Bytom Odrzański
| Bytom Odrzański | |||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo |  lubuskie |
||||
| Powiat | nowosolski | ||||
| Gmina | Bytom Odrzański gmina miejsko-wiejska |
||||
| Burmistrz | Jacek Sauter | ||||
| Powierzchnia | 10 km² | ||||
| Populacja (30 VI 2010) • liczba ludności • gęstość |
4480 440 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
+48 68 | ||||
| Kod pocztowy | 67-115 | ||||
| Tablice rejestracyjne | FNW | ||||
|
Położenie na mapie województwa lubuskiego
  Bytom Odrzański
|
|||||
|
Położenie na mapie Polski
 Bytom Odrzański
|
|||||
 51°44′N 15°49′E / 51.733333333333, 15.816666666667Na mapach: 51°44′N 15°49′E / 51.733333333333, 15.816666666667 |
|||||
|
Urząd miejski
ul. Rynek 167-115 Bytom Odrzański |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Bytom Odrzański w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Bytom Odrzański (tuż po wojnie Białobrzezie[1], wymowa; niem. Beuthen an der Oder) - miasto w województwie lubuskim w powiecie nowosolskim. Położone jest 22 km na zachód od Głogowa i 12 km na wschód od Nowej Soli.
Spis treści |
Geografia[edytuj]
Miasto leży na lewym, silnie zanieczyszczonym na tym odcinku, brzegu Odry (Środkowe Nadodrze) w obrębie Pradoliny Barycko-Głogowskiej (na jej skraju). Ok. 6 km na południe od miasta znajdują się Wzgórza Dalkowskie.
Nazwa[edytuj]
Miejscowość w obecnej formie Bytom we fragmencie castrum Bytom[2] (pol. gród Bytom)[3] notuje Gall Anonim w swojej Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116.[4]
W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Bythom.[5][6]
Historia[edytuj]
Bytom Odrzański wzmiankowany był już w 1005 roku. Średniowieczny gród słowiański znany z obrony przed wojskami niemieckimi cesarza Henryka V w 1109 roku (idącego wówczas na Głogów) wymienia w swoich kronikach Gall Anonim.
| „ |
(...) A gdy chciał ze sprawionymi szykami wyminąć gród Bytom, jako niemożliwy do zdobycia ze względu na obwarowania i naturalne położenie wśród opływających go wód i oblegających moczar i bagien, niektórzy słynniejsi z jego rycerzy zboczyli pod gród, pragnąc okazać w Polsce swą cnotę rycerską, a wypróbować siły i odwagę Polaków. A grodzianie, otwarłszy bramy, wyszli naprzeciw z dobytymi mieczami, nie obawiając się ani mnogości różnorodnych wojsk, ani napastliwości Niemców, ani obecności samego cesarza, lecz czołowo stawiając im odważny i mężny opór. Widząc to cesarz niesłychanie się zdumiał, że tak ludzie bez zbroi ochronnej walczyli gołymi mieczami przeciw tarczownikom, a tarczownicy przeciw pancernym, spiesząc tak ochoczo do walki jakoby na biesiadę. Wtedy jakoby rozgniewany na zakusy swoich rycerzy cesarz posłał tam kuszników i łuczników, aby przynajmniej przed ich groźbą grodzianie ustąpili i cofnęli się do grodu. Ale Polacy na pociski i strzały zewsząd lecące tyle zwracali uwagi co na śnieg lub na krople deszczu. Tam też cesarz po raz pierwszy przekonał się o odwadze Polaków, bo nie wszyscy jego rycerze wyszli cało z tej walki. (...) |
” |
| — Gall Anonim, Księga Trzecia, Rozdział III | ||
W 1157 roku gród został spalony przez wycofujące się przed Niemcami wojska polskie. Prawa miejskie miasto uzyskało około połowy XIII wieku. W latach 1289-1504 Bytom należał do Piastów śląskich. Od 1331 roku znalazł się pod zwierzchnictwem Czech.
W 1469 roku miasto przeszło w ręce prywatnych właścicieli. Nabywcą był ród rycerski Glaubitzów. W latach 1526-1561 właścicielami miasta byli Rechenbergowie. Od 1561 roku miasto należało do rodziny Schönaichów. Pod rządami Habsburgów, od 1526 roku, następuje rozkwit miasta - największy w latach 1580-1618, za panowania Fabiana i Jerzego von Schönaichów. W latach 1601-1628 działało tutaj słynne w Europie kalwińskie gimnazjum akademickie z prawem nadawania tytułów bakałarza i magistra - tzw. "Schönaichianum". Jednym z absolwentów tegoż gimnazjum był wielki pisarz i poeta niemiecki - Martin Opitz.[potrzebne źródło]
Od 1742 roku miasto należało do Prus. W XIX wieku posiadało kanalizację i wodociągi.
13 lutego 1945 roku miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie. Poważnie zniszczone miasto przejęła wkrótce administracja polska. Dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni do Niemiec i zastąpieni polskimi osadnikami.
