Brdów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Brdów
Herb
Herb Brdowa
Panorama Brdowa, Zakład Opieki Zdrowotnej, Sanktuarium MB Zwycięskiej, zabudowa przy Placu Wolności, gmach TPZB, Remiza strażacka, Jezioro Brdowskie
Panorama Brdowa, Zakład Opieki Zdrowotnej, Sanktuarium MB Zwycięskiej, zabudowa przy Placu Wolności, gmach TPZB, Remiza strażacka, Jezioro Brdowskie
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat kolski
Gmina Babiak
Sołectwo Brdów
Wysokość 109-114 m n.p.m.
Liczba ludności (2013) 910
Strefa numeracyjna (+48) 63
Kod pocztowy 62-620, 62-621(poczta: Brdów)
Tablice rejestracyjne PKL
SIMC 0280844
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Brdów
Brdów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brdów
Brdów
Ziemia 52°21′12,52″N 18°43′46,00″E/52,353478 18,729444Na mapach: 52°21′12,52″N 18°43′46,00″E/52,353478 18,729444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Brdówwieś (do 1870 miasto) w Polsce, administracyjnie w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Babiak. Brdów położony jest na styku trzech wielkich regionów historyczno-geograficznych: Kujaw, Wielkopolski i Mazowsza; leży na Pojezierzu Kujawskim, na tzw. Kujawach Borowych, nad Jeziorem Brdowskim. Miejscowość liczy około tysiąc mieszkańców, jest drugą największą miejscowością w gminie Babiak i siódmą w powiecie kolskim. Brdów to lokalny ośrodek kultu religijnego i turystyki. Znajduje się tu kościół i klasztor oo. Paulinów - sanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej.

Brdów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.

Brdów na mapie Kujaw
Centrum Brdowa

Transport[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość położona jest 20 km na północny-wschód od Koła.

W Brdowie krzyżują się następujące drogi:

Ponadto przez sołectwo Brdów przebiega 263: SłupcaSompolnoKłodawaDąbie

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Brdów położony jest w centrum wielkopolskiej dzielnicy klimatycznej. Jest obszarem o bardzo małym opadzie rocznym ok. 502 mm. Brdów leży w krainie wiecznych wiatrów. Liczba dni z przymrozkami waha się od 50 do 75, temperatura całkowita 8,7 °C. Średnie miesięczne zachmurzenie wynosi 66%, najmniejsze w sierpniu 50% i w czerwcu 52% , a największe w listopadzie 82%. Dane uzyskane ze stacji meteorologicznej w Kole wynoszą:

  • średnia temperatura powietrza +8,7 °C
  • średnia temperatura dla stycznia +1,4 °C
  • średnia temperatura dla lipca +17,9 °C
  • średnia wilgotność względna 81,2%
  • roczna suma opadów 505,2 mm[2].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

[3].

W skład sołectwa Brdów zaliczane są także przyległe kolonie: Ostrowy Brdowskie (ludność: 40), Grądy Brdowskie (ludność: 80), Kolonia od Bugaja (ludność: 50), Kolonia od Babiaka (ludność: 70); praktycznie stanowią one i tak odrębne wsie.

Powierzchnia sołectwa Brdów[edytuj | edytuj kod]

  • tereny zabudowane - 2,96 km²
  • użytki rolne - 5,32 km²
  • łącznie - 8,28 km²

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Brdowa.
Centrum Brdowa w 1934

Kalendarium Brdowa:

