Breda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.
Breda
Breda
Herb Flaga
Herb Bredy Flaga Bredy
Państwo  Holandia
Prowincja North Brabant-Flag.svg Brabancja Północna
Burmistrz Peter van der Velden (2014)[1]
Powierzchnia 129,15 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

181 887
1408 os./km²
Nr kierunkowy 076
Kod pocztowy 4811
Plan Bredy
Plan Bredy
Położenie na mapie Brabancji Północnej
Mapa lokalizacyjna Brabancji Północnej
Breda
Breda
Położenie na mapie Holandii
Mapa lokalizacyjna Holandii
Breda
Breda
Ziemia 51°35′N 4°46′E/51,583333 4,766667Na mapach: 51°35′N 4°46′E/51,583333 4,766667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Diego Velázquez, Poddanie Bredy, 1635
Zamek w Bredzie

Bredamiasto w południowo-zachodniej Holandii, w prowincji Brabancja Północna, ok. 40 km na pd.-wsch. od Rotterdamu, w pobliżu granicy z Belgią.

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek kulturalno-naukowy: akademia sztuk pięknych, szkoła teatralna i muzyczna, akademia wojskowa; biblioteki, muzea. Breda jest jednym z głównych skupisk polonijnych w Holandii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XI wieku Breda była lennem Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a jej pierwszym znanym do dzisiaj władcą był Heinrich I van Brunesheim (1080 - 1125). W 1327 roku Adelheid van Gaveren sprzedał ją Janowi III, księciu Brabancji. W 1350 roku została odsprzedana Janowi II z Wassenaar. W 1403 roku dziedziczka jego linii, Johanna van Polanen (1392 - 1445) wyszła za mąż za Engelbrechta I van Nassau (1370 - 1442) i w ten sposób Breda stała się własnością Dynastii Orańskiej-Nassau trafiając ostatecznie we władanie Wilhelma I Orańskiego, pierwszego namiestnika (stadhoudera) prowincji Niderlandów. W ten sposób tytuł Barona Bredy powiązany był z tytułem hrabiego Nassau, Oranii i namiestnika prowincji Niderlandów. Ten stan utrzymywał się aż do roku 1795, gdy Breda dostała się pod okupację francuskich sił rewolucyjnych.

Breda uzyskała prawa miejskie w 1252 roku i dzięki temu można było rozpocząć budowę murów obronnych. W XV wieku nastąpił gwałtowny rozwój miasta. Rozpoczęto budowę katedry z 97 metrową wieżą, a w 1534 średniowieczne mury zostały poważnie rozbudowane przez Henryka III z Nassau, dzięki czemu Breda stała się jedną z potężniejszych twierdz na linii warowni w Niderlandach. W tym samym czasie w mieście zaczęło pojawiać się coraz więcej domów, budowanych przez przedstawicieli znanych holenderskich rodów. Jeden z najbardziej okazałych pałaców został zaprojektowany w renesansowym stylu przez znanego włoskiego architekta Tomasso Vincidora i stał się rezydencją rodziny królewskiej.

Szybki rozwój infrastruktury miejskiej został zatrzymany w 1534 roku przez pożar, który zniszczył większość zabudowań Bredy: spalonych zostało około 300 domów, ocalało tylko 150.

Podczas Wojny osiemdziesięcioletniej Breda została opanowana podstępem przez Hiszpanię w 1581 roku, ale 1590 przeszła z powrotem w ręce Maurycego Orańskiego, księcia Nassau (dzięki brawurowej akcji 68 ochotników, którzy zdołali się przedostać do miasta w łodziach przykryci darnią). Breda ponownie została zdobyta przez Hiszpanów w roku 1625 po około 10-miesięcznym oblężeniu. Poddanie się obrońców miasta Hiszpanom dowodzonym przez generała Ambrosio Spinola zostało uwiecznione przez Diego Velázqueza na obrazie "Poddanie Bredy". W 1637 Fryderyk Henryk Orański odbił miasto po 4-miesięcznym oblężeniu. Breda została ostatecznie przyłączona do Republiki Zjednoczonych Prowincji w roku 1648 na mocy pokoju westfalskiego.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Grób generała Maczka na polskim cmentarzu wojskowym w Bredzie

