Bratian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bratian
Młyn przy rzece Wel
Młyn przy rzece Wel
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat nowomiejski
Gmina Nowe Miasto Lubawskie
Liczba ludności (2006) 1600
Strefa numeracyjna (+48) 56
Kod pocztowy 13-300
Tablice rejestracyjne NNM
SIMC 0847073
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bratian
Bratian
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bratian
Bratian
Ziemia 53°27′30″N 19°36′40″E/53,458333 19,611111Na mapach: 53°27′30″N 19°36′40″E/53,458333 19,611111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Grunwaldzka chorągiew Bratiana

Bratianwieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nowomiejskim, w gminie Nowe Miasto Lubawskie, przy ujściu rzeki Wel do Drwęcy.

Nazwa wsi Bratian, według kronikarza Kacpra Hennebergera, wywodzi się od brata Jana z Sandomierza, który w nagrodę za służbę w wojskach krzyżackich otrzymał dobra bratiańskie; najstarsza udokumentowana wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1343. Na terenie wsi znajdują się ruiny średniowiecznego zamku krzyżackiego.

Information icon.svg Osobny artykuł: Zamek w Bratianie.

Miejscowość znajduje się na trasie czerwonego szlak turystyczny czerwony Szlaku Grunwaldzkiego w województwie warmińsko-mazurskim.

Kalendarium dziejów miejscowości[edytuj | edytuj kod]

  • 1343 (8 listopada) – spotkanie książąt mazowieckich Ziemowita II i Bolesława III z wielkim mistrzem Ludolfem Königem w sprawie wytyczenia granicy między Mazowszem a państwem zakonnym. Pierwsza wzmianka o Bratianie
  • 1343-1359 budowa zamku przez Krzyżaków szwajcarskiego pochodzenia[1] (budowniczym był Jakub von Reinach, rządcą Jakub von Heideck)
  • 1351- osiadł tu po złożeniu urzędu wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer von Arfberg
  • 1353- w zamku bratiańskim umiera Henryk Dusemer von Arfberg
  • 1359 – przeniesienie siedziby wójtów nowomiejskich (inni twierdzą, że w 1343)
  • 1379-1447 mieścił się w Bratianie folwark zakonny
  • 1392 (18 października) – zmarł Kunon von Liebenstein – komtur i wójt
  • 1400 (około 1400) – wójt bratiański Filip von Kleeberg ufundował kaplicę w Łąkach
  • 1410 (10-12 lipca) – wojska krzyżackie przeprawiły się na drugi brzeg Drwęcy przez 12 pontonowych mostów i powędrowały w stronę Lubawy
  • 1410 (12 lipca) – w przeddzień bitwy pod Grunwaldem odbyła się tu ostatnia krzyżacka narada
  • 1410 (15 lipca) – w bitwie pod Grunwaldem wzięła udział chorągiew (trzy rogi jelenie splecione w krąg na białym polu) zamku Bratian i Nowego Miasta pod dowództwem Johanna von Redere
  • 1410 – po bitwie grunwaldzkiej zamek zajął Jan Kretkowski
  • 1411 – na mocy I pokoju toruńskiego Bratian przyznano Krzyżakom
  • 1454 – zajęcie zamku przez Polaków
  • 1455 – oblężenie zamku bratiańskiego przez krzyżackich nowomieszczan
  • 1466 – po II pokoju toruńskim Bratian przeszedł w ręce Polski
  • 1466 (13 grudnia) – Zakon krzyżacki opuszcza Bratian
  • 1472 – zamek – siedzibą starosty królewskiego (ród Wilkanowskich), na zamku powstała kaplica św. Katarzyny
  • 1522 – Starostwo obejmuje Jan Wieczwiński (do 1534)
  • 1535 – Bratian przejmuje ród Działyńskich (wykup od Jana Wieczwińskiego)
  • 1564 – przebudowa zamku
  • 1656 – Bratian wspólnie z Nowym Miastem zostaje przez Karola X Gustawa (króla szwedzkiego) nadane za wierność Szwedom – Bogusławowi Radziwiłłowi
  • 1723 – dobra bratiańskie przejmuje ród Czapskich (Jan Ansgary Czapski przejął je od teścia Zamoyskiego)
  • 1772 – po I rozbiorze starostwo oddane komisarzom pruskim
  • 1785 – częściowe rozebranie zamku
  • 1864 – oddanie do użytku szosy do Lubawy
  • 1902 – do wsi dociera kolej żelazna, powstaje stacja kolejowa
  • 1914 – zbudowano młyn wodny (na Welu)
  • 1939-1945 – w Bratianie oddziały Selbstschutzu rozstrzelały 150 Polaków (w tym 2 kobiety)[2].
  • 1991 (1 lipca) – erygowanie przez biskupa chełmińskiego Mariana Przykuckiego parafii w Bratianie
  • 2004 (19 września) – konsekracja kościoła pw. Św. Brata Alberta Chmielowskiego
  • w lipcu 2007 roku utworzono bractwo rycerskie Chorągwi Zamku Bratian, które stało się lokalną atrakcją i nawiązaniem do historii tej wsi. Siedzibę ma w dawnym młynie, gdzie w listopadzie otwarto klub ANNANAKOFANA.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ruiny zamku bratiańskiego z XIV wieku, z którym wiążą się dawne legendy
  • Pozostałości dworku klasycystycznego z XVIII w., rozbudowanego w połowie XIX wieku
  • Kuźnia i domy z XIX wieku
  • Krzyż i pamiątkowa tablica na miejscu straceń (przy drodze do Lubawy)

Przypisy

  1. Kuczyński S, Wielka wojna z zakonem krzyżackim" (wykaz szwajcarów w zakonie krzyżackim). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987.
  2. Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 67.