Broszków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Broszków
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat siedlecki
Gmina Kotuń
Wysokość 155 m n.p.m.
Liczba ludności (2007) 550
Strefa numeracyjna (+48) 025
Kod pocztowy 08-130
Tablice rejestracyjne WSI
SIMC 0676594
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Broszków
Broszków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Broszków
Broszków
Ziemia 52°12′N 22°07′E/52,200000 22,116667Na mapach: 52°12′N 22°07′E/52,200000 22,116667

Broszkówwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie siedleckim, w gminie Kotuń.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Wieś jest położona 12 kilometrów od Siedlec i 90 kilometrów od Warszawy. W Broszkowie znajduje się szkoła podstawowa, remiza strażacka (OSP Broszków) i 19-wieczny park oraz Rezerwat przyrody Stawy Broszkowskie. Przebiega tędy droga krajowa nr 2, będąca polską częścią międzynarodowego szlaku komunikacyjnego E30 z Cork (Irlandia) do Omska (Rosja).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze znane zapiski o Broszkowie pochodzą z dokumentu z 1428 r., w którym jest on wymieniony jako majątek będący w posiadaniu rodziny należącej do szlachty mazowieckiej, pochodzącej z Prusów. Od Broszkowa wzięła swe nazwisko rodzina Broszkowskich, pieczętująca się najpierw herbem Prus, potem herbem Brochwicz.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W dokumentach znajdujących się w Instytucie Historii PAN w Warszawie istnieje zapis, że w roku 1428 Mikołaj z Broszkowa, wraz z dziećmi Prejtorem, Anną, Dorotą i Małgorzatą sprzedał szlachcicowi Siemionowi z Bliznego swoje udziały w Broszkowie za kwotę 100 kop groszy praskich[1]. Suma którą zapłacono za Broszkowo była znaczna.

Z zapisu tego można wywnioskować, że po pierwsze, Mikołaj, mając dzieci na tyle duże, że uczestniczyły w akcie prawnym, urodzony był z pewnością jeszcze w XIV wieku. Po drugie, imię syna Preythor wskazuje na niewątpliwe pochodzenie pruskie. Siemion z Bliznego również pochodził z nobili pruskich, którzy schronili się na Mazowszu przed krzyżakami - a zatem można sądzić, że transakcja odbyła się w rodzinie (rodzie), a jej przedmiotem była włość pozostająca we władaniu rodziny już od około stu lat. Dokument nie wymienia żony Mikołaja, a więc była ona zapewne posiadaczką innych włości stanowiących jej wiano.

Postać Siemiona z Bliznego - nowego właściciela Broszkowa - jest nam znana z innych dostępnych źródeł. Wiemy, że Siemion był synem możnego rycerza Piotra z Wierzuchowa (dobra Wierzuchów były książęcym nadaniem dla Prusów), który to Piotr pozostawił trzech synów i pięć córek - wszyscy znani z imienia i wiadomo również jakie majątki im przypadły. Siemion był drugim synem Piotra i w ramach działów rodzinnych otrzymał od ojca Blizne wraz z lasem przy granicy Babic oraz wieś Borakowo (dziś Wieruchów, Blizne, Babice, Buraków to osiedla k. Warszawy, sąsiadujące z dzielnicą Wolą).

W tym czasie nazwisko Broszkowski nie było jeszcze w użyciu, a właściciele Broszkowa występowali pod godłem rodu heraldycznego Prusów.

Siemion z Broszkowa w dalszych latach powiększał swój stan posiadania: w roku 1435 wykupił od braci Jakusza i Piotra ze Świętochowa resztę udziałów w Broszkowie, a w roku 1443 od Tomasza Ciołka z Zalesia i jego brata Febrona kupił posiadłość Siana (dziś Sionna w gminie Kotuń) położoną na zachód od Broszkowa.

Można zatem przyjąć, że to Siemion z Bliznego, a następnie piszący się już z Broszkowa (miejsca jego nowej rezydencji), stał się protoplastą Broszkowskich.

Z dokumentu z roku 1476 - w którym po raz pierwszy wystąpiło słowo Broszkowski (Wola Sbroszkowska) - dowiadujemy się, że książę Mazowsza Konrad (Konrad III Rudy) zwalnia Mikołaja ze Sbroszkowa i jego wsie Sbroszkowo i Wola Sbroszkowska w powiecie liwskim, wraz z mieszkańcami i kmieciami zamieszkałymi w rzeczonych wsiach, od wszelkich prac przy budowie nowych zamków i fortyfikacji[2]. W tym czasie bowiem nadal budowano zamek w Liwie (budowę rozpoczął jeszcze w roku 1429 Janusz I książę warszawski, który w tym samym roku zmarł).

XVI-XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

Panowie na Broszkowie rozradzali się, zyskując dobrą pozycję społeczną. Sprawowali różne urzędy w rodzinnej ziemi Liwskiej dbając o wykształcenie swoich synów. Trzech młodzieńców z Broszkowa było w różnym czasie studentami uniwersytetu krakowskiego: w roku 1459 Mathias Nicolaus de Broskovo, w roku 1519 Georgius Stanislav de Broskovo, a w roku 1545 jego syn - Johannes Georgius czyli Jan Jerzy.

Broszkowo położone jest w parafii Niwiski. XVI-wieczna mapa Mazowsza podaje nazwę Niwiska, a sam współczesny nam Broszków leży na południowy zachód od Niwisk i na zachód od Siedlec.

