Buspas

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buspas w Nowym Jorku
Buspas w Wiesbaden
Buspas w Kurytybie

Buspas – pas ruchu dla autobusów wytyczony w celu usprawnienia transportu miejskiego, który spowalniają zatory drogowe. Czasem korzystanie z buspasów przysługuje także w ramach carpoolingu oraz osobom prowadzącym taksówki, motocykle[1] i rowery, jednak takie rozwiązanie wywołuje liczne kontrowersje, gdyż ograniczają przepustowość buspasów, przez co nie służą ich pierwotnej funkcji (rower – z uwagi na niewielką szybkość – spowalnia jazdę autobusu). Buspasy są ważnym elementem szybkiego transportu autobusowego (bus rapid transit), elastycznych systemów komunikacji autobusowej, będących odpowiedzią na wyzwania stawiane technice komunikacyjnej, jak zakorkowane ulice czy nawet zapaść komunikacyjna, przeciążone systemy komunikacji miejskiej i podmiejskiej czy zanieczyszczenie środowiska[2].

Funkcja[edytuj | edytuj kod]

Buspasy dają pierwszeństwo autobusom w celu skrócenia czas podróży w godzinach szczytu. Długość buspasów nie jest istotna, wystarczy, jeśli służą jako ominięcie punktu, który zwykle jest źródłem zatoru, np. skrzyżowania. Niektóre miasta posiadają rozbudowane odcinki stanowiące oddzielne systemy drogowe, zwane systemem BRT lub busway.

Buspasy tworzy się na drogach, które często są zatłoczone lub należą do ruchliwych tras autobusowych. Całe drogi można przekształcić na buspasy (np. Oxford Street w Londynie czy Fulton Street w Nowym Jorku, dopuszczając jedynie ruch autobusów, taksówek i samochodów dostawczych bądź włączyć do nich buspas w przeciwnym kierunku[3]. Niektóre buspasy są czynne w pewnych godzinach w ciągu dnia, zazwyczaj w czasie szczytu, normalnie zaś są do dyspozycji dla wszystkich pojazdów. Zdarza się, że buspas działa tylko w jednym kierunku, w którym zwykle odnotowuje się zwiększony ruch.

Buspasy mogą mieć oddzielną sygnalizację świetlną, dzięki której autobusy mają pierwszeństwo na skrzyżowaniach.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według Amerykańskiego Stowarzyszenia Transportu Publicznego (American Public Transportation Association)[4] i Narodowej Bazy Transportowej (National Transit Database)[5] pierwszy na świecie buspas powstał w Chicago w 1939 r.

W Europie pierwsze buspasy zostały wprowadzone w niemieckim Hamburgu w 1962 r. Wkrótce jego śladem podążyły kolejne niemieckie miasta, a w 1971 r. oficjalnie usankcjonowano buspasy w niemieckim kodeksie drogowym. Specjaliści z innych krajów, m.in. Japonii, zastosowali podobne rozwiązania na przykładzie Niemiec. W styczniu 1964 r. buspas pojawił się na paryskiej ulicy quai du Louvre, natomiast pas w przeciwnym kierunku wprowadzono z kolei na pont de l’Alma w czerwcu 1966 r.[6] Pierwszy londyński buspas otworzono w lutym 1968 r. na moście Vauxhall Bridge. Do 1972 r. uruchomiono 149 km buspasów w 100 miastach państw OECD, ale sieć znacznie się rozrosła w kolejnych dekadach[7]. Pierwsza droga autobusowa w Stanach Zjednoczonych, El Monte Busway, powstała na odcinku między El Monte i Downtown w Los Angeles w 1974 r.[8]

Buspasy w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wydzielone pasy dla autobusów powstały w Krakowie już na początku XXI wieku. W połowie 2004 zostały utworzone, prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalne, te na Alejach Trzech Wieszczów. Z początku żadne inne miasto w Polsce nie było przekonane do tego rozwiązania, dopiero sukces krakowskich „buspasów” uzmysłowił że są one przyszłością komunikacji miejskiej. W roku 2009 w Krakowie funkcjonowało już 22,3 km wydzielonych pasów dla komunikacji miejskiej (raport NIK), jednakże od roku 2009 następuje stały wzrost łącznej długości „buspasów”. Podobne rozwiązania wprowadza się m.in. Łodzi, Wrocławiu, Poznaniu, Trójmieście, Szczecinie, Bydgoszczy, Katowicach, Lublinie, Białymstoku, Kielcach, Rzeszowie (można poruszać się każdym samochodem osobowym, gdzie oprócz kierowcy znajduje się 2 pasażerów. Jest to trudne do wyegzekwowania – w Rzeszowie z buspasów korzystają prawie wszyscy kierowcy samochodów osobowych), podobnie jest w Olsztynie, Warszawie i Toruniu. Najwyższa Izba Kontroli wskazuje także zapotrzebowanie na buspasy w Częstochowie i Radomiu. Warszawski Zarząd Transportu Miejskiego wprowadził pierwszy pas autobusowo-tramwajowy (PAT) oraz sukcesywnie wprowadza kolejne buspasy wraz ze śluzami świetlnymi. W 2009 roku w Warszawie funkcjonowało około 13,3 km (raport NIK) stałych pasów dla komunikacji miejskiej[9].

