Brojce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Brojce
Młyn nad Mołstową
Młyn nad Mołstową
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat gryficki
Gmina Brojce
Liczba ludności (2009) 1248
Strefa numeracyjna (+48) 91
Kod pocztowy 72-304 (Brojce Gryfickie)
Tablice rejestracyjne ZGY
SIMC 0772949
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Brojce
Brojce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brojce
Brojce
Ziemia 53°57′24″N 15°22′02″E/53,956667 15,367222Na mapach: 53°57′24″N 15°22′02″E/53,956667 15,367222

Brojce (niem. Broitz) – wieś gminna w Polsce położona w północnej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie gryfickim, w gminie Brojce.

Miejscowość jest siedzibą gminy Brojce. Według danych gminy z 5 czerwca 2009 wieś miała 1248 mieszkańców[1].

Brojce leżą na Równinie Gryfickiej, we wschodniej części Pobrzeża Szczecińskiego.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa szczecińskiego.

Wieś obejmuje 10 ulic oraz 4 kolonie o nazwach: Dziewiątka, Karwin, Szóstka, Trójka[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Urząd sołtysa wsi, po 1945 r., piastowali kolejno[3]:

  • Henryk Kubaszewski
  •  ? Kornacki
  •  ? Szarecki
  • Marcin Gałczyński
  • Mikołaj Siemianów (1956–1958)
  • Adam Strugliński (1959–1962)
  • Marcin Gałczyński
  • Władysław Ignaszewki
  • Janusz Skierczyński (1978–1986)
  • Bogusław Lewandowski (1986–1990)
  • Tadeusz Bany (od 1990)

Toponimika nazwy miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Brojce, jako duża wieś o rodowodzie średniowiecznym, była zaznaczana na wielu mapach. Na jednej z pierwszych map Pomorza, Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego wieś funkcjonuje pod nazwą Broitzen[4]. Na początku XX. w. nazwa wsi brzmi Broitz[5]. Nazwa ta obowiązuje do maja 1945 r. W okresie powojennym, od czerwca 1945 do 1946 r. wieś nazywała się Broniszewo[6][7].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Brojce przebiega droga wojewódzka nr 105 (trasa: ŚwierznoGryfice→ Brojce → Rzesznikowo), która łączy wieś w odległości 9 km z drogą krajową nr 6 (Szczecin→ Trójmiasto). Orientacyjny czas dojazdu drogami do okolicznych miast i miejscowości wypoczynkowych: Gryfice ≈ 10 minut, Płoty ≈ 20 minut, Trzebiatów ≈ 20 minut, Mrzeżyno ≈ 35 minut, Kołobrzeg ≈ 55 minut, Koszalin 1 godzina i 10 minut, Szczecin ≈ 2 godziny.

Znajdują się tu trzy przystanki autobusowe PKS. Brojce mają bezpośrednie połączenie autobusowe z Gryficami, Trzebiatowem i Szczecinem[8].

Najbliższy przystanek kolejowy znajduje się w Gąbinie (8 km). Pociągiem można dojechać do miejscowości położonych na trasie Kołobrzeg – Szczecin.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miejscowa drużyna piłki nożnej to Ludowy Zespół Sportowy Wicher Brojce. Klub założony został w 1968 r., posiada barwy biało-zielone. Obecnie (sezon 2012/2013) uczestniczy w rozgrywkach Klasy Okręgowej grupy: Szczecin Północ. Zespół rozgrywa mecze na stadionie przy ul. Długiej[9].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W centrum wsi, na tzw. nawsiu znajduje się park. Poza tym rośnie kilka drzew o charakterze pomnikowym[10]:

Rzeka Mołstowa oraz Brodziec przepływające przez miejscowość Brojce (oraz okolice) należą do europejskiej sieci Natura 2000. Od 2011 roku należą do obszaru specjalnej ochrony siedlisk Dorzecze Regi, spełniającego kryteria obszarów o znaczeniu wspólnotowym[12].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Przez wieś wiodą dwa szlaki rowerowe wytyczone w ramach powiatowego projektu Gryfland[13]:

