Braniewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Braniewo
Kościół Św. Trójcy w Braniewie
Kościół Św. Trójcy w Braniewie
Herb
Herb Braniewa
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat braniewski
Gmina gmina miejska
Burmistrz Henryk Mroziński
Powierzchnia 12,41[1] km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

17 455[2]
1407 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 55
Kod pocztowy 14-500
Tablice rejestracyjne NBR
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Braniewo
Braniewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Braniewo
Braniewo
Ziemia 54°22′46″N 19°49′11″E/54,379444 19,819722Na mapach: 54°22′46″N 19°49′11″E/54,379444 19,819722
TERC
(TERYT)
6283502011
Urząd miejski
ul. Kościuszki 111
14-500 Braniewo
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Braniewo w Wikisłowniku
Strona internetowa

Braniewo (niem. Braunsberg) – miasto gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim. Położone jest na Równinie Warmińskiej, nad rzeką Pasłęką. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.

Według danych z 31 grudnia 2012 r. miasto miało 17 455 mieszkańców[2].

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Położone na obu brzegach rzeki Pasłęki, w pobliżu ujścia do Zalewu Wiślanego, do końca XVIII w. port handlowy. Do lat dziewięćdziesiątych XX wieku lokalny ośrodek przemysłowy; m.in. przemysł elektrotechniczny, skórzany, spożywczy (browar i mleczarnia). Miasto posiada stadninę koni, ogród botaniczny.

W miejscowości działało Stado Ogierów Braniewo[3]. W 1994 po przekształceniu jako Stado Ogierów Skarbu Państwa Braniewo[4]. Następnie zlikwidowane[5].

Obecnie przemysł w Braniewie składa się głównie z małych firm. Z zakładów produkcyjnych prym wiedzie fabryka mebli Okmed. Przez miasto przebiega normalnotorowa oraz szerokotorowa linia kolejowa (nr 217), co pozwoliło wybudować w Braniewie terminale przeładunkowe takie jak Logistic Port Braniewo, CARGOSPED, Glob-Terminal. W mieście znajduje się również zakład karny. W roku 2011 nieopodal Braniewa rozpoczęto poszukiwanie Gazu Łupkowego. Od końca marca 2011 do czerwca 2011 na zlecenie Talisman Energy 115 pracowników Geofizyki Kraków prowadziło w okolicach Braniewa badania sejsmiczne. W listopadzie 2011 r. między Rogitami a Młotecznem rozpoczęto budowę platformy wiertniczej. Docelowo w okolicach miasta mają stanąć jeszcze trzy takie budowle. W latach 1948-1950 stacjonował tu sztab 3 batalionu Ochrony Pogranicza.

W Braniewie stacjonuje 9 Brygada Kawalerii Pancernej

W Braniewie mieści się także Placówka Straży Granicznej.

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[6] Braniewo ma obszar 12,36 km², w tym:

  • użytki rolne: 28%
  • użytki leśne: 0%

Miasto stanowi 1,03% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2012[2]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 17 455 100 8929 51,2 8526 48,8
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1406,5 719,5 687,0

Historia[edytuj | edytuj kod]

Widok Braniewa wg miedziorytu z 1684 r.

Braniewo jest najstarszym miastem warmińskim, powstało ok. 1240 r. na miejscu dawnego staropruskiego grodu Brusebergue (wykształciło się wokół zamku krzyżackiego). Od około 1250 do 1340 Braniewo było siedzibą biskupów warmińskich, a do 1278 stolicą diecezji.

Pierwsza lokacja na prawie lubeckim miała miejsce w 1254 r., poniżej grodu, który powstał po 1240 r. W 1261 r. gród uległ całkowitemu zniszczeniu w wyniku II powstania pruskiego. W 1274 r. miasto Braunsberg (po polsku nazywane Brunsbergą[7]) zostało wzniesione ponownie na nowym miejscu i 1 kwietnia 1284 otrzymało z rąk biskupa Henryka Fleminga nową lokację na prawie lubeckim. Murowany zamek wzniesiono po 1273 r. Został on rozbudowany pod koniec XIII i w XIV w. Zamek ten został rozebrany w latach 1873-1874 oraz 1928-1930. W tym okresie był to ośrodek handlowy. Braniewo już od XIV w. było członkiem Hanzy oraz jedynym warmińskim portem morskim. Było też pierwszą siedzibą biskupów warmińskich i kapituły warmińskiej (stolicą) Warmii (w 1370 r. przeniesiono do Ornety, a później do Lidzbarka).

