Burkina Faso

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Burkina Faso
Burkina Faso
Flaga Burkiny Faso
Herb Burkiny Faso
Flaga Burkiny Faso Herb Burkiny Faso
Dewiza: (fr.) Unité, Progrès, Justice
(Jedność, Postęp, Sprawiedliwość)
Hymn: Une Seule Nuit
Położenie Burkiny Faso
Język urzędowy francuski
Stolica Wagadugu
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Michel Kafando
Szef rządu premier Isaac Zida
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
74. na świecie
274 200[a] km²
400 km² (0,15%)
Liczba ludności (2009)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
61. na świecie
15 746 232[b]
57,4 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

10,4 mld[1] USD
602[1] USD
PKB (PPP) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

24,2 mld[1] USD
1399[1] USD
Jednostka monetarna Frank CFA (XOF)
Niepodległość od Francja Francji
5 sierpnia 1960
Religia dominująca Islam i Animizm
Strefa czasowa UTC ±0
Kod ISO 3166 BF/BFA/854
Domena internetowa .bf
Kod samochodowy BF
Kod telefoniczny +226
Mapa Burkiny Faso
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Burkina Faso w Wikipodróżach
Wikicytaty Burkina Faso w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Burkina Faso w Wikisłowniku

Burkina Faso (fr. Burkina Faso) – państwo w Afryce Zachodniej bez dostępu do morza. Dawniej Górna Wolta (Republique du Haute-Volta), w 1984 prezydent Thomas Sankara nadał mu nową nazwę, która oznacza "kraj prawych ludzi" w językach mossi i diula, będących głównymi rdzennymi językami kraju.

Burkina Faso, dawna kolonia francuska, uzyskała niepodległość w 1960 roku. Destabilizacja państwa w latach 70. i 80. XX w. Pierwsze wielopartyjne wybory we wczesnych latach 90.

Stolicą kraju jest Wagadugu (Ouagadougou), nazywane przez Burkińczyków Ouaga.

Wskaźnik analfabetyzmu wynosi tam około 72% i jest najwyższy na świecie (dane z 2007 roku).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Burkiny Faso.

Teren kraju jest przeważnie równinny z lokalnymi fałdowaniami, zwłaszcza w zachodniej części kraju, gdzie sięga Wyżyna Gwinejska – znajduje się tu najwyższy szczyt kraju Pic de Nakourou (Tena Kuru) – 749 m n.p.m. przy samej granicy z Mali. Nieco dalej na wschód rozciąga się pasmo Chaîne de Banfora z główną atrakcją turystyczną kraju – wodospadami Cascades de Karfiguéla. Na terenie Burkina Faso rozpoczynają swój bieg także trzy ważne rzeki regionu: Wolta Czarna, Wolta Czerwona i Wolta Biała, które zlewają się następnie, tworząc rzekę Wolta.

Naturalną szatą roślinną państwa jest sawanna. Na południowym zachodzie przy granicy z Mali oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej występuje bujna roślinność sawannowa. Na północy natomiast rozciąga się sawanna sucha z niskimi akacjami i kolczastymi krzewami. Na północnym wschodzie kraju występuje roślinność pustynna. Często spotykanymi tu przedstawicielami świata zwierząt są żyrafy, słonie, lwy, zebry i sępy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki państwowości na obszarze obecnej Burkina Faso przypadają na XI w. kiedy to lud Mossi podbił okoliczne plemiona Lobi, Bobo i Kurumba. W XIV wieku Mossi napadli na położone niedaleko państwa Songhaj i Mali. Pokonani przez armię władcy Songhaju Sonni Alego nie przyjęli islamu, lecz stworzyli własne państewka, z których najważniejsze i największe były Jatenga i Wagadugu.

Burkina Faso została skolonizowana w latach 90. XIX w. przez Francję, po pokonaniu miejscowych Mossi. Francuzi wprowadzili na podbitych ziemiach obowiązek pracy przymusowej i rekrutację młodych chłopców do armii francuskiej, co wywołało powszechne niezadowolenie i doprowadziło do wybuchu powstania antyfrancuskiego w 1916 roku. Pierwotnie Burkina Faso była administrowana jako część kolonii Wybrzeże Kości Słoniowej, ale już w 1919 r. została oddzielną kolonią. W latach 1932–1947 kraj został podzielony między kolonie: Niger, Sudan Francuski i Wybrzeże Kości Słoniowej, a następnie zjednoczony jako terytorium zamorskie Francji. Po 1945 roku powstały pierwsze afrykańskie związki zawodowe i partie polityczne, które prowadziły walkę z kolonizatorami. W 1947 roku odzyskała status kolonii francuskiej.