Szlaki rowerowe we wsi przebiegają po drodze asfaltowej i drogach polnych (gruntowych).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Kościół parafialny (elewacja południowa)

W centrum wsi znajduje się późnogotycki kościół parafialny pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa – datowany na 2. połowę XV w. Obiekt wpisany został 22. 02. 1958 r. do rejestru zabytków pod numerem 279[14]. Świątynia orientowana, pierwotnie salowa (jednoprzestrzenna), założona na rzucie prostokąta zamknięta trójbocznym prezbiterium. Nawa oraz prezbiterium przekryta stropem drewnianym[15]. Kościół zbudowany z kamieni polnych i ciosów oraz cegły (szczyt zachodni, oboknia). W 1619 r. wzniesiono przy szczycie zachodnim drewnianą dzwonnicę. Rozbudowany w 1866 r. Dostawiono wówczas prostopadle, do elewacji północnej, ramię transeptu (pod nim krypta). W latach 80. XX w. kościół ponownie rozbudowano. Dostawiono prostopadle do elewacji południowej ramię transeptu. Korpus nawowy i transept nakryte dachami siodłowymi. Wewnątrz znajduje się renesansowa chrzcielnica z 1. ćwierci XVII w., ufundowana przez rodzinę von Manteuffel[16]. W prezbiterium stoi barokowy ołtarz z XVIII w[17]. Na emporze zachodniej znajdują się organy (nr 606). Zbudowane zostały w 1910 r. przez szczecińską firmę Grüneberg[18].

Dworek

W centrum wsi, na południe od kościoła, znajduje się murowany dworek. Wzniesiony został na przełomie XIX i XX w. Posiada cechy neogotyku angielskiego, francuskiego i willi szwajcarskiej. Obecnie w budynku znajduje się oddział banku spółdzielczego, ośrodek zdrowia oraz rewir dzielnicowych.

Miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

Pomnik poświęcony wyzwolicielom ziemi brojeckiej

Na cmentarzu komunalnym znajduje się pomnik poświęcony mieszkańcom Brojc, którzy polegli na frontach I wojny światowej. Ufundowany został w latach 20-30. XX w. Wykonany jest ze sztucznego kamienia (lub piaskowca), ma formę obelisku trójczłonowego. Na cokole umieszczone są nazwiska 26 poległych[19].

Na skraju parku znajduje się pomnik poświęcony wyzwolicielom ziemi brojeckiej. Ufundowany został w 1984 r. Pomnik wykonany z dużego głazu narzutowego umieszczonego na dwustopniowym cokole.

W maju 2009 roku uczniowie miejscowego gimnazjum posadzili w parku „Dąb Pamięci”. Drzewo poświęcone jest pamięci ppłk. dypl. Rudolfa Jagielskiego dowódcy 11 Karpackiego Pułku Artylerii Lekkiej. Oficer został zamordowany w 1940 roku w Charkowie[20].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka Brojc związana jest ściśle z rolniczo-leśnym charakterem regionu. Ziemie orne przeznaczone są pod uprawy zbóż (przede wszystkim pszenicy, żyta, kukurydzy) oraz bylin (ziemniaków). We wsi znajduje się piekarnia, zakład przerobu drewna (tartak) oraz zakłady produkcyjno-usługowe branży budowlanej i stolarskiej.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Wieś posiada wodociąg (ujęcie wody w Cieszycach) i jest w całości skanalizowana. Ścieki oczyszczane są w oczyszczalni ścieków znajdującej się na obrzeżach wsi. Prowadzona jest selektywna zbiórka odpadów, szkła, plastiku i makulatury. Śmieci komunalne wywożone są przez PGK w Gryficach.

We wsi znajduje się Urząd Gminy, Gminna Biblioteka Publiczna, ośrodek zdrowia, punkt apteczny, urząd pocztowy, filia Powiatowego Urzędu Pracy, rewir dzielnicowych, filia banku, bankomat, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, szkoła podstawowa wraz z gimnazjum publicznym.

