Buk (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buk
Ratusz w Buku
Ratusz w Buku
Herb Flaga
Herb Buku Flaga Buku
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat poznański
Gmina Buk
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1289
Burmistrz Stanisław Piotr Filipiak
Powierzchnia 2,96 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

6197[1]
2093 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 61
Kod pocztowy 64-320
Tablice rejestracyjne PZ i POZ
Położenie na mapie gminy Buk
Mapa lokalizacyjna gminy Buk
Buk
Buk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Buk
Buk
Ziemia 52°21′24″N 16°31′03″E/52,356667 16,517500
TERC
(TERYT)
4303921034
Urząd miejski
ul. Ratuszowa 1
64-320 Buk
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
BIP
Ulica Poznańska
Wjazd do miasta od zachodu drogą wojewódzką 307

Bukmiasto w woj. wielkopolskim, w powiecie poznańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Buk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Według danych z 30 czerwca 2014 miasto liczyło 6197 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położone na Pojezierzu Wielkopolskim, na krańcu polodowcowego Ozu Bukowsko-Mosińskiego, 30 km na zachód od Poznania. Przez Buk przepływa rzeczka Mogilnica, potocznie zwana Trupiną[2].

Obszar Buku jest obecnie ograniczony linią kolejową od południa i terenami przyległej Wielkiej Wsi od północy i wschodu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda głosi, że w okolicach miasta, pod drzewem bukowym zmarł na polowaniu książę Mieszko I[3].

Pierwsza zachowana wzmianka o Buku znajduje się w dokumencie z 1257, w którym mowa o tutejszej wsi i civitas (prawdopodobnie w znaczeniu "miasto", lub jak wolą inni "gród")[3]. Do lokacji miasta doszło zapewne wcześniej - jeszcze przed nadaniem miasta, kaplicy i wsi w 1257 r. Według innych hipotez lokacja miała miejsce później, zaś jej pierwszym śladem jest zachowana kopia dokumentu Przemysła II, przyznającego tutejszym mieszczanom zwolnienie od ceł. Źródło to budzi jednak poważne wątpliwości – opatrzone jest datą 1299, mimo iż władca zginął 3 lata wcześniej. Data ta została arbitralnie poprawiona przez wydawcę dokumentu na 1289 i spopularyzowana, jednak obecnie przyjmuje się, że najbardziej uzasadnionym rozwiązaniem będzie przyjęcie, że lokacja Buku nastąpiła w nieznanym nam momencie panowania Przemysła I lub II, a zatem przed 1296[4]. Istnieją więc 2 koncepcje czasu lokacji miasta - przed 1257 r. i około 1289 r.

W okresie średniowiecza rozkwitało rzemiosło, szczególnie włókiennictwo[3]. Miasto było otoczone murami obronnymi (upamiętnionymi w nazwie ulicy Mury)[3]. Dzięki przywilejowi organizowania jarmarków i lokalizacji komory celnej rozwijał się także handel. Miasto wzbogaciło się o wodociąg, szkołę, szpital i łaźnię miejską. W owym czasie Buk był własnością diecezji poznańskiej z rezydencją biskupią, dzięki czemu miasto gościło wielu dostojników, z królami Władysławem Jagiełłą oraz prawdopodobnie też Zygmuntem Starym i Henrykiem Walezym na czele.

Na przeszkodzie w dalszym rozwoju miasta stanęły wojna rodu Grzymalitów z Nałęczami, polsko-szwedzka w XVII wieku oraz pożary i zarazy. Odtąd miasto straciło na znaczeniu.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Buk wszedł w skład Prus Południowych. Dobra biskupie uległy zeświecczeniu a mieszkańcy przeszli pod jurysdykcję pruską. Językiem urzędowym stał się niemiecki (przez początkowy okres dopuszczano także język polski). W toku germanizacji osiedlono w Buku wiele rodzin niemieckich, mieszkała też ludność żydowska. W 1815 r. miasto zostało siedzibą powiatu bukowskiego o powierzchni 130 km² i liczącego 58 tys. mieszkańców. Ze względu na aktywny udział bukowian w Wiośnie Ludów w 1848 r. (słynni kosynierzy bukowscy) siedzibę powiatu przeniesiono do Nowego Tomyśla. W tym okresie zbudowano też linię kolejową.