Burkina Faso uzyskała autonomię w 1958 roku jako republika Górnej Wolty w ramach wspólnoty Francji, a pełną niepodległość w 1960 roku. W tym samym roku została członkiem ONZ. Pierwszym prezydentem i premierem został Maurice Yaméogo. Zdelegalizował on partie polityczne i doprowadził do kryzysu ekonomicznego kraju, co było powodem wojskowego zamachu stanu w 1966 roku. Władzę w kraju objęła Najwyższa Rada Wojskowa, na czele z pułkownikiem S. Lamizaną. W 1970 roku ogłoszono konstytucję.

W 1974 roku doszło do wojny granicznej z Mali[2].

W 1978 roku nastąpiła restauracja administracji cywilnej, ale już w 1980 roku dokonany został kolejny przewrót pod wodzą Saye Zerbo. Dwa lata później władzę zdobył Jean-Baptiste Ouédraogo który urząd premiera powierzył kpt. Thomasowi Sankarze. Konflikt między Sankarą a prezydentem przybrał na silę na wiosnę 1983 roku. Siły wierne prezydentowi aresztowały Sankarę i popierających go wojskowych, grupce oficerów udało się zbiec i organizować opór przeciwko rządowi[2]. Według jednej z teorii w zamach przeciwko Sankarze zaangażowany mógł być rząd Francji[3] a przedmiotem puczu miały być dobre relacje Sankary z Libią pozostając w sporze z Francją[2]. Zamach doprowadził do rewolucji zwolenników Sankary. Premier uwolniony został 4 sierpnia 1983 roku a po zwycięstwie rewolucji przekazano mu urząd prezydenta[2].

W 1984 roku zmieniono nazwę kraju z "Górna Wolta" na "Burkina Faso" (Ziemia Sprawiedliwych). Sankara rozbudował system edukacji, opieki zdrowotnej, jako jeden z pierwszych przywódców Afryki rozpoczął politykę zalesiania w wyniku której posadzono 10 milionów drzew. Przeprowadził reformę rolną w wyniku której rozdystrybuował ziemię należącą do panów feudalnych w ręce chłopstwa. W czasie jego rządów Burkina Faso stała się pod względem żywnościowym krajem samowystarczalnym. W wyniku kampanii profilaktycznej, w ciągu jednego tygodnia zaszczepione zostały aż dwa miliony osób, co stanowi światowy rekord[4].

Rząd Sankary jako pierwszy uznał epidemię AIDS za główne zagrożenie za dla Afryki[5][2][6]. Rząd zakazał obrzezania, promował środki antykoncepcyjne, uregulował program poligamii, zakazał małżeństw przymusowych i wprowadził możliwość udziału kobiet w polityce. Programy rządowe zachęcały kobiet do pracy poza domem i nauki nawet w czasie ciąży. Sankara był pierwszym afrykańskim liderem, który mianował kobiety na stanowiska ministrów i wprowadził powszechną możliwość wstępowania kobiet do wojska[7].

Na arenie międzynarodowej rząd Burkina Faso sprzeciwiał się wpływom Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego[8]. Na forum Organizacji Jedności Afrykańskiej prezydent mówił o neokolonialnej penetracji Afryki odbywającej się poprzez handel i finanse państw zachodnich. Wezwał do utworzenia frontu narodów afrykańskich i zaprzestania przez front spłat zadłużenia zagranicznego, uważał on bowiem że biedne państwa są wykorzystywane i eksploatowane przez kraje bogate[9].

W Dzień Bożego Narodzenia 1985 roku wybuchł krótkotrwały, trwający jedynie pięć dni, konflikt burkińsko-malijski, w którym zginęło około 100 osób (w większości cywile, którzy zginęli w wyniku bombardowań malijskich). Konflikt ten znany jest w Burkina Faso jako "wojna bożonarodzeniowa"[10].

Polityka lewicowych reform naraziła interesy stosunkowo niedużej, lecz silnej klasy średniej Burkina Faso oraz przywódców plemiennych[11]. Sankara został obalony i zamordowany w wyniku kolejnego zamachu stanu w 1987 roku, a władzę przejął Blaise Compaoré, który sprawował urząd przez kolejne 27 lat.

Compaoré, który objął władzę po morderstwie Sankary, zrezygnował z polityki nacjonalizacji, dołączył do Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego i porzucił prawie wszystkie postulaty okresu Sankary[12]. W 1991 roku ogłoszono nową konstytucję, zaakceptowaną w referendum. W 2000 roku Zgromadzenie Narodowe wprowadziło poprawki do konstytucji ograniczające czas sprawowania władzy przez prezydenta oraz nowe zasady przygotowywania list kandydatów do parlamentu.