Ze względu na szybki rozwój miasta, a być może w celu osłabienia rosnącego znaczenie mieszczan, w roku 1342 obok starej Brunsbergi biskup Herman z Pragi założył konkurencyjne Nowe Miasto. Położone było na przeciwnym brzegu Pasłęki). Nowe Miasto nie osiągnęło większego znaczenia, a w roku 1772 zostało połączone administracyjnie ze starym miastem.

W latach 1466-1772 oba miasta znajdowały się w granicach Księstwa Warmińskiego, będącego częścią Prus Królewskich Przed rozbiorami miało tu swą siedzibę słynne jezuickie Colegium Hosianum założone przez biskupa Stanisława Hozjusza w 1565, którego zadaniem miało być niesienie misji rekatolicyzacji w Skandynawii. W tym czasie Braniewo stało się ośrodkiem szkolnictwa i kultury. Pierwsze na ziemiach polskich kolegium jezuickie powstało w 1565 r., a następnie seminarium diecezjalne (1567). W 1578 r. jezuici uruchomili seminarium papieskie. W 1589 powstała prywatna oficyna drukarska, która w 1697 wykupiona została przez jezuitów. Wielokrotnie (aż do 1738) podejmowano starania o utworzenie uniwersytetu (bezowocnie). Spadkobiercą tradycji Hosianum było Liceum Hosianum, działające w Braniewie w latach 1818-1944. W 1780 r. Collegium Hosianum po kasacie jezuitów, przekształcone przez władze pruskie w Gymnasium Academikum, a od 1818 r. w Liceum Hosianum, przemianowane w 1912 r. na Akademię Państwową.

Od XV w. w Braniewie rozwijało się złotnictwo. Do najlepszych artystów warmińskiego baroku należał rzeźbiarz Jan Frey (zm. ok. 1784) oraz malarz Jan Lossau (1712-po 1788). W czasach wojen szwedzkich miasto wielokrotnie niszczone i grabione z kosztowności, podupadło. W 1772 r. anektowane przez Prusy, zostało stolicą powiatu w prowincji Prusy Wschodnie (rejencja królewiecka) oraz siedzibą garnizonu. Burzliwie się rozwijało (szkolnictwo, stocznia, drobny przemysł i rzemiosło). Brunsberga i okolice pozostały katolicką wyspą w morzu pruskiego protestantyzmu.

Do końca XVIII w. znajdował się tu port handlowy. W 1852 r. to tutaj otwarto pierwszą w Prusach linię kolejową na odcinku Braniewo-Kwidzyn. W 1854 r. zbudowano w Braniewie synagogę, która istniała do 1938 r. W 1887 r. powstała Szkoła Rolnicza, pierwsza w Prusach Wschodnich.

