Buławinka czerwona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Buławinka czerwona
Claviceps purpurea.JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada workowce
Klasa Sordariomycetes
Rząd rozetkowce
Rodzina buławinkowate
Rodzaj buławinka
Gatunek buławinka czerwona
Nazwa systematyczna
Claviceps purpurea (Fr.) Tul.
Annls Sci. Nat., Bot., sér. 3 20: 45 (1853)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Buławinka czerwona w kłosie pszenicy

Buławinka czerwona (Claviceps purpurea) – gatunek grzybów należący do rodziny buławinkowatych (Clavicipitaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Claviceps, Clavicipitaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi [1].

Po raz pierwszy takson ten opisał w 1823 E. F. Fries nadając mu nazwę Sphaera purpurea, do rodzaju Claviceps przeniósł go L. R. Tulasne w 1853[1]. Synonimów ma około 20. Niektóre z nich[2]:

  • Claviceps microcephala (Wallr.) Tul. 1853
  • Claviceps purpurea var. agropyri Tanda 1981
  • Claviceps purpurea var. purpurea (Fr.) Tul. 1853
  • Claviceps purpurea var. spartinae R.A. Duncan & J.F. White 2002
  • Cordyceps microcephala (Wallr.) Berk. & Broome
  • Cordyceps purpurea (Fr.) Berk.
  • Kentrosporium microcephalum Wallr
  • Pseudocenangium purpureum (Fr.) A. Knapp
  • Sclerotium clavus DC. 1815
  • Sphacelia segetum Lév. Paryż 1827
  • Sphaeria purpurea Fr. Lund 1823

Morfologia i rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Buławinka czerwona tworzy przetrwalniki (sklerocja) w postaci długich, purpurowoczarnych rożków (rogali) wyrastających z dojrzałych kłosów zbóż i traw (rzadziej). W okresie kwitnienia zarodniki buławinki dostają się na znamiona słupków roślin (głównie zbóż i traw).

Grzyb rozwija się wewnątrz słupka wypełniając go całkowicie splecioną masą strzępek tworzących podkładkę. Podkładka wytwarza na powierzchni masę konoidów, wytwarzając jednocześnie słodki sok przywabiający owady, które przenoszą konoida i rozprzestrzeniają grzyba. Gdy okres porażonej rośliny dobiega końca, podkładka powiększa się i otacza czarną twardą ścianką z mocno splecionych strzępek. W ten sposób powstają przetrwalniki zwane sklerotką (sporysz). W tym stadium grzyb zimuje. Na wiosnę z przetrwalnika wyrastają trzoneczki zakończone kulistymi głowami w których tworzą się otocznie z zarodnikami. Zarodniki wyrzucane są z worków w czasie kwitnienia zbóż i rozwijają się dalej jeśli trafią na słupek[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Grzyb ten jest pasożytem, sprawcą choroby zwanej sporyszem zbóż i traw. W przeszłości zakażenia zbóż buławinką czerwoną były przyczyną znacznych strat ekonomicznych i zatruć. Obecne metody uprawy praktycznie wyeliminowały tę chorobę.
  • Sporysz zawiera wiele alkaloidów – ergotaminę oraz aminokwasy – tyrozynę, tryptofan, histydynę, leucynę, kwas asparaginowy. Ergotamina – alkaloid sporyszu o budowie strukturalnej zbliżonej do amin biogennych (noradrenaliny, serotoniny i dopaminy), posiadający zdolność do wiązania się z ich receptorami. Powoduje skurcz mięśni gładkich macicy i naczyń krwionośnych. Otrzymuje się z niej kwas lizergowy, którego używa się do produkcji LSD.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-25].
  3. Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1996, s. 76. ISBN 83-214-0140-6.