Podczas II wojny światowej Breda było pod niemiecką okupacją. Została zajęta przez niemiecką 9 Dywizję Pancerną 13 maja 1940 r. Zostało wyzwolone 29 października 1944 roku przez 1 Dywizję Pancerną (1 DPanc.) dowodzoną przez generała Stanisława Maczka w ramach natarcia kanadyjskiej 1 Armii w kierunku ujścia Mozy. W czasie walk o miasto przed frontem 1 DPanc broniły się niemieckie 256, 711, 719 DP. oddziały 1 DPanc. opanowały 28 października Molenschot, Lijndonk, Raaleind, Bavel, w nocy 28/29 października rejon Dorst. rankiem 29 października ruszyły do natarcia główne siły dywizji: 3 Brygada Strzelców (3 BS) wzmocniona czołgami zdobyła Ginneken, wdarła się na przedmieścia miasta i uchwyciła nie uszkodzony most; 10 Brygada Kawalerii Pancernej (10 BKPanc), działając patrolami w rejonie Dorst, oczyszczała teren na północ od toru kolejowego Breda - Tilburg. Pododdziały 3 BS opanowały południowo-zachodnią część Bredy i przeprawy w rejonie Oranienboom. 1 ppanc. zajął północno-wschodnią część Bredy oraz prowadził rozpoznanie stacji kolejowej. 30 października dywizja oczyściła rejon miasta i prowadziła walki o przyczółek na kanale. Po zdobyciu miasta toczono walki o Moerdijk i ujście Mozy[2].

Polscy żołnierze zostali entuzjastycznie powitani przez mieszkańców Bredy. W każdym oknie i na każdej witrynie sklepowej widniały polskie napisy "Dziękujemy Wam, Polacy". Zarząd miasta okazując wdzięczność Polakom uhonorował ich Srebrnym Medalem Miasta Bredy oraz Honorowym Obywatelstwem Miasta Bredy[3]. Po wojnie, na wniosek ponad 40 000 mieszkańców Bredy, generałowi Stanisławowi Maczkowi przyznano honorowe obywatelstwo Holandii. Na miejskim cmentarzu pośród mogił polskich żołnierzy znajduje się także grób generała.

W okresie od 3 października (wyzwolenie Alphen) do 29 października 1 DPanc. wzięła do niewoli 7 oficerów i 569 niemieckich szeregowców, 3 czołgi, 9 dział różnych kalibrów. Podczas walk 1 DPanc. straciła 151 zabitych i kilkuset rannych[4].

Walki o Bredę zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic - "BREDA 29 - 30 X 1944".

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie znajdowało się tu więzienie, które funkcjonowało na bazie koncepcji Panoptikonu, w którym odbywali karę niemieccy zbrodniarze wojenni.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ważny ośrodek przemysłu włókienniczego (oprócz tradycyjnych wyrobów - produkcja włókna kokosowego i wyrobów z juty) i maszynowy (zbrojeniowy); drugie po Amsterdamie centrum wyrobów czekoladowych i cukierniczych, browar, przetwórnie owoców, fabryka tworzyw sztucznych (koncern Akzo), zakłady skórzano-obuwnicze.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Wielki węzeł drogowy (A16, A27, A58, A59) i znaczny węzeł kolejowy ze stacjami Breda i Breda-Prinsenbeek.

Osoby związane z Bredą[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. breda.nl: Samenstelling College van burgemeester en wethouders (niderl.). [dostęp 2014-07-10].
  2. Kazimierz Sobczak, Encyklopedia II wojny światowej, MON, Warszawa 1975,
  3. Thom Peeters, Dziękujemy Wam, Polacy, MON, Warszawa 1988, ISBN 83-11-07547-6.
  4. Krzysztof Komorowski, Boje polskie 1939 - 1945, Bellona, Warszawa 2009, ISBN 978-83-11-10357-3

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Thom Peeters, Dziękujemy Wam, Polacy, MON, Warszawa 1988, ISBN 83-11-07547-6.
  • Encyklopedia II wojny światowej, MON, Warszawa 1975,
  • Krzysztof Komorowski, Boje polskie 1939 - 1945, Bellona, Warszawa 2009, ISBN 978-83-11-10357-3