Burgundowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Burgundowie – lud wschodniogermański, pochodzący prawdopodobnie z wyspy Bornholm, która zawdzięcza im swą nazwę (pierwotnie Burgundarholm) lub z zachodniej Wielkopolski. Ich nazwa znaczy dosłownie „Synowie wiatru północnego”. W okresie wpływów rzymskich najprawdopodobniej zamieszkiwali terytorium dzisiejszej zachodniej Polski, a odzwierciedleniem ich osadnictwa jest archeologiczna kultura luboszycka w międzyrzeczu Nysy Łużyckiej i Bobru, w rejonie Gubina.

Poza granicami Rzymu[edytuj | edytuj kod]

Burgundoiwe pochodzili z wyspy Bornholm a Pliniusz Starszy lokalizuje ich w dorzeczu Odry w pierwszym wieku naszej ery, w okolicach spływu Nysy Łużyckiej[1] a w drugim wieku, Klaudiusz Ptolemeusz[2] – między Odrą a Wisłą[3] – gdzie mieszkali jeszcze w połowie trzeciego wieku według Jordanesa[4], ale pokonani przez Gepidów przemieścili się w dorzecze Łaby. Pod koniec wieku przesuneli się dalej na zachód, w dolinę Menu, gdzie weszli w kontakt z Alamanami. Retor i orator Mamertinus z Trewiru w panagiryku do cesarza Maksymiana wspomina o obecności Burgundów w tych okolicach[5]. A Ammianus Marcellinus przynosi informacje o wyprawie za Ren Juliana Apostaty przeciwko Alamanom w 379-390 roku a potem, według tegoż, cesarz Walentynian I w walce z tymi ostatnimi zwrócił się o pomoc do Burgundów, którzy wysłali 80 000 wojowników na czele elity na spotkanie z Rzymianami nad Renem, ale ci byli nieobecni. Oburzeni i wściekli Burgundowie wrócili na swoje ziemie [6].

Osiedlenie się w cesarstwie[edytuj | edytuj kod]

W 406 roku zapewne należeli do grupy ludów germańskich, która w noc sylwestrową[7] po zamarzniętym Renie w rejonie Mogontiacum (Moguncji) wkroczyła do rzymskiej Galii. Tam pozostawali jako foederati w służbie Konstantyna III. Sojusznicy albo przeciwnicy Rzymu, Burgundowie, uczestniczyli w inwazji Cesarstwa zachodniego przez plemiona barbarzyńskie na początku V wieku a Konstancjusz III potwierdził ich nową sytuację: część Galii w dorzeczu Renu (Burgondiones partem Gallia Rheno conjuctam tenere) według Kasjodora i Prospera Tiro z Akwitanii. To jest pierwsza oficjalna wzmianka o ich królestwie ze stolicą w Worms[8]. W latach 411-413 popierali uzurpatora Jowina.

Jako lud sfederowany mieli rolę obrońców granicy cesarstwa na Renie, ale ich bracia pozostali po drugiej stronie byli bardziej wyeksponowani na nacisk Hunów. W latach 428/429 król obu brzegów, Gundahar, pokonał Oktara, wuja Attyli według Sokratesa Scholastyka[9] i w 435 roku postanowił zaatakować Belgię (Belgica Prima), ale opór Rzymian i ich huńskich sojuszników spowodował klęskę burgundzką, wskutek której o mało nie doszło do unicestwienia najeźdźców w 436/437 roku. To by była zemsta Hunów po ich porażce 10 lat wcześniej. Przegrana i śmierć Gundahara stanowią kres pierwszemu królestwu burgundzkiemu (Rzymianie znów zapanowali nad tymi terenami).

W pierwszych latach pobytu na ziemiach Cesarstwa Burgundowie przyjęli chrześcijaństwo, ale według Sokratesa Scholastyka w formie arianizmu natomiast Paweł Orozjusz pisze o formie nicejskiej przejścia na religię Cesarstwa[10]. I to dopiero w królestwie rodańskim nastąpiło przyjęcie herezji ariańskiej, która przetrwała aż do panowania Zygmunta I Burgundzkiego.

To Burgundowie (zwłaszcza ich walki z Hunami)są bohaterami Pieśni o Nibelungach z XIII wieku.

Resztki ludu po klęsce w walce z Hunami znalazły nowe ziemie na południu Galii: według anonimowego autora Chronica Gallica z 452 „Sapaudia jest podarowana tym Burgundom co pozostali (od 25 000 do 50 000 według specjalistów tematu), do podziału z miejscowymi” w 443 roku przez generała Aecjusza Flawiusza, w roli obrońców przed Alamanami i Wizygotami. Chodzi o tereny dzisiejszej zachodniej części Szwajcarii, Sabaudii i Jury, czyli dorzecze Rodanu, ze stolicą w Genewie. Ziemie te nazwano później Burgundią. Dzięki inteligentnej polityce kompromisu i tolerancji królowie burgundzcy poszerzyli ich terytorium (do Avignonu na południe, Nevers na zachodzie i jeziora Bodeńskiego na wschodzie) i doprowadzili do symbiozy i połączenia elementów tubylczych z przybyszami stwarzając nowe społeczeństwo o specyficznej tożsamości.