  • około 3700 lat p. n. e. – pierwsze ślady człowieka na terenie Brdowa.
  • 7 lipca 1136 r. – pierwsza historyczna wzmianka o Brdowie, zawarta w tzw. Bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego II do arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba[4].
  • 1266 r. – druga wzmianka o Brdowie w dokumencie, w którym wymieniono imię Alberta z Brdowa (kapelana dworu Kazimierza księcia Łęczyckiego).
  • 1325 r. – pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu parafii w Brdowie, parafia Brdów wchodziła w skład dekanatu radziejowskiego i diecezji kujawsko-pomorskiej.
  • 1399 r. – pierwsza wzmianka o istnieniu murowanego kościoła.
  • 1436 r.:
  • 1450 r. – OO. Paulini założyli pierwszą szkołę klasztorną w Brdowie.
  • XV w. – Kazimierz Jagiellończyk przekazał Brdów Hińczy z Rogowa – staroście sandomierskiemu.
  • 1476 r. – prawo do własności miasta przypadło księżnej Annie mazowieckiej. Od tej pory Brdów stał się własnością królewską.
  • 1525 r. – Zygmunt I Stary nadał miastu przywileje dni targowych.
  • 1562 r. – Zygmunt August odnowił prawa miejskie i lokował Brdów na prawie magdeburskim. Miasto na przestrzeni lat otrzymywało liczne przywileje, które miały przyczynić się do rozwoju miasta.
  • 1584 r. – w Brdowie założono szpital i przytułek dla starców i kalek.
  • 1618 r. – w miasteczku pracowało ośmiu rzemieślników i trzech rybaków.
  • 23 sierpnia 1655 r. – miasto zostało zniszczone przez Szwedów.
  • 24 kwietnia 1656 r. – Szwedzi ponownie wrócili do miasta i je spalili.
  • 1682 r. – Anna Kiełczewska i jej zięć Sebastian Jarnowski przekazali wójtostwo brdowskie ojcom paulinom. Od tej pory Paulini byli wójtami Brdowa. Burmistrzowie miasta natomiast byli urzędnikami królewskimi i podlegali staroście kolskiemu.
  • 19 października 1706 r. – burmistrzem miasta został Moykowicz.
  • 20 marca 1707 r. – burmistrzem miasta został Kazimierz Musialik.
  • XVIII w.:
    • W dokumentach miejskich z XVIII w. pojawiają się niektóre nazwy ulic: ul. Pijarska, ul. Kołowa, ul. Rynek.
    • Częste pożary utrudniały rozwój miasta, działo się tak m.in. w latach: 1748, 1761, 1769, 1793.
  • 21 października 1783 r. – władze miejskie wystąpiły o prawo do budowy drewnianego ratusza.
  • 17 lutego 1785 r. – w piśmie starosty kolskiego wyrażono dezaprobatę dla postulatów mieszczan ws. budowy ratusza.
  • 1824 r. – do Brdowa sprowadzili się sukiennicy z Saksonii, którzy założyli w mieście fabrykę kuczbaju – kosmatej tkaniny wełnianej.
  • około 1860 r. – fabryka kuczbaju zakończyła swoją działalność.
  • 29 kwietnia 1863 r. – w pobliskich Nowinach Brdowskich doszło do bitwy pod Brdowem, w której polskie oddziały, dowodzone przez Léona Younga de Blankenheima, stoczyły przegraną walkę z dwukrotnie liczebniejszymi oddziałami Moskali - dowodzonymi przez gen. Konstandę .
  • 1870 r.:
    • Brdów utracił prawa miejskie i został sprowadzony do roli osady.
    • Paulini zostali zmuszeni do opuszczenia miejscowości.
  • 1893 r. – ludność Brdowa wyniosła rekordową liczbę 1 894 osób.
  • 1907 r. – z inicjatywy księdza Gniazdowskiego w Brdowie zbudowano nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole.
  • 1938 r. – zbudowano nowy budynek szkoły. Od 1939 r. pełnił funkcję szpitala. Obecnie budynek ten pełni swą pierwotną funkcję: został rozbudowany kilkakrotnie i mieści się w nim zespół szkół.
  • 1939–1945 r. – obowiązującą nazwą miejscowości było niemieckie Seestetten (nazwa ta pochodzi od jeziora; see – po niemiecku znaczy jezioro).
  • 1952 r. – do Brdowa powrócili oo. Paulini.
  • 1983 r.:
  • 1986 r. – zakończono remont kościoła po pożarze.
  • 1999 r. – Brdów nawiązał współpracę zagraniczną z Ojranami na Litwie.
  • 2004 r. – w Brdowie swą działalność rozpoczęło Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej.
  • 2010 r.
    • 1 października - na terenie Brdowa doszło do wypadku drogowego, w którym zginęło 5 osób.
    • centrum Brdowa zostało wyremontowane, postawiono m.in. pomnik Fryderyka Chopina.
  • 2012 r. – wschodnia część rynku została odnowiona[5].
  • 2013 r.:
    • zachodnia część rynku została odnowiona.
    • budowa Centrum Sportów Wodnych na południowym brzegu Jeziora Brdowskiego.

