Bruskowo Wielkie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bruskowo Wielkie
Bruskowo Wielkie
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat słupski
Gmina Słupsk
Liczba ludności (2014-01-02) 349[1]
Strefa numeracyjna (+48) 59
Kod pocztowy 76-200
Tablice rejestracyjne GSL
SIMC 0750600
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Bruskowo Wielkie
Bruskowo Wielkie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bruskowo Wielkie
Bruskowo Wielkie
Ziemia 54°29′39″N 16°54′34″E/54,494167 16,909444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bruskowo Wielkie (kaszb. Wieldżé Brëskòwò, niem. Groß Brüskow) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Słupsk (przejściowo funkcjonowała nazwa Brzostowo)

W latach 1945-54 i 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Bruskowo Wielkie. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wioska we swojej wczesnej historii została zasiedlona przez Pomorzan. Trudno określić wiek osady ponieważ jej środek lokalizowany jest w miejscu, gdzie dzisiaj stoi kościół (nie jest wykluczone, że mogło być tu grodzisko wcześniejszych kultur). Na drodze analogii z sąsiednimi zasiedleniami można z dużym prawdopodobieństwem określić powstanie tu pierwszej słowiańskiej osady najpóźniej na IX w.

Bruskowo Wielkie po raz pierwszy zostało wymienione w dokumencie, który stanowi umowę z 1337 r. (patrz: Ustka) o przekazaniu dla mieszkańców miasta Słupska drogi wodnej Ustka- Słupsk wraz z przyległym terenem, by móc przeciągać po rzece statki do portu w Słupsku. Tłumaczenie fragmentu umowy:

[...]...poczynając od Słupi w górę potoku czy rzeczki, przy której zbudowany jest młyn Zamełowo, gdzie połowa młynówki należy do obywateli miasta aż do pól wsi Bruskowo, stąd aż do Wuosuba,...[...]

Początkowo wieś o charakterze chłopskim przekształciła się w ośrodek rzemieślniczo-handlowy.

Od ok. XIIIw. - chwili przybycia pierwszych kolonistów niemieckich ludność podlega germanizacji a język niemiecki zaczyna powoli dominować nad językiem kaszubskim.

W archiwach wymienia się zróżnicowane pisownie nazwy wsi: 1346 Bruskowe, 1347 Bruscowe, 1485 Bruskowen.

Nazwa pochodzi: 1) albo od nazwy osoby *Brusъkъ lub 2) od brusk (zdrobnienie od 'brus') "graniasta ciosana bryła kamienia, też kamień służący do ostrzenia".

Dokument z roku 1347 informuje o właścicielu Zanyst de Brüskowa, natomiast z 1407 - o właścicielu von Kleist. W czasach pruskich Bruskowo Wielkie jest zaliczane do osiemnastu wsi królewskich, podległych pod Urząd Dóbr Królewskich w Słupsku.

Z 1664 roku pochodzi pierwsza notatka o szkole w Bruskowie Wielkim (nauczycielem był pastor). Pierwszym świeckim nauczycielem był tutejszy mieszkaniec, Hans Keip. W 1932 roku szkoła liczyła 3 izby, pracowało w niej 3 nauczycieli, uczyło się 76 uczniów.

1933 Bruskowo Wielkie liczyło 569 mieszkańców. 17 maja 1939 Bruskowo Wielkie liczyło 608 mieszkańców. W marcu 1945 Armia Czerwona zajęła wioskę.

10 marca 1945 W lesie(torfowiskach) na wschód od Bruskowa Wielkiego Armia Sowiecka rozbiła grupę Hauptsturmfuhrer Blattnera. Wycofujących się Niemców dogoniły rosyjskie czołgi walczące na przedpolu Słupska, żaden z niemieckich żołnierzy (30-40) nie opuścił żywy lasu. Do dzisiaj w lasie stoi krzyż upamiętniający żołnierza - jak błędnie mówią miejscowi - rosyjskiego spadochroniarza. Mało ludzi pamięta o tym wydarzeniu, miejscowi zapomnieli w ogóle. W latach 70 ubiegłego wieku ciała poległych zostały ekshumowane na cmentarz żołnierzy niemieckich w Glinnej. Obecnie w lesie oprócz krzyża nie zostały żadne ślady tamtych wydarzeń.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

"Z Bruskowa Wielkiego pochodził Petrus Laurentius Wockenfuss". "Wockenfuss pochodził z osiadłej w XV wieku w okolicach Słupska rodziny teologicznej.Urodził się w Bruskowie Wielkim17 marca 1675 jako syn tamtejszego pastora.Ukończył prawdopodobnie część swoich studiów w Ratyzbonie. Niejasne jest, kiedy wyemigrował do północnych Niemiec. Wystąpił tam (najpóźniej w 1700) z czterema utworami/kompozycjami wydanych na nowo pod egidą Johanna Christophera Jaucha piosenek Hinricha Elmenhorsta. Przy tych i późniejszych kompozycjach łączył on przykładnie wersy biblijne i pieśni kościelne, jak później czynił to Johann Sebastian Bach. Jego melodyka i harmonia są porównywalne z tymi autorstwa Buxtehude (Heinricha). 1708 objął on urząd kantora w kościele pw Św. Mikołaja w Kilonii, który sprawował aż do swojej śmierci w 1721 w Husum."