W październiku 2003 w kraju udaremniony został zamach stanu przeciw władzy prezydenta Compaoré[13].

W dniach 28-31 października 2014 roku w kraju wybuchła Rewolucja masowe protesty i zamieszki spowodowane zapowiadaną nowelizacją prawa znoszącą limit prezydenckich kadencji. 30 października 2014 prezydent Blaise Compaoré wprowadził stan wyjątkowy, odwołał rząd, rozwiązał parlament i wyjechał do Senegalu[14][15]. Następnego dnia podał się do dymisji ze stanowiska prezydenta, które w jego zastępstwie tymczasowo objął szef armii, generał Honoré Traoré[16]. Objęcie przez niego tego stanowiska spotkało się ze sprzeciwem wśród niektórych środowisk opozycyjnych, które przypominały długotrwałą współpracę pomiędzy generałem a prezydentem oraz jego lojalność wobec dawnej głowy państwa. 1 listopada 2014 cieszący się większym poparciem społecznym podpułkownik Isaac Zida dostał poparcie armii do objęcia funkcji tymczasowej głowy państwa. Zida ogłosił także, że posiada pełną kontrolę nad krajem[17][18].

17 listopada 2014 pod naciskiem ze strony Unii Afrykańskiej i groźbą sankcji w związku z niedemokratyczną formą przejęcia władzy przez armię, 23-osobowy komitet złożony z przedstawicieli wojska, opozycji, środowisk obywatelskich i religijnych wybrał byłego ministra spraw zagranicznych Michela Kafando na nowego prezydenta kraju[19][20][21].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rolnictwo w Burkinie Faso.

Kraj biedny, rozwijający się. Jest to efekt systematycznego wzrostu liczby ludności i słabej gleby. Rolnictwo i hodowla zwierząt wytwarzają 32% produktu krajowego brutto, a trudni się nimi 80% ludności czynnej zawodowo. Główne uprawy to: sorgo, proso, kukurydza, orzeszki ziemne, ryż, i bawełna. Przemysł słabo rozwinięty, przede wszystkim tekstylny i przetwórstwa żywności. Niewielka ilość surowców naturalnych jak: miedź, żelazo, rudy manganu i najważniejsze z nich złoto. Kilkaset tysięcy osób co roku migruje do państw sąsiednich w poszukiwaniu pracy, m.in. do Wybrzeża Kości Słoniowej i Ghany.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W Burkina Faso występuje głównie klimat tropikalny z dwoma odrębnymi sezonami. Pora deszczowa występuje na południu kraju od maja do października, a na północy jest krótsza i trwa od lipca do września. Pora sucha trwa od 8 do 9 miesięcy, od października do czerwca. Podczas pory deszczowej opady w kraju utrzymują się na poziomie między 600 a 900 mm (24-35 cali). W suchej porze wieje pylny i gorący wiatr pasatowy harmattan. Burkina Faso jest często nawiedzana przez długotrwałe susze.

Można wyróżnić trzy główne strefy klimatyczne:

  • sahelska: występuje w północnej części kraju i zazwyczaj poziom opadów utrzymuje się na poziomie do 600 mm (24 cali) opadów rocznie. Występują wysokie temperatury od 5 do aż 47 °C (40-115 °F).
  • sudano-sahelska: rozciąga się między 11° 3' i 13° 5' szerokości geograficznej północnej. Występują pośrednie temperatury i opady.
  • sudano-gwinejska: występuje na południu kraju. Poziom opadów wynosi ponad 900 mm deszczu rocznie, a średnie temperatury są na stosunkowo niskim poziomie.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Główne gałęzie lokalnego rzemiosła to wyplatanie koszyków, ceramika, barwienie tkanin i wykonywanie skórzanych przedmiotów. Przedmioty takie jak figurki, instrumenty muzyczne i maski, produkowane są często do użytku kościelnego. Wielu artystów produkuje pamiątki dla ciągle rosnącego ruchu turystycznego (Burkina Faso jest jednym z najchętniej odwiedzanych krajów w Afryce Zachodniej). W kilku miastach działają muzea, w których zbiorach znajdują się liczne ekspozycje związane z rozwojem lokalnej kultury – maski afrykańskie, figurki, obrazy. Burkina Faso jest jednym z najbardziej znaczących państw afrykańskiej kinematografii. Wagadugu zostało nazwane afrykańską stolicą filmu, głównie za sprawą organizowanego co dwa lata festiwalu FESPACO. Najbardziej znane filmy z tego kraju to "Yaaba" czy "Delwende".