Brdów w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego[edytuj | edytuj kod]

W 1893r. w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego tak pisano o Brdowie:

Quote-alpha.png
Brdów osada przedtem miasteczko, nad jeziorem, pow. kolski, gm. Lubotyń, leży o 3 wiorsty na wschód od Babiaku, przy drodze z Koła do Izbicy. Posiada kościół parafialny murowany z XIV w. szkołę początkową i dom schronienia dla starców i kalek. W 1827 r. Brdów liczył 94 domy i 794 mieszkańców, w 1859 r. 85 domów i 863 mieszk., obecnie ma 1894 mieszkańców. (...)

Kościół i klasztor oo. paulinów[edytuj | edytuj kod]

Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej
Kościół i klasztor
wnętrze kościoła

Parafię św. Wojciecha w Brdowie wzmiankowano po raz pierwszy w 1325 r. Prawdopodobnie już wcześniej na terenie obecnej świątyni istniał skromny, drewniany kościół (bądź kaplica). Jedno z domniemań mówi, iż na terenie obecnej świątyni istniał zamek warowny, połączony tunelem pod jeziorem z dworem w Radoszewicach. W miejscu samego kościoła miał istnieć pałac biskupi. Teorię tą potwierdzałby fakt istnienia starej piwnicy, pod kościołem brdowskim, z XIV wieku. Pewną datą jest rok 1399, gdy w Brdowie istniał już murowany kościół parafialny. W późniejszych wiekach wielokrotnie rozbudowywany i remontowany po pożarach. W 1436 r. król Władysław Warneńczyk istniejącą parafię przekazał pod opiekę ojcom paulinom, według woli swego ojca - Władysława Jagiełły. Ojcowie paulini opiekowali się parafią do 1819 r. i od 1952 do dziś.

Kościół św. Wojciecha, pierwotnie gotycki, przekształcony w barokowy w XVII w. Wieża czterokondygnacyjna ze ściętymi narożami, ujętymi w pilastry; na najwyższej nieco węższej kondygnacji, hełm z 1877 r. Na wieży także zegar z 1769 r. Kościół murowany jest z cegły i otynkowany, na zewnątrz z przyporami (oszkarpowany). Kościół jednonawowy, z prostym sufitem; z nieco niższym i węższym prezbiterium, zbudowanym w stylu gotyckim, zamkniętym wielobocznie; ze sklepieniem gwiaździstym, wewnątrz połączony z nawą główną ostrołukiem. Przy prezbiterium od północy stara zakrystia, od południa – nowa. Wewnątrz nowej zakrystii sufit z fasetą, w starej zakrystii - sklepienie kolebkowo-krzyżowe. W latach 19131914 dobudowano neobarokową kaplicę według projektu Józefa Dziekońskiego, połączoną z nawą główną łukiem półkolistym, ściany rozczłonkowane pilastrami. Okna świątyni prostokątne, zamknięte półkoliście z witrażami; w prezbiterium - ostrołukowe. Dachy świątyni dwuspadowe, kryte blachą miedzianą. Wewnątrz trzy ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku. Ołtarz główny z rzeźbami świętych zakonników i ojców Kościoła oraz cudownym obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem z przełomu XIV/XV wieku, w srebrnej sukience z cechą Torunia i imienną, zapewne złotnika Johanna Bierpfaffa z połowy wieku XVII. W bocznych ołtarzach obrazy: św. Pawła I Pustelnika, Chrystusa Ukrzyżowanego z Matką Bożą i Świętym Janem – wszystkie z przełomu XVII i XVIII wieku. Ambona rokokowa z rzeźbą Chrystusa na baldachimie. Organy w kościele barokowe. Wnętrze bogato zdobione freskami, odnowione ostatni raz po pożarze w 1983 r., nową polichromię wykonał artysta malarz z Krakowa - Z. Pabisiak. Ponadto w kościele zabytkowa chrzcielnica i płaskorzeźba przedstawiająca chrzest Pana Jezusa w Jordanie.

Barokowy klasztor, zbudowany w końcu XVII w., usytuowany jest prostopadle od zachodu orientowanego kościoła, połączony z nim przejściem na wysokości pierwszego piętra. Klasztor spalony w 1748 r., odbudowany w 1758 r. Barokowy, dwukondygnacyjny. Wewnątrz w trakcie środkowym, korytarz sklepiony w przyziemiu kolebką na gurtach, na piętrze – kolebką krzyżową. Na osi elewacji wschodniej, brama wejściowa zamknięta łukiem odcinkowym. Szczyty północne i południowe ujęte w spływy wolutowe, zwieńczony trójkątnym przyczółkiem. Dach dwuspadowy, kryty dachówką.