Przed wojną Bruskowo słynęło z wysoko rozwiniętego handlu i rzemiosła. Znajdowała się tu kasa oszczędnościowo-pożyczkowa, zakłady rzemieślnicze i usługowe, cegielnia i kilka sklepów oraz dwie karczmy i wiatrak(młyn).

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Galeria zdjęć
Kościół w Bruskowie Wielkim
Kościół w Bruskowie Wielkim

Pierwsza wzmianka o kościele w Bruskowie pochodzi z 1490 roku. Od 1522 wchodzi w skład parafii w Swołowie (do 1586). Nowy kościół wybudowano w 1854. Po starym obecnie nie ma śladu (wyburzony w 1863).

3 listopada 1945 kościół został na nowo poświęcony i przyjął nazwę: Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Pastorzy

  1. Joachim Schwichtenberg, 1581
  2. Johann Hoppe, 1605
  3. Johann Pauli, 1617-1659
  4. Christian Wockenfus, 1680-1682
  5. Johann Rüdiger, 1683-1723
  6. Peter Friedrich Bilang, 1724-1741
  7. David Israel Dimpel, 1742-1744
  8. Georg Albrecht Gottel, 1744-11747
  9. Johann Friedrich Schall, 1747-1753
  10. Florian David Hamilton, 1753-1779
  11. Georg Heinrich Pitsch, 1780-1813
  12. Siegismund Immanuel Christian jensen, 1815-1837
  13. Franz Eduard Theodor Blaurock, 1838-1885
  14. Ernst Hermann Fuchs, 1887-1913
  15. Hermann Ristow, 1913-1933
  16. Heinrich Runkel, 1933-1945

Księża

  1. Leon Gliszczyński, 1946-1958
  2. Stanisław Krawczyk, 1958-1979
  3. Jerzy Sikora, 1979-1991
  4. Roman Tarniowy, 1991-1995
  5. Piotr Bruski, 1995-2001
  6. Jan Cychowski, 2001-2011
  7. Władysław Kitajgrodzki od 2011

Losy dzwonu z kościoła parafialnego.

Zarekwirowane podczas II wojny światowej dzwony drogą kolejową transportowane były na "Glockenfriedhof" w Hamburgu, skąd trafiały do pobliskiej huty, by skończyć jako armaty frontowe. Pozostałe, które uniknęły przetopienia, zostały skatalogowane i odsprzedane nowym parafiom tworzącym się w Niemczech.

Fragment tekstu z niemieckiej strony informacyjnej [1] dotyczący nabycia dzwonów przez niemiecką parafię:

"... w 1961 roku parafia ewangelicka w Rommerskirchen uzyskała niezależność, a kilka miesięcy później został dla jej kościoła - dzisiejszą nazwę Kreuzkirche (pw św. Krzyża), nosi dopiero od 1985 roku - zaoferowany kolejny dzwon. Dzwon ten pochodzi z Groß Brüskow na Pomorzu, lecz mimo że wielu członków parafii ewangelickiej nad Gillbach, po II wojnie światowej było wypędzonych, dzwon dotarł inną drogą do Frixheim. Odwrotnie do znanego cytatu z biblii podczas wojny "lemiesze przerabiane były na miecze" względnie dzwony kościelne na armaty. Jeden z trzech dzwonów kościoła, odlany w 1594 roku dzwon z Groß Brüskow uniknął tego losu i dożywał swoich dni do 1961 roku na "cmentarzu dzwonów" w Hamburgu. Właściwie miał zostać przetopiony - gdyby nie kupili go protestanci z Rommerskirchen. Wygrawerowany jest na nim po łacinie przetłumaczony przez Marcina Lutra wers z listu Rzymian: "Wenn Gott für uns ist, wer mag wider uns sein" - "Jeżeli Bóg z nami, któż przeciwko nam".

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Wodociągi. Kanalizacja.

Nowe oświetlenie. Nowe chodniki. Nowa droga. (1998-2002)

Ośrodek zdrowia. Plebania

Zakłady rzemieślniczo-usługowe. 2 sklepy.

Boisko tutejszego klubu sportowego(nowa szatnia). Brukowane,oświetlone boisko do koszykówki. Plac zabaw. Świetlica wiejska.

Ubojnia drobiu, 2 gospodarstwa rolne(warzywa/owoce/kwiaty)

26 gospodarstw o powierzchni od 1 do 1136 ha.

Nieopodal Bruskowa Wielkiego bogate złoża torfu.

stacja elektroenergetyczna (rozdzielnia) 450 kV/380 kV/110 kV (SwePol Link)

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Jezierzycach

Sport[edytuj | edytuj kod]

Klub piłkarski ligi okręgowej Swe Pol Link[2]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]