Borowik ponury

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Borowik ponury
Boletus luridus 2011 G1.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj borowik
Gatunek borowik ponury
Nazwa systematyczna
Boletus luridus Schaeff.
Fung. bavar. palat. nasc. (Ratisbonae) 4: 78 (1774)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Charakterystyczna siateczka na trzonie i jego sinienie po uszkodzeniu
Rurki i trzon

Borowik ponury (Boletus luridus Schaeff.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1890. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: świniak, grzyb ponury, grzyb świniak, podciecz, potecz[2]. Niektóre synonimy łacińskie[3]:

  • Boletus luridus Schaeff. 1774
  • Boletus luridus var. luridus Schaeff. 1774
  • Boletus luridus var. rubriceps (Maire) Dermek 1987
  • Boletus rubeolarius Bull. 1791
  • Boletus subvescus J.F. Gmel. 1792
  • Dictyopus luridus (Schaeff.) Quél. 1888
  • Leccinum luridum (Schaeff.) Gray, 1821
  • Leccinum rubeolarium (Sowerby) Gray 1821
  • Suillellus luridus (Schaeff.) Murrill 1909
  • Tubiporus luridus (Schaeff.) P. Karst. 1871

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 5-20 cm, początkowo półkulisty, potem płaskołukowaty lub poduchowaty. Powierzchnia gładka, czasami zamszowa, sucha, koloru od kremowego do brunatnooliwkowego. Skórka silnie zrośnięta z miąższem. Po przygnieceniu ciemnieje[4][5].

Rurki

Długie, przy trzonie wycięte zatokowato, oliwkowe. Pory drobne, początkowo żółte, na starszych okazach ciemnopomarańczowe, u bardzo starych oliwkowe. Po przekrojeniu sinieją[4].

Trzon

Wysokość 5-15 cm, u młodych okazów beczułkowaty, u starszych pałkowaty lub walcowaty. Kolor od żółtego do pomarańczowoczerwonawego, przy podstawie winnoczerwony. Charakterystyczną cechą jest występowanie na trzonie wyraźnej, ciemniejszej (rdzawoczerwonawej) siateczki o podłużnych oczkach[5].

Miąższ

Twardy, w kapeluszu, żółty, w dolnej części trzonu czerwonawy. Po przecięciu mocno sinieje. W smaku łagodny, zapach słaby[5].

Wysyp zarodników

Oliwkowy. Zarodnik gładkie o średnicy 6-7 x 9-16 μm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, Japonii oraz Australii[6]. W Polsce średnio pospolity. Częściej spotyka się go na podłożu wapiennym[4]. Rośnie na ziemi w lasach liściastych, mieszanych i iglastych, szczególnie pod bukami i jodłami, występuje także w parkach pod lipami. Owocniki wytwarza od czerwca do października[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[2]. Według niektórych autorów jest grzybem jadalnym[5], inni podają, że surowy jest trujący, ponadto przy jego spożywaniu należy zachować szczególną ostrożność, gdyż łatwo pomylić go z borowikiem szatańskim[4]. Notowano przypadki zatruć po spożyciu tego grzyba w połączeniu z alkoholem[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • borowik ceglastopory (Boletus luridiformis) też sinieje, ale na trzonie nie ma siateczki, lecz drobne, karminowoczerwone łuski[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 2,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 .Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.