Kościół otoczono w 1790 r. murem z dwiema bramami, ujętymi w zdwojone pilastry, ozdobione przerywanymi szczytami.

Cmentarz rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

cmentarz - widok ogólny

Cmentarz parafialny założono poza granicami miasta w 1790 r.

Obecnie spoczywają tam m.in. członkowie rodziny Poli Negri (wybitnej, polskiej aktorki) – jej dziadek Franciszek Kiełczewski, oraz wujostwo Julian i Franciszka – rodzeństwo Eleonory Kiełczewskiej – matki Poli Negri[6]. Znajduje się tu również grób Jakuba Krzyżanowskigo – dziadka Fryderyka Chopina ze strony matki[7]. Zbiorowa mogiła powstańców styczniowych, którzy polegli w bitwie pod Brdowem. Pomnik Karola Libelta – syna poznańskiego działacza i filozofa oraz Leo Younga de Blankenheima – dowódcy powstania styczniowego.

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Zespół Szkół w Brdowie
Przedszkole

W Brdowie od około 1450 roku działa szkoła. Prowadzili ją ojcowie paulini, którzy byli jej rektorami.

W 1907 roku staraniem księdza Gniazdowskiego i parafian oddano do użytku nowy budynek szkoły, który służył mieszkańcom Brdowa do 2009 r. jako przedszkole, obecnie mieści się w nim Klub Seniora i TPZB.

Budynek szkoły, przy ul. A. Mickiewicza, zbudowano w 1938 r. Na przestrzeni lat był rozbudowywany dwukrotnie (ostatni raz w 2006 r.). W 1999 r. Zespół Szkół w Brdowie nawiązał współpracę ze szkołą podstawową w Ojranach na Litwie. Co roku dwudziestoosobowa grupa nauczycieli i młodzieży przyjeżdża do Brdowa na wakacje. Jest to możliwe dzięki wsparciu finansowemu "Wspólnota Polska". Dzięki temu uczniowie z polskiej szkoły na Wileńszczyźnie mogą zwiedzić Polskę i zapoznać się bliżej z polską kulturą[8]. Obecnie w skład Zespołu Szkół w Brdowie wchodzi: szkoła podstawowa, gimnazjum i przedszkole. W 2009 r. przedszkole przeniesiono z ul. Kościelnej do nowo wybudowanego budynku przy ul. A. Mickiewicza – na terenie zespołu szkół.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Przy Zespole Szkół w Brdowie działa Uczniowski Klub Sportowy o specjalności wioślarskiej, dzięki któremu uczniowie mają możliwość uprawiania tej dyscypliny sportowej oraz uczestniczenia w zawodach sportowych, nawet na szczeblu ogólnopolskim. Klub korzysta z naturalnej bazy sportowej, jaką jest, znajdujące się w odległości 300 m od szkoły, Jezioro Brdowskie. Uczniowie biorą udział w licznych zawodach wioślarskich odbywających się na terenie całego kraju (m. in. w Warszawie, w Płocku, w Kaliszu, czy we Włocławku). Baza sportowa klubu pozwala od kilku lat organizować na Jeziorze Brdowskim regaty wioślarskie o zasięgu krajowym.

Ponadto w miejscowości działa też "Młodzieżowy Klub Sportowy – BRDÓW", który reprezentuje Brdów w różnych dyscyplinach sportowych.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej

W Brdowie swą działalność prowadzą:

W Brdowie co roku odbywa się kilka imprez kulturalnych bądź sportowych m.in.: bieg im. Poli Negri (od 2008), czy konkurs fotograficzny (od 2011), których organizatorami są Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej oraz Stowarzyszenie MKS "Brdów".

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Brdowa działalność swą prowadzą trzy szkoły:

  • przedszkole samorządowe
  • szkoła podstawowa
  • gimnazjum

W drugiej poł. XX w. istniała także możliwość nauki dla dorosłych.

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na rynku w Brdowie rośnie lipa, posadzona 3 maja 1919 roku na pamiątkę odzyskania przez Polskę niepodległości, pomnik przyrody od 1991 r.

