Boraks rodzimy

Boraks rodzimy
Kryształy boraksu Boraks naturalny
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Na2[B4O5(OH)4] x 8 H2O
Twardość w skali Mohsa	2-2,5
Przełam	muszlowy
Łupliwość	wyraźna
Pokrój kryształu	tabliczkowy, słupkowy
Układ krystalograficzny	jednoskośny
Gęstość minerału	1,72 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	biała, żółtawa, szara, niekiedy niebieskawa lub zielonkawa, może być bezbarwny
Rysa	Biała
Połysk	szklisty, czasami tłusty

Boraks rodzimy (tinkal) – minerał z gromady boranów, zbudowany głównie z uwodnionego boranu sodu.

Najczęściej tworzy skupienia ziemiste, zbite i naskorupienia. Kryształy mają pokrój tabliczkowy, słupkowy – czasami widać wyraźne pionowe prążkowanie. Jest kruchy, przezroczysty, charakteryzuje się słodkawo-cierpkim smakiem, jest rozpuszczalny w wodzie. Na powietrzu mętnieje, traci wodę i przechodzi stopniowo w tynkalkonit [Na₂(B₄O₅(OH) ₄ x 3 H₂O)], który otacza go coraz to grubszą warstwą i niszczy kryształy.

Występowanie

Występuje wyłącznie w skałach osadowych. Krystalizuje z wód słonych jezior boranowych jako produkt ich odparowania. Tworzy się w klimacie pustynnym (gorącym i suchym). Współwystępuje z: halitem, natronem = sodą rodzimą, uleksytem.

Miejsca występowania: USA – Boron, Searles Lake, Clear Lake w Kalifornii także Dolina Śmierci, Tybet – okolice Lhassy (rejon jezior Łob-Nor i Tengri-Nor), Kaszmir, Włochy – w fumarolach w Larderello, na pustyni Atacama w Chile, Kazachstan, Iran.

Zastosowanie

• ma znaczenie kolekcjonerskie
• w ceramice (szkliwo borowo-węglanowe)
• farbiarstwie (zaprawa)
• garbarstwie
• kosmetyce
• lecznictwie (np. przeciw kandydozie)
• jako surowiec do otrzymywania innych związków boru
• w przemyśle szklarskim
• stosowany jest też jako topnik do lutowania, spawania i kucia metali (szczególnie żelaza i stali)
• ze względu na dużą zawartość boru i łatwość otrzymania jest używany jako składnik osłon przeciwko promieniowaniu neutronowemu (bor ma duży przekrój czynny na pochłanianie neutronów)

W analizie chemicznej stosuje się go do otrzymywania pereł boranowych zbudowanych z metaboranu sodowego (NaBO₂), które umożliwiają szybkie wykrywanie niektórych kationów metali.

Bibliografia

• Minerały i kamienie szlachetne - podręczny leksykon przyrodniczy. Warszawa: Horyzont - Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002. ISBN 83-7311-317-7.
• Walter Schumann: Minerały świata z systemem szybkiego oznaczania. Warszawa: Alma-Press, 2003. ISBN 83-7020-313-2.
• Jaroslav Bauer: Przewodnik Skały i minerały. Multico, 1997. ISBN 978-83-7073-050-7.