Pożar 8 czerwca 1858 r. strawił niemalże cały rynek wraz z ratuszem i przyległe ulice. Obecna zabudowa rynku pochodzi niemal całkowicie z II poł. XIX wieku.

Podobnie jak na większości obszaru Wielkopolski ścierały się ze sobą odgórna germanizacja Polaków i idee pracy organicznej. Powstawały liczne towarzystwa kulturalne, społeczno-polityczne, oświatowe i sportowe, Bank Ludowy, a także organizacje samopomocowe i spółdzielnie rolnicze. W 1904 r. powstała polska szkoła przy ulicy Przykop.

Do Polski powrócił Buk w listopadzie 1918 r. Zorganizowana niezwłocznie po wybuchu powstania wielkopolskiego kompania bukowska pod dow. kpt. Witolda Wegnera oswobodziła okoliczne miejscowości i brała udział w walkach na froncie zbąszyńskim. Pierwsza polska Rada Miejska Buku powstała w kwietniu 1919 r., a burmistrzem został Konstanty Scholl, którego po rezygnacji zastąpił pół roku później Maksymilian Holland i pełnił to stanowisko nieprzerwanie aż do wybuchu II wojny światowej.

W okresie międzywojennym swoją działalność kontynuowała większość organizacji działających w okresie przedwojennym. Najaktywniejsze były organizacje katolickie z Akcją Katolicką na czele, cechy rzemieślnicze, Towarzystwo Przemysłowe, Kurkowe Bractwo Strzeleckie, Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" i Towarzystwo Śpiewacze "Harmonia". W 1922 r. powstał Klub Sportowy "Patria". W mieście mieszkała także ludność niemiecka, skupiająca się wokół parafii ewangelickiej oraz istniała gmina żydowska z synagogą przy ulicy Mury.

Po rozpoczęciu II wojny światowej wojska niemieckie zajęły Buk 10 września 1939 r. Nastąpiły liczne rewizje i aresztowania, ludność żydowska i część polskiej została wywieziona z miasta, a większość mienia, z warsztatami rzemieślniczymi włącznie, przejął okupant. Zniszczeniu uległy m.in. stojąca na środku rynku kolumna św. Stanisława Biskupa (patrona bukowskiej parafii) i pomnik powstańców wielkopolskich. Rozstrzelany został m.in. poseł na sejm Franciszek Górczak. Działalność konspiracyjną prowadzili bukowscy harcerze, których przywódca, Tadeusz Wojtczak przypłacił to życiem w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen (Rogoźnica). Podczas okupacji niemieckiej nazistowska administracja przemianowała miasto na Buchenstadt (od 1943).

Tuż przed wejściem wojsk radzieckich (26 stycznia 1945 roku) Niemcy podpalili kościół farny (który pełnił wtedy rolę magazynu) wraz z cudownym obrazem Matki Boskiej Literackiej. Tymczasową administrację przejęła sowiecka Komendantura Wojenna. Pierwszym burmistrzem po zakończeniu II wojny światowej został Leon Grabowski, a przewodniczącym Miejskiej Rady Narodowej Franciszek Kulczyński. Powoli, w miarę łagodzenia obowiązkowego zaopatrzenia wojska wznawiały działalność bukowskie zakłady przemysłowe i usługowe: spółdzielnie "Rolnik" i "Zgoda", mleczarnia, gorzelnia i Spółdzielczy Bank Ludowy. Powstały też nowe zakłady: Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska", Spółdzielnia "Zryw" i Fabryka Czapek, będąca poprzedniczką dzisiejszej "Bukowianki". Odzyskiwało znów na znaczeniu rzemiosło, a także okoliczne rolnictwo, które padło jednak ofiarą reformy rolnej. Ponownie otwarto dwie szkoły podstawowe i powstała średnia szkoła rolnicza. Do normalnej działalności powróciły organizacje kulturalne i społeczne.