Legendy brdowskie[edytuj | edytuj kod]

Z Brdowem związanych jest wiele legend. Dotyczą one jeziora, ludzi i obrazu Matki Bożej:

  • Legenda o obrazie mówi, że przedstawiona na brdowskim wizerunku Madonna ma twarz św. Jadwigi Andegaweńskiej, królowej - żony Władysława Jagiełły. Król, życząc sobie namalowania obrazu Matki Bożej, rozkazał, by namalować Madonnę z twarzą jego żony[9].
  • Legenda o jeziorze mówi zaś, że dawniej utopiło się tam wesele, przechodzące po zamarzniętej wodzie na skróty z kościoła. Utopiły się wówczas wszyscy weselnicy, karoca zaprzężona w konie, a także panna młoda - Melania.
  • Legenda o powstaniu osady, mówi, że na terenie dzisiejszego Brdowa znajdowały się rozległe mokradła i lasy. Na wzgórzu założono osadę, którą z czasem zaczęto nazywać Brdowem, ponieważ, aby się tu dostać, należało zewsząd brodzić i brnąć przez podmokłe tereny.
  • Legenda o ludziach dotyczy m.in. dwóch braci, którzy zabili się nawzajem w pojedynku o rękę pięknej kobiety. Dziś można zobaczyć kamień z wyrytymi dwiema czaszkami, znajdujący się niedaleko kościoła, który upamiętnia tę legendę.
  • Legenda dotycząca klasztoru opowiada, iż w miejscu dzisiejszego kościoła i klasztoru w Brdowie, znajdował się potężny zamek warowny.
  • Zgodnie z miejscową tradycją wydaje się być prawdą, iż pod Jeziorem Brdowskim znajduje się tunel, który łączy klasztor z wsią Radoszewice po przeciwnym brzegu jeziora.

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Zakład Opieki Zdrowotnej "Eskulap"

Pierwszy szpital i przysiółek dla bezdomnych istniał w Brdowie już w XV w., prowadzili go ojcowie paulini. W okresie wojennym w obecnym budynku zespołu szkół mieścił się szpital, gdzie pracowali polscy lekarze. Służył on pomocą medyczną wielu rannym podczas II wojny światowej.

Obecnie w miejscowości działa zakład opieki zdrowotnej i apteka.

Miejsca noclegowe[edytuj | edytuj kod]

  • Dom pielgrzyma ojców Paulinów,
  • "Karczma pod Jesionem",
  • Agroturystyka "Pod wierzbą".

Handel[edytuj | edytuj kod]

Brdów to lokalny ośrodek handlu, mieści się tu kilkanaście sklepów o różnych specjalnościach. Działają małe zakłady usługowe. Ponadto dwa razy w tygodniu na rynku w Brdowie organizowany jest malutki targ, zazwyczaj na dwóch taszach, gdzie sprzedawane są warzywa, owoce, odzież.

W Brdowie mieszczą się dwie restauracje: "Karczma pod Jesionem" i pizzeria "Capri".

Znani ludzie związani z Brdowem[edytuj | edytuj kod]

Panorama[edytuj | edytuj kod]

Panorama Brdowa od południa
Panorama Brdowa od południa
Brdów z lotu ptaka
Brdów z lotu ptaka

Współpraca zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12.
  2. Przyroda/Klimat. www.brdow.konin.lm.pl. [dostęp 2002].
  3. historyczny dokument miejski: ustrój miasta Brdów (pol.).
  4. "Dzieje Wielkopolski w wypisach", PZWS, Warszawa 1963, str.37
  5. Historia (pol.). [dostęp 2002].
  6. Chalupec - genealogia. www.genealogia.okiem.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  7. ; [1]
  8. Zwiedzili kraj przodków. NaszeMiasto.pl. [dostęp 2005-06-27].
  9. Izabela A. Kolasińska: BRDÓW - Rocznica koronacji Madonny spod Grunwaldu. NaszeMiasto.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  10. Irena Mikulewicz: Pomoc materialna i moralna (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ziemia konińska – przewodnik turystyczny, Piotr Maluśkiewicz, Konin 1997, ISBN 83-86139-28-5
  • Koło, Kłodawa, Uniejów, Dąbie, Przedecz oraz okolice – przewodnik turystyczny, Andrzej Czesław Nowak, Poznań 1987, ISBN 83-85034-05-6
  • BRDÓW, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Brdowskiej, Dariusz Racinowski, Brdów
  • BRDÓW, Sanktuarium Matki Bożej Zwycięskiej, Brdów
  • Przewodnik po miejscach życia dziadka i matki Fryderyka Chopina na Kujawach, Teresa Racinowska, wydawca TPZB; ul. Braterstwa Broni 23, 62-620 Brdów, Brdów 2010, ISBN 978-83-61117-37-7