Przypisy

  1. Zestawienie liczby mieszkańców w poszczególnych miejscowościach/ulicach, Henryk Rypiński (informatyk). [2009-06-05].
  2. Nazwy wg TERYT.
  3. Informacja źródłowa pochodzi od mieszkanki wsi p. Barbary Świątek, teczka Dane o gminie, wspomnienia pierwszych mieszkańców, materiały o parafii, szkole i GS. Mieszkanka ta zbiera informacje i dokumentuje (od 1946 r.) ważniejsze wydarzenia w gminie Brojce.
  4. Eilhardus Lubinus, Nova illustrissimi principatur Pomeraniae descriptio cum adiuncta principum genealogia et pnncipum veris et potiorum urbium imaginibus et nobilium insignibus, 1618.
  5. Na korespondencji kierowanej do i z miejscowej gorzelni widnieją nazwy uzupełnione o dodatkowe informacje. I tak, np. na piśmie z 28 listopada 1904 r. – Broitz by Greinfenberg i/Pom.; na piśmie z 25 lutego 1905 r. – Broitz i. Pom. Informacje źródłowe. Teczka korespondencji gorzelni w Brojcach. Teczka zawiera dokumenty z lat 1904 – 1942. Zbiory prywatne.
  6. Starostwo Powiatowe Gryfickie (pol.). W: Informacje o zespole archiwalnym [on-line]. Archiwum Państwowe w Szczecinie Oddział w Płotach (SEZAM). [dostęp 25 listopada 2007].
  7. Ulica wylotowa w Gryficach, na Brojce, ma do dzisiaj nazwę Broniszewska.
  8. PKS w Gryficach Sp. z o.o. Rozkład jazdy autobusów PKS z Brojc/skrzyżowanie, [dostęp 20 lipca 2008].
  9. Ludowy Klub Sportowy Wicher Brojce (pol.). ligowiec team. [dostęp 2009-06-08].
  10. Na terenie wsi nie ma pomników przyrody wpisanych do rejestru obiektów chronionych przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Jednakże istnieją obiekty spełniające kryterium pomnika przyrody; praca zbiorowa pod kier. Ilony Łabno: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Brojce. Szczecin 2001. s. 32.
  11. Drzewo zarejestrowane w Urzędzie Gminy Brojce w 1998 r.
  12. [natura2000.gdos.gov.pl/datafiles/download/PLH320049/sdf‎. Natura 2000. Standardowy formularz danych]. [dostęp 2013-10-13].
  13. Opis szlaków Gryfland (pl). [dostęp 30.07.2008].
  14. Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków.
  15. Podczas wznoszenia murów kościoła planowano nad prezbiterium i trzema przęsłami nawy założyć sklepienia krzyżowo-żebrowe (lub gwiaździste). Świadczą o tym przypory na zewnątrz oraz opory sklepienne ponad oknami (wewnątrz świątyni).
  16. Marcin Wisłocki: Sztuka protestancka na Pomorzu 1535 - 1684. Szczecin 2005. s. 132, 274.
  17. Ołtarz pierwotnie ambonowy. Po 1978 roku usunięto kosz ambony oraz baldachim; praca zbiorowa pod red. Antoniego Cieślińskiego: Ziemia Gryficka (4) 1993. Materiały Sesji Historycznej w 730. rocznicę nadania Gryficom praw miejskich i dwudziestolecie diecezji szczecińsko-kamieńskiej 7 XI 1992. Szczecin-Gryfice 1993. s. 93.
  18. praca zbiorowa pod red. Antoniego Cieślińskiego: Ziemia Gryficka (4) 1993. Materiały Sesji Historycznej w 730. rocznicę nadania Gryficom praw miejskich i dwudziestolecie diecezji szczecińsko-kamieńskiej 7 XI 1992. Szczecin-Gryfice 1993. s. 95.; firma Grüneberg budowała organy przeważnie na terenie Pomorza i Meklemburgii; Historia zakładu budowy organów B. Grüneberg (pol.). [dostęp 27 lipca 2008].
  19. spis poległych w I wojnie światowej (pol.). [dostęp 17 lipca 2008].
  20. Polscy oficerowie i policjanci zamordowani w Katyniu, Miednoje i w Charkowie oraz obywatele RP z tzw. Ukraińskiej Listy Katyńskiej (pol.). [dostęp 2009-05-31].