Browar Zamkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Browar Zamkowy
Browar w Raciborzu
Browar w Raciborzu
Siedziba Racibórz
 Polska
Rok założenia 1567
Właściciel Browar Zamkowy Sp. z o.o.
Produkcja piwa 20 000 hl
Marki Raciborskie
Dane adresowe
ul. Zamkowa 2
47–400 Racibórz
Strona internetowa
Położenie na mapie Raciborza
Mapa lokalizacyjna Raciborza
Browar Zamkowy
Browar Zamkowy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Browar Zamkowy
Browar Zamkowy
Ziemia 50°05′47,2″N 18°13′12,3″E/50,096444 18,220083Na mapach: 50°05′47,2″N 18°13′12,3″E/50,096444 18,220083

Browar Zamkowybrowar w Raciborzu. Spośród czynnych browarów polskich raciborski Browar Zamkowy posiada jedną z najstarszych tradycji warzenia piwa sięgającą początków XVI wieku. Obecny budynek zakładu pochodzi jednakże z XIX wieku, kiedy po pożarze wzniesiono w północno-zachodnim skrzydle dawnego zamku książąt raciborskich nowe zabudowania browarnicze.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Browar nad Młynówką[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze, pisemne wzmianki o piwowarstwie raciborskim pochodzą z 1293 r. i znajdują się w poradzie prawnej udzielonej na prośbę miasta przez radcę i ławników Świdnicy. Rok później książę Przemysław Władysławowicz nadał miastu prawo mili zapowiedniej, określającej, że w obrębie 1 mili od murów miasta raciborzanie posiadali monopol warzenia i wyszynku, rzemiosła i handlu. Piwowarstwo musiało istnieć w Raciborzu już dużo wcześniej, jeszcze za czasów księcia piastowskiego Mieszka Plątonogiego, gdyż raciborska osada przedlokacyjna posiadała prawo targu i wyszynku potwierdzona źródłowo w 1217 roku[1].

Pierwsza jednoznaczna wzmianka o browarze książęcym przy zamku w Raciborzu pochodzi z 1567 r. z księgi gruntowej komory książęcej[2]. Przypuszcza się, że browar powstał na początku XVI wieku po gospodarczej reorganizacji komory książęcej. Wiadomo również, że w 1559 r. powstała Karczma Zamkowa, która zapewne szynkowała piwo książęce. Natomiast urbarz książęcy z 1564 r. wykazywał 1200 talarów dochodu od piwa pszenicznego i jęczmiennego szynkowanego w karczmach dóbr książęcych, które - najprawdopodobniej - musiały szynkować piwo książęce. O znacznej produkcji browaru książęcego na przełomie XVI i XVII w. świadczyć może fakt istnienia własnej plantacji chmielu, dwóch sklepionych składów piwa w podziemiach zamkowych oraz utrzymywanie książęcego poborcy piwnego Bartłomieja Sokoła. Urbarz miejski z 1642 r. notuje:

Browar stoi tuż za zamkiem nad Młynówką, naprzeciw młyna zamkowego; jest jeszcze w dobrym stanie znajduje się w nim kocioł i wszystkie inne potrzeby (...) Obecnie w ciągu dwóch tygodni daje trzy wary, a najmniej tygodniowo jeden war; na każdy idzie 12 szefli pszenicy alo 20 szefli słodu jęczmiennego, z których robi się i sprzedaje 30 achteli piwa, które przynoszą rocznie, łącznie z opłatami dla pośredników 4500 talarów dochodu (...)[2]

Z kolei spis inwentarza zamkowego z 1812 r. wymienia:

