Brzoza (powiat bydgoski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Brzoza
Kościół pw. NMP Królowej Polski
Kościół pw. NMP Królowej Polski
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Nowa Wieś Wielka
Liczba ludności 3100 (2009 rok)
Strefa numeracyjna (+48) 52
Kod pocztowy 86-061
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0092640
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Brzoza
Brzoza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brzoza
Brzoza
Ziemia 53°01′52″N 18°00′32″E/53,031111 18,008889Na mapach: 53°01′52″N 18°00′32″E/53,031111 18,008889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Zabudowa z okresu międzywojennego
Hotel Brzoza
Pomnik Powstańców Wielkopolskich
Stara Noteć w Brzozie

Brzoza (niem. Hopfengarten) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Nowa Wieś Wielka.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bydgoskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Brzoza jest wsią usytuowaną na południowo-zachodnim skraju Puszczy Bydgoskiej, na północnym brzegu Noteci. Wieś graniczy od zachodu z wsią Przyłęki oraz Olimpin, zaś od północy i wschodu z Puszczą Bydgoską.

Pod względem fizyczno-geograficznym Brzoza leży w obrębie Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Dolina Kanału Noteckiego[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Brzoza ma charakter wsi podmiejskiej, położonej w zasięgu oddziaływania aglomeracji Bydgoszczy. Północno-wschodnim skrajem wsi przebiega linia kolejowa nr 131 oraz droga krajowa nr 25 Bydgoszcz - Inowrocław. Miejscowość przecina także droga wojewódzka nr 256 Brzoza - Mogilno. Od południowego-zachodu wieś przylega do Kanału Noteckiego, który jest wyprostowanym korytem Noteci. Na łąkach znajdują się tam odcięte starorzecza starej Noteci. W odległości ok. 1 km na południe od Brzozy znajduje się rezerwat leśny Dziki Ostrów, chroniący dąbrowę świetlistą, zaś nieco dalej Jezioro Jezuickie.

Na terenie wsi znajduje się kościół parafialny p.w. Najświętszej Marii Panny Królowej Polski, Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich oraz Gimnazjum im. Karola Wojtyły. Wzdłuż drogi krajowej nr 25 rozlokowanych jest szereg drobnych przedsiębiorstw handlowych i usługowych, a także czterogwiazdkowy hotel Brzoza.

Na terenie wsi zlokalizowany jest nieczynny cmentarz ewangelicki, uporządkowany w 2013 r.[2].

Sołtysem wsi jest Waldemar Owczarzak.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Do zabytków zalicza się kościół wybudowany w latach 1934-1937.

Pomnik Powstańców Wielkopolskich[edytuj | edytuj kod]

15 stycznia 2012 odsłonięto we wsi Pomnik Powstańców Wielkopolskich, będący wierną repliką monumentu istniejącego tu do 1940 roku. Upamiętnia on 19 młodych żołnierzy 1. Pułku Grenadierów Kujawskich, którzy polegli w walkach o Brzozę z wojskami niemieckimi w 1919 roku. Pomnik składa się z dwóch ozdobionych kolumn. Na postumentach umieszczono figury Chrystusa oraz leżącego rannego powstańca. Całość uzupełniają dwie tablice z nazwiskami poległych powstańców.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś Brzoza, należąca do starostwa bydgoskiego powstała między 1523, a 1600 rokiem[4]. Brak jej w lustracji starostwa z 1661 roku, co mogło być skutkiem jej wyludnienia jeszcze przed potopem szwedzkim lub też zniszczeń wojennych[4]. Wieś odnotowano ponownie w 1681 roku. Świadczono tu wówczas pańszczyznę 24 dni w roku we żniwa. Przed wojną północną mieszkało w Brzozie 10 rodzin chłopskich, w 1712 już tylko jedna, a w latach 1713 i 1717 wieś była całkowicie opuszczona[4]. Część ludności wiejskiej pod wpływem ciężarów spowodowanych wojną ratowała się ucieczką, bądź też pozostała na miejscu, ale była tak zrujnowana, że nie mogła płacić podatków[4]. W 1744 r. mieszkało w Brzozie 5 rodzin gburów, 2 chałupników i owczarz[5]. Pola uprawne liczyły 4 włóki. 23 września 1744 roku wieś otrzymała kontrakt, który określał powinności podatkowe na rzecz wójta bydgoskiego[6]. W 1753 r. mieszkało tu także dwóch smolarzy, którzy trudnili się wyrobem produktów drzewnych (smoła, potaż)[6].

Po przejściu Brzozy w 1772 roku pod władzę pruską rozwijało się osadnictwo, zarówno ludności polskiej jak i niemieckiej wyznania ewangelicko-unijnego. Dla roku 1884 "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego" podaje, że w Brzozie mieszkało 266 osób, w tym 181 katolików, 83 ewangelików i 2 Żydów. W 1872 r. zbudowano linię kolejową Bydgoszcz-Inowrocław. Przy rozwidleniu dróg do Inowrocławia i Łabiszyna zbudowano stację kolejową Brzoza Bydgoska.

Podczas powstania wielkopolskiego Brzoza znalazła się na linii walk oddziałów polskich usiłujących zbliżyć się do Bydgoszczy. W nocy z 21 na 22 stycznia 1919 r. Brzozę zajęły oddziały Pawła Cymsa i Jana Tomaszewskiego, wyprzedzając spodziewaną ofensywę niemiecką. Dzień później teren odzyskał III batalion Grenschutzu, zaś do krwawej potyczki doszło w rejonie Antoniewa[7].

10 kwietnia 1924 r. kard. Edmund Dalbor z dotychczasowej bydgoskiej parafii farnej erygował pięć nowych parafii, w tym parafię Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Brzozie-Przyłękach. Obejmowała ona miejscowości z dawnej parafii bydgoskiej: Brzozę wraz z osadą przy jeziorze Jezuickim, Ciele, Emilianowo, Łażyn, Piecki, Prądki, Przyłęki, Stryszek, Zielonkę, oraz miejscowości dotychczas należące do parafii łabiszyńskiej: Czynowiec, Kobylarnię, Olimpin, Antoniewo, Smolno i Wałownicę[8].

W 1934 r. z inicjatywy starosty bydgoskiego Józefa Nowaka, powstał Komitet Budowy Kościoła w Brzozie. W latach 1934-1937 wybudowano nową świątynię według projektu Stefana Cybichowskiego[9]. Konsekracji kościoła dokonał kard. August Hlond 15 maja 1938 r.[9]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  2. Zapomnieni - zdjęcia pierwszego cmentarza. [dostęp 05-04-2012].
  3. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 5 czerwca 2014.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661-1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973
  5. Guldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970
  6. 6,0 6,1 Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753-1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977
  7. Bydgoszcz w dobie powstania wielkopolskiego. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Grota. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 5. Bydgoszcz 1970
  8. Jarkiewicz Zenon: Dekret ks. kardynała Edmunda Dalbora z 1924 r. o podziale parafii rzymskokatolickich w Bydgoszczy."Kronika Bydgoska" XIV (1992), Bydgoszcz 1993
  9. 9,0 9,1 Wysocka Agnieszka: Kościoły projektu Stefana Cybichowskiego w Bydgoszczy i okolicach miasta. [w.] Kronika Bydgoska XXX 2008. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009. ISSN 0454-5451

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Brzoza. [dostęp 2011-08-14].

Przypisy