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Wprowadzenie buspasów wiąże się z zajmowaniem istniejących pasm ruchu, zmniejszając tym samym przepustowość dróg przeznaczonych dla motoryzacji indywidualnej. Ta kwestia wywołuje szczególne kontrowersje, choć w istocie stanowi podrzędny argument w dyskusji nad buspasami (m.in. jeśli lokalne władze chcą połączyć elementy transportu publicznego ze zmniejszeniem lub przynajmniej niezwiększaniem udogodnień dla kierowców samochodów osobowych)[10].

Buspasy mogą okazać się nieskuteczne, jeżeli prawo nie jest w stanie wyegzekwować zakazu parkowania na nich (np. na obszarach handlowych). W takich przypadkach autobusy muszą włączyć się do normalnego ruchu, co może doprowadzić do ich zatrzymania i dodatkowych opóźnień względem rozkładu jazdy. Często poruszają się po nich nieuprawnione samochody, powodując mniejszą przepustowość ulic[11].

Sieci buspasów w głównych miastach[edytuj | edytuj kod]

Miasto Kraj Mieszkańców (mln) Autobusy Liczba mieszkańców na autobus Buspasy (km) Liczba autobusów na 1 km buspasów
Helsinki Finlandia 0,6 470 1238 44[12] 11
Sydney Australia 4,3 1900 2260 90+[13] 21
Santiago Chile 6,5 4600 1,4 tys. 200[14] 23
Londyn Wielka Brytania 7,5 6800 1,1 tys. 240[15] 28
Singapur Singapur 4,5 3775 1,2 tys. 155[16] 29
Seul Korea 10 7000 1428 282[17] 32
Madryt Hiszpania 5,5 2022[18] 2720 50[19] 40
Bogota Kolumbia 6,7 1080[20] 6200 84[20] 45
São Paulo Brazylia 10,9 14,9 tys.[21] 730 155[22] 96
Kunming Chiny 5,7 ~ ~ 42[23]
Hongkong Chiny 6,8 19768[24] 666 22[25] 899

Na najbardziej ruchliwym buspasie w Stanach Zjednoczonych (Tunel Lincolna w Nowym Jork) w szczycie przejeżdża 700 autobusów na godzinę, średnio więc jeden autobus co 5,1 sekundy[26].

Autostrady[edytuj | edytuj kod]

Kraj Autostrada Buspasy (km) Odcinek
Korea Południowa Gyeongbu Expressway 137,4 Hannam IC (Seul) ~ Sintanjin IC(Daejeon)
Wikimedia Commons

Przypisy

  1. The Use of Bus Lanes by Motorcycles (z broszury brytyjskiego Ministerstwa Transportu).
  2. Mercedes-Benz Polska – Bus Rapid Transit (BRT) – Co to jest BRT?
  3. The Highway Code.
  4. Milestones in U.S. Public Transportation History (American Public Transportation Association).
  5. History of the NTD and Transit in the US (strona National Transit Database).
  6. Les zones bleues et les couloirs pour autobus (ze strony AMTUIR).
  7. Assessing travel time impacts of measures to enhance bus operations – Jepson, D.; Ferreira, L., Road & Transport Research.
  8. Los Angeles (Komisja Transportu Miejskiego San Francisco).
  9. Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie.
  10. Get moving: Bus access, safety mean no end to rush-hour hassleThe New Zealand Herald.
  11. 1779 oszuści na buspasachThe New Zealand Herald, Tuesday 3 October 2006.
  12. HKL SUY D: 10/2009: Joukkoliikenteen luotettavuuden kehittämisohjelma.
  13. Bus lanes (ze strony Roads and Traffic Authority.
  14. Wolny PasThe Economist, Thursday 7 February 2008.
  15. 2.19 Bus Services (z raporty brytyjskiej Komisji ds. Zintegrowanego Transportu.
  16. Putting the Commuter at the Centre (z mowy singapurskiego Ministra Transportu, 18 stycznia 2008.
  17. http://transport.dialogue.org.hk/pdf/091128/2_ChangkyunKim.pdf.
  18. [1].
  19. Factsheet Madrid.
  20. 20,0 20,1 [2] (oficjalna strona TransMilenio z Bogoty).
  21. Frota das linhas municipais de ônibus (strona lokalnego rządu São Paulo).
  22. Extensão dos corredores (strona lokalnego rządu São Paulo).
  23. BRT Developments in China (prezentacja przygotowana przez National University Taiwan].
  24. Hong Kong The facts (ze strony Ministerstwa Transportu Hongkongu).
  25. Transport in Hong Kong > Public Transport > Buses (ze strony Ministerstwa Transportu Hongkongu).
  26. ARC: Trans-Hudson Passenger Rail Tunnel; About<.