Bryńsk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bryńsk
Bryńsk
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat działdowski
Gmina Lidzbark
Liczba ludności (2009) 499
Strefa numeracyjna (+48) 23
Tablice rejestracyjne NDZ
SIMC 0117914
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bryńsk
Bryńsk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bryńsk
Bryńsk
Ziemia 53°12′N 19°47′E/53,200000 19,783333Na mapach: 53°12′N 19°47′E/53,200000 19,783333

Bryńskwieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Lidzbark. W 2009 roku miejscowość zamieszkiwało 499 osób. Jedyna droga asfaltowa do wsi prowadzi z Lidzbarka Welskiego i ma około 7 km.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość Bryńsk położona jest w północno-wschodniej Polsce w woj. Warmińsko-Mazurskim w powiecie działdowskim w gminie Lidzbark. Zgodnie z podziałem fizyczno-geograficznym Polski (według J. Kondrackiego) Bryńsk należy do prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, pod prowincji Pojezierzy Południowo-Bałtyckich, makroregionu Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego i mezoregionu Garbu Lubawskiego i Równiny Urszulewskiej

Środowisko przyrodnicze wsi[edytuj | edytuj kod]

Brynica

Rzeźbę powierzchni, na której znajduje się wieś ukształtował lądolód i wody lodowcowe podczas ostatniego zlodowacenia Wisły trwającego ok. 22-17 tys. lat temu. Młodoglacjalna rzeźba terenu jest niezwykle urozmaicona. Głównym elementem rzeźby terenu są pagórki i wzgórza morenowe, formy kemowe oraz rynny subglacjalne. Pojawiły się one na skutek wytapiania zawartych w nich brył wytartego lodu i erozyjnych działalności wód lodowcowych. W ich najgłębszych miejscach wykształciły się jeziora, które oddalone są od Bryńska w obrębie od 2 do 3 km. Omawiane wyżej formy kemowe występujące w postaci rozległych, piaszczystych wzgórz, dostarczają tutejszej ludności piasków i żwirów, które są jedynymi surowcami mineralnymi występującymi na tym terenie. Na obszarze, na którym znajduje się wieś brakuje zbiorników wodnych oraz rzek, które znajdują się jednak w obrębie granic powierzchniowych miejscowości. Są to głównie jeziora typu rynnowego. Najczęściej są one długie, wąskie o stromych brzegach, znacznych głębokościach i niewyrównanym dnie. Układają się w ciągi połączone ciekami. Zaliczamy do nich Jeziora Bryńskie i przepływającą przez nie rzekę Brynicę. Występujące na miejscowych polach zagłębienia jeszcze ok. 30 lat temu były zalane wodą. Dziś napełniają się nią tylko podczas długotrwałych opadów deszczu, co jest niewątpliwie przyczyną obniżenia się wód podziemnych. Większość występujących na terenie wsi studni wysycha lub całkowicie już wyschła. Obecnie wody gruntowe znajdują się od 6 m pod powierzchnią ziemi. Natomiast wody głębinowe można tu odkryć dopiero na 9-10 metrze.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat wsi odznacza się dużą różnorodnością i zmiennością typów pogody. Najczęściej, bo aż ponad 300 dni w roku napływa tu powietrze polarno-morskie. Świadczy to o zdecydowanej cyrkulacji zachodniej, przyczyniającej się do napływu atlantyckich mas powietrza. Masy powietrza polarno-morskiego przynoszą w ciepłej porze roku skłonność do burz i schłodzeń, a zimą powoduje odwilże, którym towarzyszy często pogoda wilgotna i mglista. Na obszarze Bryńska przeważają wiatry z sektora północnego. Wiatry bardzo silne i porywiste występują jesienią i zimą, zaś cisze występują najczęściej w sierpniu. Omawiany teren (według regionalizacji W. Okołowicza) jest swoistym „biegunem zimna”. W stosunku do otaczających go obszarów charakteryzuje się większym średnim zachmurzeniem, mniejszą liczbą dni pochmurnych i gorących, najniższymi średnimi temperaturami miesięcy zimowych i jesiennych, większą roczna amplitudą temperatur i większą ilością opadów.

Gleba oraz fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Flora bryńska

W pokrywie glebowej Bryńska dominują gleby autogeniczne, które zajmują ok. 75% całej powierzchni. Należą do nich gleby brunatnoziemne i bielicoziemne. Do tych drugich zaliczamy gleby rdzawe i bielicowe. Naturalną roślinnością współuczestniczącą w powstawaniu tych gleb były bory i lasy mieszane. Taka występowalność gleb sprawiła, że na większości gruntów posadzono las sosnowy. Pod okapem grabów i luźnych koron starych sosen rozwija się runo w miarę typowe dla grądów. W miejscach gdzie dominuje drzewostan dębowy i las jest bardziej widny można spotkać fragmenty dąbrów świetlistych cechujących się bogactwem roślin ciepłolubnych jak np. orlik pospolity, pięciornik biały, pierwiosnka lekarska, wyka kaszubska, dzwonek brzoskwiniolistny, i inne. Wiek rębności tych lasów został podwyższony z 80 do 100 lat i nadal prowadzona jest gospodarka i rozmowy, aby ten wiek wydłużyć. Tak duża ilość kompleksów leśnych sprawiła, iż wiele gatunków ptaków oraz zwierząt osiedliło się na tych terenach. Można zaliczyć do nich: bociana czarnego, zimorodka, pluszcza oraz zwierzęta takie jak jelenie, sarny, łosie, dziki, lisy, zające, które w tych kompleksach leśnych znajdują schronienie i pożywienie. Niewątpliwie do rzadkich okazów w drzewostanie można zaliczyć daglezje, która rośnie przy budynku szkoły podstawowej i jest to jedyne tak wysokie drzewo i tak rzadkie występujące dla tych terenów.