W browarze - miedziany kocioł warzelniczy na 14 achteli, kadź warzelniana z 3 żelaznymi obręczami, mała kadź warzelniania ditto, 2 kadzie chłodnicze z obręczami, 2 duże i 2 małe miary, piła ręczna, duże żelazne drzwiczki do pieca, okute wiadro studzienne, żelazna sztaba, dzieża z 2 pordzewiałymi czerpakami, 3 czerpaki, ceber, 4 kadzie słodowe. W słodowni - mała kadź z 2 żelaznymi obręczami, okuty wrocławski szefel (miara do zboża), 2 okute półszefle wrocławskie, żelazny pojemnik, stół i wiązka desek, wciągarka zbożowa z powrósłem. W drodżowni - 5 gródek do drożdży, 4 sztuki okute ze wszystkich stron, 1 okuta w połowie, kadeczka, kadka (naczynie z okrągłym dnem, szersze u spodu) z 2 żelaznymi obręczami, duża drabina do wtaczania beczek, drabinka z nogami do beczek, 4 duże dzbanki drożdżowe. W piwnicy - 116 achteli (beczek o pojemności 137,64 l), 29 półachteli, 15 ćwierćachteli, 2 żelazne łańcuchy z żerdziami do noszenia beczek, stojak na drożdże, 2 kętnary (drewniane podkłady pod beczki) do achteli, tablica do pisania. U piwowara blaszana półkwarta, 6 miarek dwugroszowych (do wymierzania piwa za 2 grosze)), 2 nożyc do świec, mosiężny kurek, 10 butelek z jasnego szkła, 14 butelek z zielonego szkła, jednokwartowe naczynie szklane, szynkwas, tablica do pisania[2]

.

Browar na zamku raciborskim[edytuj | edytuj kod]

19 stycznia 1858 roku wybuchł pożar w browarze. Przyczyną był ogień spod panwi, który ogarnął cały zakład i przeniósł się na zabudowania zamkowe. Odbudowa browaru zamkowego nastąpiła bardzo szybko. Postanowiono go jednak umieścić w nowym miejscu. Wybudowany został od podstaw na miejscu północnego i częściowo zachodniego skrzydła zamku książęcego. Zaopatrzony został również w nowoczesną jak na owe czasy maszynę parową[2]. Gruntowna modernizacja nastąpiła 40 lat później, kiedy browar został ponownie przebudowany i unowocześniony. Po krótkiej przerwie zakład piwowarski ruszył ponownie. W 1898 roku mistrzem w nim został piwowar Kaufmann. Zarządzał on 55 osobową załogą, która częściowo zamieszkiwała specjalnie wybudowany dom dla czeladników. W 1898 r. browar zaczął warzyć piwo w stylu pilzneńskim, dzięki któremu zyskał uznanie w wielu miastach polskich i zagranicznych. Na ówczesny sukces piwa zamkowego złożyło się kilka czynników: własna uprawa, zbiór i oczyszczanie jęczmienia browarnego, woda z własnych źródeł w Oborze doprowadzana drewnianym rurociągiem z odległości 6 km, najlepszy chmiel z niemieckiego Hallertau lub czeskiego Żatca, zaniechana już w innych browarach, ale w Raciborzu cały czas stosowana 3 miesięczna wtórna fermentacja w drewnianych kufach leżakowych w chłodnych piwnicach zamkowych.

O ile pod koniec XIX wieku istniało w Raciborzu jeszcze 9 browarów, to na parę lat przed II wojną światową piwo warzył jedynie browar zamkowy. Co prawda śmierć piwowara Kaufmanna spowodowała konsternację wśród raciborskich piwoszy, jednakże w 1930 roku udało się znaleźć mistrza piwowarskiego, który nawiązał do "kaufmannowskiego piwa szkoły pilzneńskiej" i ponownie schlebił podniebieniom najstarszych raciborzan.

Po II wojnie światowej raciborski browar wznowił warzenie 15 czerwca 1945 r., a pierwsze piwo trafiło na rynek 15 września 1945 r. Zakład został znacjonalizowany, a w 1953 roku włączono go w skład Zakładów Piwowarsko-Słodowniczych w Głubczycach[3]. Do końca 1958 r. browar wykorzystywał maszyny i urządzenia zamontowane jeszcze w 1897 roku. Dopiero 1957 roku rozpoczęto modernizacje. Kufy dębowe zastąpione zostały 16 tankami metalowymi. Dwa lata później zamontowano dodatkowe 24 tanki. Modernizacja browaru zwiększyła zdolności produkcyjne zakładu do 54 tys. hl piwa i 600 ton słodu rocznie. W przybrowarnej słodowni wymieniono po raz pierwszy w Polsce ogniowy układ grzejny na parowy (1962). W 1958 roku zakład został przekazany pod zarząd Raciborskich Zakładów Fermentacyjnych Przemysłu Terenowego, a w 1959 roku – Raciborskich Zakładów Spożywczych Przemysłu Terenowego. W 1973 roku browar ponownie połączono z Zakładami Piwowarskimi w Głubczycach. W 1975 roku browar połączono z Górnośląskimi Zakładami Piwowarskimi, które w 1991 roku stały się jednoosobową spółką Skarbu Państwa pod nazwą Górnośląskie Zakłady Piwowarskie S.A. W 1999 roku Browary Górnośląskie ogłosiły upadłość. Zarząd firmy został zmuszony do wyprzedaży części majątku i zamknięcia zakładu w Raciborzu. Budynki browaru zostały wystawione na sprzedaż[4].

