Bouma

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bouma – jednostka kształtu, którą zmysł wzroku wyodrębnia i na której skupia się po każdym ruchu gałek ocznych w trakcie śledzenia wzrokiem tekstu w procesie czytania.

Termin ten wprowadził amerykański teoretyk typografii pochodzenia armeńskiego Hrant Papazian w publikacji pt. The Bouma Supremacy.

Bouma a ergonomia czytania[edytuj | edytuj kod]

Dla dziecka rozpoczynającego naukę czytania, w pierwszej fazie nauki, kiedy wszystkie wyrazy są literowane, boumami są właśnie kolejne litery. Sukcesywnie, w miarę nauki, boumami stają się najłatwiej rozpoznawalne grupy liter, a potem sylaby, aż w końcu u osoby umiejącej już czytać, boumami stają się najczęściej odrębne wyrazy, ewentualnie charakterystyczne, najczęściej spotykane złożenia wyrazów i ewentualnie innych towarzyszących im znaków. Osoby umiejące szczególnie szybko czytać, widzą jako boumy dłuższe wyrażenia, a nawet, w skrajnym przypadku, całe wiersze tekstu.

Charakter boum ma istotne znaczenie w procesie przyswajania tekstu. Boumy o najbardziej zróżnicowanych kształtach i długościach powodują najszybsze i najdokładniejsze odgadnięcie tekstu, a ponadto sama przeciętna długość boumy wpływa na szybkość czytania – zbyt krótkie boumy powodują, że zatrzymywanie wzroku (fiksacja) odbywa się zbyt często, zbyt długie boumy zaś – że trwa zbyt długo.

Boumy, wpływając na ergonomię czytania, mają wpływ również, choć pośrednio, na procesy rozumienia i zapamiętywania tekstu. Im większy komfort ma czytelnik z procesu rozpoznawania tekstu, tym więcej korzyści wyniesie z poznania jego treści.

Na proces powstawania odpowiednio korzystnych boum mają wpływ trzy czynniki:

  • pismo
  • język
  • wygląd znaków (charakter kaligrafii lub pisma ręcznego, krój pisma, rodzaj liternictwa)

Bouma a pismo[edytuj | edytuj kod]

Pisma narodowe oparte na alfabecie łacińskim charakteryzują się szczególnie wysoką czytelnością (rozpoznawalnością), na co wpływ mają następujące czynniki:

  • litery nie stykają się z sobą (a więc i nie zlewają)
  • litery posiadają bardzo zróżnicowane kształty
    • występowanie w niektórych znakach wydłużeń dolnych (np. g, j, p), w innych wydłużeń górnych (np. b, d, f), w pozostałych brak wydłużeń (np. a, c, e)
    • występowanie liter akcentowanych
    • duże zróżnicowanie szerokości znaków – od bardzo wąskiej litery "i" do kilkukrotnie szerszej "m"
    • występowanie liter w dwóch wielkościach – majuskuł czyli liter wielkich, oraz minuskuł czyli liter małych, zwanych tekstowymi

Wszystko to wpływa na fakt, że w pismach łacińskich różne wyrazy mają szczególnie unikatowe kształty, co korzystnie wpływa na powstawanie boum o pożądanych (zróżnicowanych) kształtach. Gorzej jest np. w przypadku pism opartych na cyrylicy, gdzie znaki mają mniejszą różnorodność wyglądu: mniejsza ilość znaków posiada wydłużenia, w niektórych językach z tej grupy nie ma tak wąskich znaków, jak łacińskie "i", a z kolei "m" ma węższą postać niż łacińska. Skutkiem tego boumy w tych pismach znacznie częściej przypominają mało zróżnicowane prostokąty niż w pismach łacińskich.

Bouma a język[edytuj | edytuj kod]

Boumy mają zróżnicowane cechy charakterystyczne także w zależności od języka. Na przykład w obrębie tego samego pisma łacińskiego teksty w niektórych językach są wizualnie łatwiejsze do czytania niż w innych. Na te różnice mają wpływ następujące elementy:

  • przeciętna długość wyrazów
  • zróżnicowanie długości wyrazów
  • częstotliwość występowania wyrazów łączonych
  • częstotliwość stosowania majuskuł
  • występowanie znaków narodowych
  • reguły interpunkcji
  • reguły pisowni skrótów
  • najczęściej występujące kombinacje znaków
  • stopień fleksyjności
  • stopień polisemantyczności

Bouma a wygląd znaków[edytuj | edytuj kod]

Ten aspekt boum dotyczy głównie liter drukowanych, czyli użytego kroju pisma. Poszczególne kroje pisma mają swoje najwydajniejsze boumy w określonych zakresach stopni pisma, jak również w odniesieniu do konkretnych odbiorców i charakteru składu (np. odpowiednia ilość znaków w wierszu).