W latach 1965–1968 wybudowano Fabrykę Elementów Wyposażenia Budownictwa "Metalplast" – obecnie "Wavin-Metalplast Buk", będącą największym pracodawcą w gminie. Powstały osiedla na Przykopie, Przyjaźni i 700-lecia. Powstały także nowe przedszkole, przychodnia lekarska, kino, biblioteka, dom kultury "Harcerz" i stadion sportowy. Rozbudowane zostały szkoły i ratusz.

Ostatnimi dużymi inwestycjami są hala sportowa, pełna kanalizacja i gazyfikacja (z kopalni w pobliskim Józefowie) miasta oraz nowy budynek gimnazjum. W roku 2010 oddano do użytku nowo wybudowany Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, który znajduje się przy ulicy Dworcowej.

W latach 2010–2011 w mieście przeprowadzono szczegółowe badania archeologiczne, podczas których odkryto m.in. fragmenty murów miejskich, pozostałości średniowiecznej sieci wodociągowej oraz rycerski miecz z czasów wojen z zakonem krzyżackim[3].

Transport i gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na obrzeżach miasta przebiegają autostrada A2 i linia kolejowa E20 WarszawaBerlin. Stacja jest obsługiwana przez pociągi osobowe i pospieszne. W Buku krzyżują się drogi wojewódzkie 306 (Stęszew – Lipnica) i 307 (PoznańNowy Tomyśl). Przy pobliskim węźle Autostrady A2 znajduje się Park Przemysłowy "Buk", w którym w roku 2013 istniało już ok. 25 obiektów przemysłowych, magazynowych i usługowych[5].

Atrakcje turystyczne, zabytki i kultura[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Krzyża (1760)

Zasłużeni Bukowianie[edytuj | edytuj kod]

Prasa lokalna[edytuj | edytuj kod]

  • "Kosynier Bukowski" (miesięcznik)
  • "Głos Buku" (miesięcznik)
  • "Bukowski Lider" (gazeta internetowa)[6]

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • MKS Patria Buk – klub piłkarski założony w 1922 roku,
  • UKS Bukowia Buk – klub piłkarek ręcznych,
  • Spartakus Buk – klub piłkarzy ręcznych
  • UKS Skra Wielkopolska – klub piłkarzy, głównie dzieci.
  • Bukowski Klub Biegacza – klub zrzeszający pasjonatów biegania.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz żydowski w Buku
  • w czerwcu lub lipcu (data ruchoma) warto odwiedzić Buk i wziąć udział w Parafialnym Przełaju upamiętniającym Beatyfikację Błogosławionego Rafała Chylińskiego. W imprezie bierze udział ponad 200 osób.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan na 30 VI 2014 (s. 104) (pol.). GUS. [dostęp 2 listopada 2014].
  2. Charakterystyka położenia geograficzno-przyrodniczego (pol.). Urząd MiG Buk. [dostęp 1 czerwca 2012].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Wojciech Pastuszka: Wysyp zabytków w mieście Buk. [dostęp 9 listopada 2012].
  4. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.). Poznań: 2002, s. 98-99.
  5. Informacja na stronie internetowej miasta Buk
  6. strona gazety
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 6 kwietnia 2014.
  8. Stichting Sint-Michielsgestel – Buk (niderl.). www.sint-michielsgestel.nl. [dostęp 9 listopada 2012].
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Współpraca zagraniczna (pol.). Urząd MiG Buk. [dostęp 29 listopada 2012].
  10. Hambuehren.de

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]