Buzdyganek naziemny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Buzdyganek naziemny
Starr 030612-0063 Tribulus terrestris.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd parolistowce
Rodzina parolistowate
Rodzaj buzdyganek
Nazwa systematyczna
Tribulus terrestris L.
Sp. Pl. 1: 387. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris L.) – gatunek rośliny z rodziny parolistowatych. Występuje na znacznych obszarach Afryki, Azji, w Australii oraz w południowej i środkowej Europie, rozprzestrzenił się też gdzieniegdzie poza obszar swojego rodzimego występowania[2]. We florze Polski występuje rzadko, jako gatunek zawlekany, efemerofit[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ma rozesłane łodygi o długości 10-30 cm. Liście parzystopierzaste, owłosione. Kwiaty żółte, pięciokrotne. Owocem jest rozłupnia z 5 kolczastymi rozłupkami, przypominająca nieco głowicę buzdygana (stąd nazwa); po dojrzeniu rozpadają się na 5 rozłupek.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna. Rośnie najczęściej na glebach piaszczystych, ugorach, obrzeżach pól.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza[edytuj | edytuj kod]

Buzdyganek naziemny jest używany w medycynie chińskiej i indyjskiej Ayurvedzie przede wszystkim jako środek tonizujący (wzmacniający). Inny indyjski system medycyny – Unani – uznaje buzdyganek za afrodyzjak, lek uspokajający i moczopędny.

Owoc buzdyganka naziemnego

W medycynie zachodniej, buzdyganek naziemny jest składnikiem suplementów diety mających zwiększać potencję i wspomagać erekcję u mężczyzn. Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku, Jeffrey Peterman, amerykański kulturysta, rozpowszechniał teorię, że buzdyganek naziemny zwiększa także poziom testosteronu i pobudza przyrost mięśni.

Używanie buzdyganka jako afrodyzjaku zapoczątkowało badanie przeprowadzone w latach 70-tych na bezpłodnych parach, które wykazało zwiększanie się poziomu testosteronu i hormonu luteinizującego u mężczyzn po zastosowaniu badanego ziela. Jednak w roku 2000 stwierdzono, że z powodu braku innych danych na temat działania buzdyganka nie można zakładać jego skuteczności u zdrowych ludzi[4].

W badaniach z grupą kontrolną nie udało się jak dotąd udowodnić, że buzdyganek powoduje znaczący wzrost poziomu testosteronu[5][6][7] Badania preparatu zawierającego androstendion i wyciąg z buzdyganka wykazały, że połączenie tych składników nie podnosi poziomu testosteronu bardziej niż sam androstendion[8]. Nie udowodniono również działania pobudzającego przyrost mięśni ani zwiększania ich siły[9]. Wykazano natomiast skuteczność buzdyganka we wzmacnianiu zachowań seksualnych u zwierząt[10]. Pod wpływem wyciągu z buzdyganka naziemnego zaobserwowano u szczurów i królików istotne statystycznie zwiększenie poziomu testosteronu, dihydrotestosteronu i dihydroepiandrostanu[11] oraz działania sugerujące skuteczność buzdyganka jako afrodyzjaku[12]. Obserwowane efekty były prawdopodobnie spowodowane stymulacją receptorów androgenowych w mózgu.

Uważa się, że składnikiem aktywnym buzdyganka jest protodioscyna[13], pochodna DHEA.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-01].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-26].
  3. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. Bucci LR. Selected herbals and human exercise performance. „The American journal of clinical nutrition”. 72 (2 Suppl), s. 624S–36S, 2000. PMID 10919969. 
  5. Brown GA, Vukovich MD, Reifenrath TA, Uhl NL, Parsons KA, Sharp RL, King DS. Effects of anabolic precursors on serum testosterone concentrations and adaptations to resistance training in young men. „International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism”. 10 (3), s. 340–59, 2000. PMID 10997957. 
  6. Brown GA, Vukovich MD, Martini ER, Kohut ML, Franke WD, Jackson DA, King DS. Endocrine and lipid responses to chronic androstenediol-herbal supplementation in 30 to 58 year old men. „J Am Coll Nutr”. 20 (5), s. 520–8, 2001. PMID 1601567. 
  7. Neychev VK, & Mitev VI.. The aphrodisiac herb Tribulus terrestris does not influence the androgen production in young men. „Journal of Ethnopharmacology”. 101 (1-3), s. 319–23, 2005. doi:10.1016/j.jep.2005.05.017. PMID 15994038. 
  8. Brown GA, Vukovich MD, Reifenrath TA, et al.. Effects of anabolic precursors on serum testosterone concentrations and adaptations to resistance training in young men. „International Journal of Sport Nutrition and Exercise Metabolism”. 10 (3), s. 340–59, Sep 2000. PMID 10997957. 
  9. Rogerson S, Riches CJ, Jennings C, Weatherby RP, Meir RA, Marshall-Gradisnik SM.. The Effect of Five Weeks of Tribulus terrestris Supplementation on Muscle Strength and Body Composition During Preseason Training in Elite Rugby League Players. „The Journal of Strength & Conditioning Research”. 21 (2), s. 348–53, 2007. doi:10.1519/R-18395.1. PMID 17530942. 
  10. Gauthaman K, Adaikan PG, Prasad RN.. Aphrodisiac properties of Tribulus Terrestris extract (Protodioscin) in normal and castrated rats. „Life Sciences”. 71 (12), s. 1385–96, 2002. doi:10.1016/S0024-3205(02)01858-1. PMID 12127159. 
  11. Gauthaman K, Ganesan AP. The hormonal effects of Tribulus terrestris and its role in the management of male erectile dysfunction—an evaluation using primates, rabbit and rat. „Phytomedicine”. 15 (1-2), s. 44–54, Jan 2008. doi:10.1016/j.phymed.2007.11.011. PMID 18068966. 
  12. Gauthaman K, Adaikan PG, Prasad RN. Aphrodisiac properties of Tribulus Terrestris extract (Protodioscin) in normal and castrated rats. „Life Sciences”. 71 (12), s. 1385–96, Aug 2002. doi:10.1016/S0024-3205(02)01858-1. PMID 12127159. 
  13. Gauthaman K, Ganesan AP, Prasad RN. Sexual effects of puncturevine (Tribulus terrestris) extract (protodioscin): an evaluation using a rat model. „Journal of Alternative and Complementary Medicine”. 9 (2), s. 257–65, 2003. doi:10.1089/10755530360623374. PMID 12804079.