Brok

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta Brok. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Brok
Ratusz w Broku
Ratusz w Broku
Herb
Herb Broku
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat ostrowski
Gmina Brok
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1501
Burmistrz Marek Młyński
Powierzchnia 28,06[1] km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

1896[1]
68 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 29
Kod pocztowy 07-306
Tablice rejestracyjne WOR
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Brok
Brok
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brok
Brok
Ziemia 52°41′50″N 21°50′49″E/52,697222 21,846944Na mapach: 52°41′50″N 21°50′49″E/52,697222 21,846944
TERC
(TERYT)
1141916044
Urząd miejski
pl. Kościelny 6
07-306 Brok
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Brok w Wikisłowniku
Strona internetowa

Brokmiasto w województwie mazowieckim, w powiecie ostrowskim. Jest to siedziba gminy Brok położoną nad rzekami Bug i Brok. Był miastem duchownym[2].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. ostrołęckiego.

Według danych z 31 grudnia 2004 miasto miało 1882 mieszkańców.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Broku pojawia się w 1203. We wczesnym średniowieczu powstała tu osada, na szlaku handlowym łączącym Pomorze z Rusią Kijowską. Osada uzyskała prawa miejskie z nadania biskupa płockiego w 1501 r. z woli biskupa Wincentego Przerębskiego.

Wiek XVI i XVII, aż do 1657 roku podczas potopu szwedzkiego, to okres wyjątkowo pomyślnego rozwoju miasta. W 1578 r. w ponad 450 domach, w większości murowanych zamieszkiwało około 2700 osób, a ponadto odnotowano 2 piece hutnicze, obecność rzemieślników, rybaków, kupców itp. Brok był ważnym portem spełniającym wówczas istotne funkcje komunikacyjne Bugu, centrum tzw. „Klucza złotoryjskiego”, ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym, miejscem urzędowania Zgromadzenia Bartników Starosty Bartnego, których „obowiązkiem było zawiadywanie barciami całej puszczy biskupiej”. Rozwój Broku trwał aż do najazdu szwedzkiego.

Miejscowość była ulubionym miejscem wypoczynku pasterzy diecezji płockiej, którzy wznieśli przy ujściu Turki do Bugu okazały pałac spełniający funkcję letniej rezydencji.

W 1854 roku Brok liczył 175 domów. Miasto zamieszkiwało wówczas 1755 osób, w tym 1068 (60,9%) chrześcijan i 687 Żydów (39,1%)[3].

W połowie XIX wieku prof. Wojciech Bogumił Jastrzębowski stworzył w pobliskim Feliksowie Zakład Leśno-Praktyczny ze szkołą leśników i leśnym gospodarstwem doświadczalnym. Jednym z uczniów szkoły był Ludomir Benedyktowicz (ur. 5 sierpnia 1844 we wsi szlacheckiej Świniary, zm. 14 grudnia 1926 we Lwowie) – leśnik, polski malarz, uczestnik powstania styczniowego.

W okresie II Rzeczypospolitej Brok odzyskał prawa miejskie utracone po powstaniu styczniowym. Mieszkańcy podjęli szereg działań mających na celu podniesienie rangi i znaczenia miejscowości. W 1935 roku powstało Towarzystwo Przyjaciół Broku, którego działacze wysunęli program rozwoju Broku jako miejscowości letniskowej. Powstały liczne pensjonaty, kwatery prywatne, ratusz, szkoła, przystań wodna, kilka zakładów drobnego przemysłu, sieć elektryczna. Brok stał się znanym i popularnym wśród mieszkańców Warszawy letniskiem. Kwitnęło życie kulturalne miejscowości: działały amatorskie zespoły artystyczne, teatralne, chór, orkiestra dęta Ochotniczej Straży Pożarnej.

W latach 30. XX wieku w Broku mieszkał wraz z rodziną Tomasz Janiszewski (ur. 21 maja 1867 w Warszawie, zm. 23 lipca 1939 w Broku) – polski lekarz, docent higieny społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesor zwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego. Od 16 stycznia 1919 do 9 grudnia 1919 był ministrem zdrowia publicznego w rządzie Ignacego Jana Paderewskiego.

Po zakończeniu II wojny światowej zniszczony w 80% Brok dźwigał się do życia przez długi czas. Dopiero w końcu lat 50. zaczął się szybszy rozwój, związany z budową na terenie miejscowości ośrodków wypoczynkowych przez zakłady pracy oraz ożywionym ruchem turystyczno-wypoczynkowym. Ogólnokrajowy kryzys społeczno-gospodarczy, który wystąpił w końcu lat 80. dotknął w szczególny sposób Brok. Zakłady pracy zmuszone były do likwidacji ośrodków wypoczynkowych, a co za tym idzie zaczęło powoli zamierać życie turystyczne na terenie miejscowości.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz przy przysiece[edytuj | edytuj kod]

Cmentarzyk przy przesiece koło Broku

Na trasie Brok – Poręba znajduje się odrestaurowany w roku 2008 tzw. cmentarzyk przy przesiece. W zbiorowej mogile spoczywają szczątki żołnierzy różnych narodowości poległych w latach 1914-1918. W 2010 r. w ramach programu „Katyń ocalić od zapomnienia” na terenie cmentarza została odsłonięta tablica poświęcona pamięci leśników: por. Juliana Doboszyńskiego, por. Stefana Kowalewskiego, por. Witolda Mackiewicza oraz por. Stanisława Podgórskiego zamordowanych przez NKWD w Charkowie i Katyniu w 1940 roku. Dla uczczenia ich pamięci posadzono również cztery dęby.

Kurhan grzebalny[edytuj | edytuj kod]

Kurhan grzebalny

Kurhan grzebalny zwany dawniej żydowską górką położony jest obok cmentarza żydowskiego. Kiedyś kurhan był znacznie wyższy i znajdował się na nim drewniany tzw. „krzyż choleryczny”. Pochowano w nim około 1500 zmarłych podczas epidemii dżumy (według starszych okolicznych mieszkańców byli to zmarli na cholerę) na przełomie XVII i XVIII wieku. Obecnie na kurhanie ustawione jest pięć krzyży a przed nim umieszczono tablicę pamiątkową.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżuje się droga krajowa nr 50 oraz droga wojewódzka nr 694.

Przez miasto przepływa rzeka Bug.

Najbliższa stacja PKP znajduje się w Małkini Górnej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. Polska XVI wieku, t. V Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
  3. Benon Dymek, Z historii Puszczy Białej i Broku, "Rocznik Mazowiecki", T. 17, 2005, s. 109.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]