W 1945 r. Braniewo było zniszczone (w 85%) i splądrowane przez Armię Radziecką. Po II wojnie światowej nazwę miasta zmieniono na słowiańską – Braniewo. Po wojnie nie odbudowano starego miasta. Nie odbudowano (chociaż było to możliwe) ratusza ani słynnego Kamiennego Domu. Braniewo było też najbardziej zniszczonym miastem na Warmii i województwie, w którym się obecnie znajduje, a także jednym z najbardziej zniszczonych miast Polski po 1945 roku. W latach 1975-99 miasto było siedzibą urzędu gminy w północno-wschodniej części województwa elbląskiego, od 1999 należy do Warmii i Mazur jako powiat ziemski.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Bazylika mniejsza pw. św. Katarzyny
Neogotycki budynek dworca kolejowego
Sanktuarium Świętego Krzyża
  • Bazylika św. Katarzyny – kościół z lat 1343-1442
  • Wieża bramna dawnego Zamku Biskupiego jest jedynym ocalałym fragmentem zamku. W pomieszczeniu na piętrze mieściła się kaplica.
  • Sanktuarium Podwyższenia Krzyża Świętego. Kościół parafialny pw. Krzyża Świętego, położony nad rz. Pasłęką, na północ od starego miasta. Kościół został wybudowany przez jezuitów w latach 1722-1747. Znajdujący się tu obraz Tronu Łaski został uszkodzony (postrzelony) przez Szwedów w roku 1626 r. Ołtarz główny i boczne wykonane w reszelskim warsztacie Jana Chrystiana Schmidta. Z kolei ambona wykonana została przez Jana Freya.
  • Kaplica św. Rocha
  • Budynek Collegium Hosianum
  • Kościół św. Trójcy (obecnie cerkiew greckokatolicka). Położony w obrębie Nowego Miasta (był kościołem parafialnym), budowla salowa z trójbocznym zamknięciem od wschodu, powstał na początku XVI w. Zakrystia i kruchta pochodzą z lat 1681-1686. Ołtarz główny był późnobarokowy, pochodził z warsztatu Jana Freya.
  • Kościół parafialny św. Antoniego (przed 1945 r. ewangelicki) z XIX w.
  • Cerkiew prawosławna pw. Przemienienia Pańskiego (parafialna) przy ul. Wspólnej (przed 1949 kaplica ewangelicka).
  • Hospicjum dla konwertytów
  • Pozostałości obwarowań miejskich
  • Domy na ul. Kościuszki z 3 ćw. w XIX, bez cech stylowych wzniesione na piwnicach z w. XVIII.
  • spichlerz tzw. Mariacki z XVII w.
  • Dworzec kolejowy
  • Szkoła podstawowa nr 6 oraz Gimnazjum nr 1
  • Szkoła podstawowa nr 5
  • Budynki stajenne przy ul. Moniuszki wybudowane w latach 1889-1891 (na listę zabytków wpisane w roku 2007). Dawna hodowla koni rasy trakeńskiej i sztumskiej. Po roku 1945 funkcjonowało tam Państwowe Stado Ogierów Braniewo, obecnie część budynków użytkuje Stowarzyszenie Sportowy Klub Jeździecki "MOS Izabelka Braniewo"

Oratorium Braniewskie "Mikołaj Kopernik"[edytuj | edytuj kod]

W 2010 powstało oratorium, które Braniewo pierwsza stolica Warmii dedykuje Kopernikowi.[8][9][10][11] Utwór został skomponowany przez Piotra Pawła Pałkę, libretto napisała siostra Miriam Brzozowska OCD - karmelitanka ze Spręcowa. Premiera oratorium miała miejsce 22 maja 2010 o godz. 17:00 w Bazylice św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie, po zakończeniu uroczytości ponownego pochówku Mikołaja Kopernika we Fromborku. Utwór wykonał chóru Voce Angeli oraz orkiestra Dell'Arte pod dyrekcją Piotra Pawła Pałki. Solistami byli Elżbieta Towarnicka (sopran) oraz Marcin Jajkiewicz (tenor), recytację poprowadził Piotr Chomik. Oratorium było transmitowane przez Polskie Radio Olsztyn, Radio Maryja[12] i Telewizję Trwam. Patronat honorowy nad oratorium objął arcybiskup metropolita warmiński Wojciech Ziemba oraz burmistrz Braniewa Henryk Mroziński.

Oratorium składa się z trzech części, które nawiązują do Pisma Świętego:

  • część pierwsza to stworzenie świata i człowieka - Księga Rodzaju,
  • część druga to stworzenie kosmosu, gwiazd i przestworzy, ukazanie boskiej mocy nad całym wszechświatem,
  • część trzecia - kulminacyjna - to ukazanie niewiasty obleczonej w słońce, która pod swoimi stopami ma księżyc, a głowę jej zdobi wieniec z 12 gwiazd (apokaliptyczny obraz Maryi Panny Królowej Świata i nawiązanie do flagi zjednoczonej Europy).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Znaczny węzeł kolejowy i drogowy.

Linie kolejowe łączą Braniewo bezpośrednio z wieloma miastami (połączenia bezpośrednie):

W mieście krzyżują się drogi krajowe oraz wojewódzkie:

Komunikację autobusową zapewniają przedsiębiorstwa PKS Elbląg, PKS Bartoszyce oraz przewoźnicy prywatni. Braniewo posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Warszawą, Gdańskiem, Elblągiem, Bartoszycami, Lidzbarkiem Warmińskim, Węgorzewem, Pieniężnem, Ornetą, Pasłękiem, Fromborkiem oraz okolicznym mniejszymi miejscowościami.

Istnieje też międzynarodowe połączenie autobusowe do Kaliningradu.