Burgundowie wzięli udział w bitwie na Polach Katalaunijskich w 451 roku po stronie Rzymian (choć niektóre grupy Burgundów prawdopodobnie walczyły po stronie Hunów)[11].

Rozpad Cesarstwa zachodniego przyśpieszyło zabójstwo Walentyniana III i walka o tron i tak osłabiony. Królowie burgundzcy potrafili to wykorzystać sprzymierzając się z Wizygotami. W 472 roku część z Burgundów wraz z nimi za przyzwoleniem Rycymera złupiła Rzym.

Po upadku cesarstwa na zachodzie[edytuj | edytuj kod]

Upadek Cesarstwa zachodniego w 476 roku pozostawił wolną rękę ludom sfederowanym. Burgundowie mieli za sąsiadów, oprócz Alamanów, ambitnych władców jak Odoakra, a po 490 roku Ostrogota Teodoryka Wielkiego w Italii, Wizygota Euryka w Akwitanii czy Syagariusza na północnym zachodzie i w końcu Franków na północy, którzy okażą się najgroźniejsi dla egzystencji niezależnego ich królestwa. Chlodwig I pokonując Syagriusza i jednocząc plemiona frankijskie stał się bezpośrednim sąsiadem królów burgundzkich, którzy zdecydowali się na przymierze z nim przeciwko Alamanom a później przeciwko Wizygotom. Zygmunt I Burgundzki, syn Gundobada poślubiając córkę Teodoryka Wielkiego przyczynił się do nowego przymierza z Ostrogotami wyznającymi również herezję ariańską. Zabójstwo brata swojego, Godomara, oszkalowanego przez drugą żonę króla, spowodowało oburzenie poddanych i Teodoryka i w końcu interwencję frankijską Chlodomera, który został zabity w czasie bitwy pod Vézeronces w 524 roku, i tak przegranej przez Burgundów według Grzegorza z Tours. Teodoryk Wielki zajmując tereny na południe od Izery przyczynił się do osłabienia Gundobada, który został ofiarą ofensyw Franków w latach 532-534 i które doprowadziły do rozpadu królestwa rodańskiego[potrzebne źródło].

Zostali podbici przez Franków w 534 roku i ulegli romanizacji.

Państwa Burgundów[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Burgundów około 500 roku

W historii Burgundów wyróżnia się dwa państwa:

I (lata 413 – 436) – w Wormacji i Moguncji
II (lata 443 – 534) – w Sabaudii (do 475 roku poszerzone o Delfinat, Romandię, Lyonnais i skrawek Szampanii)

Królowie Burgundów[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Władcy Burgundii.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Favrod, s. 18 (nazwa wyspy pochodziłaby od Burgundarholm czyli wyspa Burgundów)
  2. Ptolémée, Géographie, II, 11.
  3. Favrod, s. 18.
  4. Jordanès, Histoire des Goths, rozdz. IV.
  5. (Panégyrique II [10], 5) citowany przez Katalin Escher, Les Burgondes, s. 10.
  6. Ammianus Marcellinus pisze : « Za trzeciego konsulatu Walentyniana I-go
  7. Encyklopedia historyczna świata. T. I. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 1999, s. 425. ISBN 83-85909-51-6.
  8. Prosper Tiro d’Aquitaine, Chroniques, 1322.
  9. Socrate, Historia Ecclesiastica 7, 30.
  10. Orose, Histoire, 32.
  11. Wędrówka i etnogeneza w starożytności i średniowieczu. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica, 2010, s. 188. ISBN 978-83-88737-69-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gustav Faber, Merowingowie i Karolingowie, PIW, Warszawa 1994.
  • Andrzej Kokowski, Starożytna Polska, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2006.
  • Magdalena Mączyńska, Wędrówki ludów. Historia niespokojnej epoki IV i V w., Warszawa-Kraków 1996., ISBN 83-01-12120-3
  • John Man, Attyla. Barbarzyńca który rzucił wyzwanie Rzymowi, Wyd. AMBER, Warszawa 2005., ISBN 83-241-2347-4
  • Jerzy Rajman, Encyklopedia średniowiecza, Wyd. Zielona Sowa, Kraków 2006.
  • Benedykt Zientara, Świt narodów europejskich, Warszawa 1985, 1995.
  • Wędrówka i etnogeneza w starożytności i średniowieczu. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica, 2010, s. 187-189. ISBN 978-83-88737-69-5.