Rodzina Broszkowskich powiększała się - na mapie, oprócz Broszkowa, znajdujemy takie oto nazwy: Gręzowo, Piróg-Broszkowo, Cisie-Broszkowo, Nowaki-Broszkowo. Wsie te powstały dzięki oddziaływaniu dworu w Broszkowie. Cisie wzmiankowane było już w roku 1524, Piróg (Pieróg) i Nowaki wymienione były w roku 1563. Nie ma już Woli Broszkowskiej, występującej we wcześniejszych dokumentach.

W XVI wieku jednym z najwybitniejszych przedstawicieli rodu Broszkowskich był Jerzy, który był synem Stanisława, a prawdopodobnie wnukiem Mikołaja wymienionego w dokumencie z roku 1476. Jerzy, ożeniony z Margaretą córką Jakuba z Czerniejewa, miał z nią dwóch synów - wspomnianego Jana Jerzego i Kacpra. W 1538 został wybrany sędzią liwskim (spośród 4 kandydatów; stanowisko zwolniło się wraz ze śmiercią N. Woysławskiego[3]). Jerzy był następnie podstarościm liwskim i poborcą podatków, posłem na Sejm, a sędzią ziemskim liwskim był do roku 1575.

Posłem na Sejm był również jego syn Kacper, który był poborcą podatków, a w roku 1590 cześnikiem liwskim. Podobnie kilku innych Broszkowskich: w latach 1556 i 1557 Hieronim, a w r. 1609 Jan (podstarości w latach 1608 - 1612). W dokumentach czytamy również[4], że w roku 1609 Jan Broszkowski był podwojewodzym Liwskim.

W latach 1584 - 1620 Mikołaj Broszkowski był pisarzem ziemskim, zaś jego brat Melchior poborcą liwskim w r. 1609. W r. 1612 Samuel Broszkowski był stolnikiem liwskim. Piotr był podstarościm bielskim - żonatym z Heleną, 1580.

Wojciech był skarbnikiem liwskim i miał dzieci Macieja i Annę (żonę Serafina Grzybowskiego), która w roku 1618 (kiedy Wojciech już nie żył) skwitowała brata z 3 000 zł, jako połowy swego posagu[5].

Ostatnim właścicielem Broszkowa z rodziny Broszkowskich był Kacper, ożeniony z Anną Chojecką. W 1620 r. wraz z synami: Janem, podstarościm liwskim (1612) oraz Stanisławem i Bartłomiejem sprzedał Broszkowo Gostomskiemu - prawdopodobnie chodzi tu o kasztelana liwskiego Anzelma (zm. 1621), potomka wojewody rawskiego Anzelma Gostomskiego h. Nałęcz)[6] - i przeniósł się na Ukrainę, osiedlając się w powiecie Starokonstantynowskim (obecnie Starokonstantyniw, obl. Chmielnicka).

Broszkowscy pozostali w ziemi liwskiej w innych miejscowościach m. in. elekcję króla Władysława IV (1632) podpisało 68 wyborców z Ziemi liwskiej, a wśród nich sześciu Broszkowskich: Aleksander, Jan i Jan II oraz Maciej z Nowaków - skarbnik oraz Wojciech i Wojciech II[7].

XVII-XX wiek[edytuj | edytuj kod]

W ciągu swej dalszej historii Broszków kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Przez ponad sto lat, do 1925 należał do rodziny Buynów herbu Ślepowron - dla nich to dwór w Broszkowie był w XIX w. przebudowywany przez Henryka Marconiego, a potem jego syna Władysława. Ostatnim właścicielem z tej rodziny był Franciszek Buyno. Majątek Broszków należał następnie do Wojtasiewiczów i Dreckich. Zachowała się przy tym jedność dóbr Broszków i Sionna, która przetrwała aż do końca II wojny światowej, kiedy to przyniesiony przez Armię Czerwoną nowy system polityczny unicestwił wielką własność ziemską.

Po wojnie, na terenie dóbr Broszków funkcjonowało rybackie PGR, a w roku 1984 utworzono tu rezerwat ptaków "Stawy Broszkowskie".

Przypisy

  1. Nicolaus de Broskovo cum Preythor, Anna, Dorothea et Margarita, pueris, totas porciones in B. prope Lyw in Czirn. distr. vendidit nobili Seminy de Blisnye pro 100 sexag. com. mon
  2. Nobilis Nicolaus de Sbroschkowo et ville eius Sbroschkowo et Wola Sbroschkowska cum adiacentiis in distr. Liwensi, cum incolis et kmethonibus in dictis villis residentibus liberatur per Conradum ducem Mazovie ab omnibus laboribus castrorum novorum et fortaliciorum.
  3. Iudicatus Livensis Georgio Broszkowski un ex 4 electis per Mtem Regiam datus est per mortem N. Voyslawski
  4. Constit. fol. 903
  5. l. Kon. 40 s. 563
  6. Było w tym czasie jeszcze dwóch Gostomskich: Hieronim - poseł na sejm w 1605 i Tomasz - poseł na sejm w 1607. Por. Leszek Zalewski: Szlachta ziemi liwskiej. Warszawa: 2005.
  7. Część historyczną o rodzinie Broszkowskich opracowano na podstawie informacji zebranych przez Pawła Broszkowskiego, zob. Strona rodziny Broszkowskich

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]