Przystań Żeglarska[edytuj | edytuj kod]

W ramach projektu "Pętla Żuławska – rozwój turystyki wodnej" wybudowana w 2011 została przystań żeglarska na rzece Pasłęce, która zlokalizowana jest przy ul. Portowej. Przystań pozwala na cumowanie w mieście jachtów i małych łodzi. Dostęp do przystani drogą wodną możliwy jest z Zalewu Wiślanego przez port w Nowej Pasłęce.[13]

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Zatoka Braniewo – judo, aikido, boks
  • Zatoka Braniewo – lekkoatletyka,
  • Zatoka Braniewo – brydż (III liga-Olsztyn)
  • Zatoka Braniewo – piłka nożna (IV liga)
  • Gmina Braniewo – piłka nożna (B klasa)
  • Sparta Braniewo – piłka siatkowa

4 września 2000 roku z Braniewa wystartował 57 Tour De Pologne. W Braniewie swój początek miał 31,32,33,34 i 35 Rajd Kormoran. 26 września 2009r, 2 października 2010r oraz 1 października 2011r w Braniewie odbyły się Mistrzostwa Polski w Pro Evolution Soccer

Współpraca krajowa i międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasto należy do następujących organizacji i stowarzyszeń:

  • Związek Miast Polskich
  • Związek Miast i Gmin Morskich
  • Komunalny Związek Gmin Nadzalewowych
  • Stowarzyszenie Gmin Rzeczypospolitej Polskiej Euroregion Bałtyk
  • Stowarzyszenie na Rzecz Reformy Szkolnej
  • Związek Miast Hanzeatyckich (nieformalnie) – Związek Nowej Hanzy.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijna prowadzą następujące kościoły i wspólnoty wyznaniowe:

Organizacje społeczne[edytuj | edytuj kod]

OTOZ Animals[edytuj | edytuj kod]

Na terenie gminy i miasta Braniewo działa o 2009 roku inspektorat Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Zwierząt "Animals". Co roku w październiku w Braniewskim Centrum Kultury organizowana jest Gala na Rzecz Zwierząt, której celem jest zebranie funduszy na działalność inspektoratu.

Klub Seniora "Wrzos"[edytuj | edytuj kod]

Celami stowarzyszenia jest działalność charytatywna, podtrzymywanie tradycji narodowej, pielęgnowanie polskości oraz rozwój świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej.

Stowarzyszenie Pomocy Społecznej "SOCJAL"[edytuj | edytuj kod]

Organizacja zajmuje się pomocą społeczna, w tym pomocą rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywaniem szans tych rodzin i osób.

Braniewskie Stowarzyszenie Abstynenckie[edytuj | edytuj kod]

Stowarzyszenie zajmuje się pomocą osobom uzależnionym w wyjściu z nałogu.

Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw na Rzecz Osób Niepełnosprawnych "Winron"[edytuj | edytuj kod]

Zadaniem stowarzyszenia jest szeroko rozumiana pomoc osobom niepełnosprawnym.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 01-10-2009].
  2. 2,0 2,1 2,2 „Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII”, s. 99, 2013. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2083-3342 (pol.). 
  3. Internetowy System Aktów Prawnych
  4. Internetowy System Aktów Prawnych
  5. Koń polski – Archiwum tygodnika POLITYKA
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 14-09-2010].
  7. nazwa używana jeszcze przed II wojną światową, zob. Mapa województwa pomorskiego, Wyd. Atlas Lwów, 1923
  8. Wspaniałe oratorium ku czci astronoma - w serwisie "Braniewiak" [dostęp 20-07-2012]
  9. Oratorium Braniewskie "Mikołaj Kopernik" - w oficjalnym serwisie miasta Braniewo [dostęp 20-07-2012]
  10. Prapremiera Oratorium Braniewskiego "Mikołaj Kopernik" - w serwisie Voce Angeli [dostęp 20-07-2012]
  11. Oratorium Braniewskie "Mikołaj Kopernik" - w serwisie Voce Angeli [dostęp 20-07-2012]
  12. Oratorium Braniewskie "Mikołaj Kopernik" - transmisja w Radiu Maryja z Bazyliki Mniejszej pw. św. Katarzyny w Braniewie [dostęp 20-07-2012]
  13. Przystań żeglarska w Braniewie. www.navimorinvest.eu. [dostęp 13 maja 2014].
  14. A. Kopiczko, Panorama wyznaniowa województwa olsztyńskiego po II wojnie światowej, ss. 63, 64
  15. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 4 czerwca 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rzempołuch A., 1993. Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich. Agencja Wyd. "Remix", Olsztyn

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]