W 2003 roku nieczynny browar został zakupiony przez przedsiębiorcę z Sosnowca, Jerzego Łazarczyka. Po remoncie i zainstalowaniu urządzeń browarniczych pochodzących ze zlikwidowanego zakładu piwowarskiego w Tymbarku, browar wznowił działalność w 2004 roku pod nazwą Browar Książęcy Racibórz[5]. W połowie 2008 roku właściciel browaru poinformował o trudnej sytuacji zakładu. W grudniu 2008 roku część załogi przedsiębiorstwa Browar Racibórz Sp. z o.o. otrzymała wypowiedzenia z pracy[6]. Zakład nie zawiesił jednak produkcji i podejmował starania o przetrwanie kryzysu[7]. Od początku 2009 roku w weekendy był otwarty do zwiedzania dla zorganizowanych grup turystów[8].

W sierpniu 2009 roku poinformowano o wstrzymaniu produkcji w browarze[9][10]. W 2010 roku został on ponownie reaktywowany. Zmieniono wówczas nazwę zakładu na Browar Zamkowy[11].

Produkty[edytuj | edytuj kod]

Twierdzowe Niepasteryzowane, 2009 r.
Lista produktów (styczeń 2014)[12]
Marka Gatunek piwa Parametry
Raciborskie Klasycznie Warzone pils alkohol 5,0% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Mocne lager mocny alkohol 7,0% obj.,

ekstrakt 15% wag.

Raciborskie Ciemne ciemny bock alkohol 7,0% obj.,

ekstrakt 15% wag.

Raciborskie Miodowe lager alkohol 5,0% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Zielone pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 11% wag.

Raciborskie Niefiltrowane lager alkohol 5,0% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Rżnięte Piwo rżnięte alkohol 4,8% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborski Pils pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Raciborskie Świąteczne, Kolekcja Specjalna pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 12% wag.

Twierdzowe pasteryzowane/niepasteryzowane pils alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 11%

Twierdzowe ciemne korzenne na miodzie piwo smakowe alkohol 4,5% obj.,

ekstrakt 12%

Przypisy

  1. Grzegorz Wawoczny: Zamek w Raciborzu. Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Racibórz, 2002. [dostęp 2011-08-09]. s. 8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 H. Kincel: 420 lat Browaru w Raciborzu. Górnośląskie Zakłady Piwowarskie w Zabrzu. Katowice: Śląskie Wydawnictwo Prasowe RSW Prasa-Książka-Ruch, 1987, s. 10.
  3. Tadeusz Kaczmarek: Księga piw i browarów polskich. Warszawa: Wydawnictwo BC, 1994, s. 160. ISBN 83-902514-0-X.
  4. PAP: Browar w Raciborzu do kupienia za 700 tys. zł (pol.). Money.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  5. Józef Krzyk: Otwarcie browaru w Raciborzu (pol.). gazeta.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  6. Grzegorz Wawoczny: Browar na skraju upadłości (pol.). naszraciborz.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  7. Czy raciborski Browar dostanie szansę przetrwania? (pol.). raciborz.com.pl. [dostęp 13 marca 2009].
  8. Knížecí pivovar Racibórz (cz.). pivni.info. [dostęp 24 sierpnia 2009].
  9. Grzegorz Wawoczny: Koniec warzenia raciborskiego piwa (pol.). naszraciborz.pl. [dostęp 27 sierpnia 2009].
  10. Likwidacja raciborskiego browaru faktem (pol.). raciborz.com.pl, 26 sierpnia 2009. [dostęp 22 września 2009].
  11. Racibórz znowu warzy (pol.). browar.biz. [dostęp 19 lipca 2010].
  12. Gatunki piwa. Browar Zamkowy. [dostęp 2012-01-7].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]