Buławinka czerwona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buławinka czerwona
Buławinka czerwona: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada workowce
Klasa Sordariomycetes
Rząd rozetkowce
Rodzina buławinkowate
Rodzaj buławinka
Gatunek buławinka czerwona
Nazwa systematyczna
Claviceps purpurea (Fr.) Tul.
Annls Sci. Nat., Bot., sér. 3 20: 45 (1853)
Buławinka czerwona w kłosie pszenicy

Buławinka czerwona (Claviceps purpurea) – gatunek grzybów należący do rodziny buławinkowatych (Clavicipitaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Claviceps, Clavicipitaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten opisał w 1823 E. F. Fries nadając mu nazwę Sphaera purpurea, do rodzaju Claviceps przeniósł go L. R. Tulasne w 1853[1]. Synonimów ma około 20. Niektóre z nich[2]:

  • Claviceps microcephala (Wallr.) Tul. 1853
  • Claviceps purpurea var. agropyri Tanda 1981
  • Claviceps purpurea var. purpurea (Fr.) Tul. 1853
  • Claviceps purpurea var. spartinae R.A. Duncan & J.F. White 2002
  • Cordyceps microcephala (Wallr.) Berk. & Broome
  • Cordyceps purpurea (Fr.) Berk.
  • Kentrosporium microcephalum Wallr
  • Pseudocenangium purpureum (Fr.) A. Knapp
  • Sclerotium clavus DC. 1815
  • Sphacelia segetum Lév. Paryż 1827
  • Sphaeria purpurea Fr. Lund 1823

Morfologia i rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Buławinka czerwona tworzy przetrwalniki (sklerocja) w postaci długich, purpurowoczarnych rożków (rogali) wyrastających z dojrzałych kłosów zbóż i traw (rzadziej). W okresie kwitnienia zarodniki buławinki dostają się na znamiona słupków roślin (głównie zbóż i traw).

Grzyb rozwija się wewnątrz słupka wypełniając go całkowicie splecioną masą strzępek tworzących podkładkę. Podkładka wytwarza na powierzchni masę konoidów, wytwarzając jednocześnie słodki sok przywabiający owady, które przenoszą konoida i rozprzestrzeniają grzyba. Gdy okres porażonej rośliny dobiega końca, podkładka powiększa się i otacza czarną twardą ścianką z mocno splecionych strzępek. W ten sposób powstają przetrwalniki zwane sklerotką (sporysz). W tym stadium grzyb zimuje. Na wiosnę z przetrwalnika wyrastają trzoneczki zakończone kulistymi głowami w których tworzą się otocznie z zarodnikami. Zarodniki wyrzucane są z worków w czasie kwitnienia zbóż i rozwijają się dalej jeśli trafią na słupek[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Grzyb ten jest pasożytem, sprawcą choroby zwanej sporyszem zbóż i traw. W przeszłości zakażenia zbóż buławinką czerwoną były przyczyną znacznych strat ekonomicznych i zatruć. Obecne metody uprawy praktycznie wyeliminowały tę chorobę.
  • Sporysz zawiera wiele alkaloidów – ergotaminę oraz aminokwasy – tyrozynę, tryptofan, histydynę, leucynę, kwas asparaginowy. Ergotamina – alkaloid sporyszu o budowie strukturalnej zbliżonej do amin biogennych (noradrenaliny, serotoniny i dopaminy), posiadający zdolność do wiązania się z ich receptorami. Powoduje skurcz mięśni gładkich macicy i naczyń krwionośnych. Otrzymuje się z niej kwas lizergowy, którego używa się do produkcji LSD.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-25].
  3. Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1996, s. 76. ISBN 83-214-0140-6.