Historia, zabytki wsi[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza odnotowana w źródłach nazwa Bryńska pochodzi z 1229 r. Brennitia. W 1410 r. Zakon krzyżacki używał nazwy Borausee. Tereny Bryńska zostały zasiedlone przez przybywających do Lidzbarka i jego okolic kolonistów niemieckich wyznania ewangelickiego. Po wojnie trzynastoletniej na mocy pokoju toruńskiego z 1466 r. okolice Bryńska przynależały do ziemi lidzbarskiej. Znalazły się w granicach Królestwa Polskiego, weszły one w skład tzw. klucza lidzbarskiego.

W „Dziejach Polski” J. Długosza można znaleźć informację związaną z Bryńskiem i wyprawą wojsk Jagiełły na Grunwald. W 1864 r. w Bryńsku była szkoła ewangelicka i ewangelicki dom modlitwy. Do tej szkoły uczęszczało również ok. 400 dzieci katolickich. Do domu modlitwy przyjeżdżał odprawiać nabożeństwo pastor z Górzna lub Lidzbarka. Wieś liczyła wtedy ok. 5523 morgi i było w niej 149 domów mieszkalnych. Zamieszkiwały ją 1152 osoby, w tym 329 katolików i 823 ewangelików.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół filialny
  • Jednym z najstarszych zabytków Bryńska jest kościół filialny budowany w stylu późnogotyckim pw. Matki Boskiej Anielskiej, którego budowę rozpoczęto 13 VII 1909 r.
Szkoła Podstawowa
  • Kolejnym jest szkoła publiczna najprawdopodobniej z tego samego okresu co wyżej wymieniony kościół. Pierwotnie budynek posiadał cztery pomieszczenia, jednakże przyrost naturalny sprawił iż dobudowano północną część uzyskując w ten sposób osiem dość dużych pomieszczeń lekcyjnych. Całość do dziś służy lokalnej społeczności jako sześcioklasowa szkoła podstawowa.
  • Trzecim z zabytków jest cmentarz ewangelicki, na którym pochowani są mieszkańcy Bryńska wyznania ewangielicko-augzburskiego.
  • Niewątpliwie do zabytków można także zaliczyć dwie przydrożne figury powstałe w 1945 r. na miejscu wcześniejszych najprawdopodobniej z przełomu XVII i XVIIIw. Zburzonych podczas II wojny światowej.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W Bryńsku Kolonii w 1921 r. były 173 budynki, a w 1931 r. - powierzchnia ogólna Bryńska wynosi 14,11 km , w tym użytki rolne stanowiły tyle co grunty orne, czyli 12,30 km . W 1931 r. W Bryńsku mieszkały 1134 osoby. Zatem w okresie międzywojennym zamienione zostały proporcje narodowościowe wśród mieszkańców Bryńska Kolonii. Przeważali tam, podobnie jak w innych osadach bryńskich katolicy. Dziś w miejscowości jest 148 budynków mieszkalnych, które zamieszkuje 540 osób. Średnia liczba lat mieszkańców waha się w granicach 35-42 lat. Większość z nich to kobiety. Dużym atutem wsi jest to, iż tylko 2% ludności to ludzie bezrobotni. Co w dużej mierze nie przekłada się na liczba osób bezrobotnych w powiecie.(załącznik nr 4) Mieszkańcy wsi znaleźli zatrudnienie w firmach usługowych tzw. „ZUL” oraz w firmach i zakładach w mieście Lidzbark. Pozostali tworzą małe lub średnie przedsiębiorstwa.

Rolnictwo i walory turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Wieś Bryńsk do lat 80. XX w. była wsią czyście rolniczą. Rozwój ekonomiczny oraz mała opłacalność produkcji rolnej sprawiły, że większość mieszkańców odeszło od gospodarki rolnej zastępując ją handlem, usługami i produkcją usługową. W latach 2005-2006 w Bryńsku odnotowano 5 gospodarzy, którzy posiadają gospodarstwa powyżej 5 hektarów i utrzymują się z produkcji rolnej. Wszystkie dobra, jakie wyprodukują pokrywają się z zapotrzebowaniem konsumpcyjnym rodzin tychże gospodarzy, dlatego też nie możemy mówić o handlu tymi dobrami. Większość użytków rolnych została podzielona administracyjnie i dziś widnieją one jako działki budowlane. Piękno tutejszego krajobrazu sprawiło, iż wyżej wymienione działki bardzo szybko znalazły swoich nabywców głównie z wielkich ośrodków miejskich takich jak Wrocław, Warszawa, Łódź nawet Szczecin. Od roku 2002 w miejscowości wybudowano dziewięć nowych budynków zamieszkiwanych przez osoby właśnie z tych miast. Obecnie w budowie jest 5 kolejnych budynków co świadczy o dużym zainteresowaniu turystów naszą wsią. Jedynym minusem jaki można byłoby się doszukać jest to że w Bryńsku brakuje gospodarstw agroturystycznych oraz budynków lub miejsc w których turyści mogliby spędzać miło czas.