Lokalni artyści tworzą głownie muzykę folkową (Farafina) różniącą się jednak w różnych grupach etycznych. W kraju działają też muzycy reprezentujący inne style muzyczne – pop, rap, reggae np. Greg Burkimbila, Floby, Sissao.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

W Burkinie Faso możemy znaleźć wiele atrakcji turystycznych, oto jedne z nich:

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Większe miasta:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W Burkina Faso szacowana średnia długość życia wynosi poniżej 50 lat. Jest to jedna z najniższych na świecie średnich długości życia. Mężczyźni żyją średnio 48 lat, a kobiety 52 lata. Mediana wieku mieszkańców wynosi poniżej 17 lat. W 2006 r. tempo wzrostu liczby ludności wynosiło 3%.

  • Struktura wiekowa:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

W sporcie Burkina Faso znana jest głównie z piłki nożnej. W 2013 roku drużyna narodowa zdobyła wicemistrzostwo w Pucharze Narodów Afryki, przegrywając 0–1 z reprezentacją Nigerii. Reprezentacja narodowa kraju w piłce nożnej U-17 może również poszczycić się dobrymi wynikami. W 2001 roku Burkińczycy wywalczyli 3. miejsce na Mistrzostwach Świata U-17, pokonując 2-0 Argentynę.

W Burkina Faso bardzo popularnym sportem jest też kolarstwo (głównie za sprawą organizowanego co roku Tour du Faso) oraz koszykówka (w 2013 roku drużyna narodowa po raz pierwszy zakwalifikowała się do Mistrzostw Afryki rozgrywanych w Wybrzeżu Kości Słoniowej). Ciągle rosnącym zainteresowaniem cieszy się w tym kraju rugby. Drużyna narodowa należy do IRB. Reprezentacja Burkina Faso od 1989 roku bierze udział w Igrzyskach frankofońskich.

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religia w Burkinie Faso.

Dane według Pew Research Center z 2010 roku[22][23]:

 Osobny artykuł: Zbory Boże w Burkinie Faso.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Burkina Faso podzielona jest na 13 regionów[potrzebne źródło] i 45 prowincji.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  1. Motto państwowe brzmi: Unité, Progrés, Justice (fr.Jedność, postęp, sprawiedliwość’)
  2. Zarówno Burkina Faso jak i jej stolica Wagadugu zostały określone jednymi z najprzyjaźniejszych miejsc na świecie.

Uwagi

  1. Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
  2. Dane szacunkowe na lipiec 2009, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Thomas Sankara - obrońca godności Afryki (pol.). afryka.org, 2012-11-20.
  3. The Historical, Economic, and Political Bases of France's African Policy, Guy Martin, The Journal of Modern African Studies, Vol. 23, No. 2 (Jun., 1985), s. 189-208
  4. Commemorating Thomas Sankara by Farid Omar, Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa (GRILA)
  5. Thomas Sankara: The Upright Man by California Newsreel
  6. HIV/AIDS, illness, and African well-being, by Toyin Falola & Matthew M. Heaton, University Rochester Press, 2007, ISBN 1-58046-240-5, s. 290
  7. Commemorating Thomas Sankara by Farid Omar, Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa (GRILA), November 28, 2007
  8. Burkina Faso Salutes "Africa's Che" Thomas Sankara by Mathieu Bonkoungou, Reuters, Oct 17 2007
  9. Thomas Sankara: The Upright Man by California Newsreel
  10. Bryant, Terry (2007). History's Greatest War. Global Media
  11. Burkina Faso salutes "Africa's Che" Thomas Sankara. W: Reuters [on-line]. 17 października 2007.
  12. Mason, Katrina &, Knight, James (2011). Burkina Faso, 2nd. The Globe Pequot Press Inc. ISBN 978-1-84162-352-8. s. 31
  13. Burkina Faso 'coup plot' foiled, BBC News, 7 października 2003
  14. Stan wyjątkowy w Burkina Faso. Po 27 latach mają dość prezydenta, tvn24.pl, 30 października 2014
  15. Burkina Faso parliament set ablaze, BBC News, 30 października 2014
  16. Burkina Faso general takes over as Compaore resigns, BBC News, 31 października 2014
  17. Army backs new Burkina Faso leader Isaac Zida, BBC News, 1 listopada 2014
  18. Burkina Faso crisis: Col Isaac Zida claims presidential powers, BBC News, 1 listopada 2014
  19. Burkina Faso: były szef MSZ wybrany na prezydenta, wiadomości.onet.pl, 17 listopada 2014
  20. Jest nowy prezydent Burkina Faso, radioem.pl, 17 listopada 2014
  21. Burkina Faso declares Michel Kafando interim president, BBC News, 17 listopada 2014
  22. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-06].
  23. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]