenie
  • Zaszyfrowane ostrzeżenie o nalocie z archiwum Polskiego Radia