4 czerwca 1988 roku na przejeździe kolejowym pod Bytomiem miała miejsce tragiczna katastrofa drogowa z udziałem Ludowego Wojska Polskiego: wojskowa ciężarówka Star 66, wioząca trzynastu żołnierzy na prace melioracyjne na pobliskich łąkach - z winy kierowcy - wtargnęła pod pędzący 70 km/h pociąg. W wyniku zderzenia eksplodowało osiem kanistrów z benzyną. Na miejscu zginęło 5 osób, kolejnych pięć po przewiezieniu do szpitali (niektórzy mieli poparzenia 90% powierzchni ciała).[7]
Obecnie mieszkańcy czerpią dochody z rolnictwa, głównie z uprawy ziemniaków i hodowli bydła. Poza tym w mieście są zakłady metalowe. Co roku odbywa się tu Festiwal Twórczości Muzycznej Niewidomych oraz Flis Odrzański.
Zabytki[edytuj]
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:
- miasto, z połowy XIII wieku
- kościół parafialny pod wezwaniem świętego Hieronima, gotycki z XIV-XVII wieku, przebudowany w XVIII wieku
- pięć krzyży pokutnych wmurowanych w wieżę ww. kościoła
- kościół ewangelicki, z XVIII wieku. Wybudowany w latach 1741-1746 z wykorzystaniem murów dawnego późnorenesansowego protestanckiego gimnazjum Schönacha. Salowy, murowany z cegły, wewnątrz otoczony dwupiętrowymi, drewnianymi emporami. Obok kościoła neogotycka wieża dobudowana w 1846 roku. Obecnie pusty, nieużywany. W 2006 roku zakupiony został przez Fundację Archeologiczną z Zielonej Góry. Do roku 2012 zaplanowano ukończenie renowacji budynku i utworzenie w nim Archiwum Archeologicznego, ul. Kościelna
- remiza straży pożarnej, pl. Szpitalny, ul. Kopernika, z 1764 roku, w XIX wieku
- plebania, z połowy XIX wieku
- ratusz, późnorenesansowy z XVII w. został wybudowany w latach 1602-1609 w zachodniej pierzei rynku, na dwóch połączonych, średniowiecznych działkach
- dom, ul. Cmentarna 20, z XVIII wieku
- domy, ul. Dworcowa 2, 20, 27, 28, 29, z XVIII wieku, XIX/XX wieku
- domy mieszczańskie z XVIII i XIX wieku przy ul. Głogowskiej:
- domy, ul. Głogowska 30, 31, 33, 38, z XVIII wieku
- wille z ogrodami, ul. Głogowska 18, 23, z połowy XIX wieku, z 1920 roku
- „Dom Napoleona”, ul. Górna 1, z XVIII wieku
- dom, ul. Kopernika 12, z 1869 roku
- domy, ul. Kościelna 7, 9, z XVIII wieku
- domy, ul. Kożuchowska 13 (d.25), 26, 27, 28, 29/30, z XVII wieku, z XVIII wieku
- domy, ul. Krzywoustego 6, 9, 26, z XVIII wieku
- komora celna, ul. Mostowa 1, 1935 roku
- domy, ul. Nadbrzeżna 2, 5, 5a, 8, 9, z XVIII wieku, z XIX wieku
- domy, ul. Nowe Miasto 3, 9, 17, 23, 28, z XVIII wieku
- odrestaurowany zespół architektoniczny zabytkowej starówki - późnorenesansowe, barokowe, klasycystyczne i eklektyczne kamieniczki wokół Rynku:
- domy, Rynek 2, 3 - nie istnieje, 4, 5, 6, 8, 9, 9a, 10, 11, 12, 13/14, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, z XVII wieku, z XVIII wieku/XIX wieku
- hotel „Pod Złotym Lwem”, Rynek 15/16, z 1711 roku
- budynek gospodarczy, ul. Szeroka 8, z XVIII wieku
- domy, ul. Szewska 4, 8, 15, 19, z XVIII wieku
- domy, ul. Szpitalna 6, 7, 10, 12, z XVIII wieku
- domy, ul. Wąska 1, 2, 3, 5, 7, z XVIII wieku
- domy, ul. Widok 1, 2, z XVIII wieku
- willa, ul. Żeromskiego 1, z 1908 roku
inne zabytki:
- fontanna kolumnowa z końca XIX w.
- barokowa tablica pamiątkowa z napisem dotyczącym zniszczeń dokonanych w trakcie przejazdu lisowczyków 6 grudnia 1620 roku. Umiejscowiona na fasadzie budynku dawnej apteki w rynku.
- pozostałości fosy miejskiej.
- ziemne umocnienia graniczne Wały bytomskie
Religia[edytuj]
Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:
Transport[edytuj]
- port rzeczny
- linia kolejowa Głogów - Nowa Sól (została doprowadzona do Bytomia już w 1871 roku i funkcjonuje do dziś jako tzw. magistrala odrzańska). Miasto ma bezpośrednie połączenie m.in. z Przemyślem, Krakowem, Wrocławiem, Rzepinem.
- w mieście krzyżują się drogi wojewódzkie:
- nr 292: Nowa Sól - Bytom Odrzański - Głogów
- nr 293: Bytom Odrzański - Nowe Miasteczko
- możliwy transport łodzią na wschodni brzeg Odry, ale tylko dla pieszych i rowerzystów. Najbliższe mosty znajdują się w Nowej Soli i Głogowie.
Demografia[edytuj]
| Rok | Liczba ludności |
|---|---|
| 1787 |
|
| 1825 |
|
| 1905 |
|
| 1939 |
|
| 1961 |
|
| 1970 |
|
| 2004 |
|
| 2010 |
|
Sport[edytuj]
Od 1947 roku w Bytomiu Odrzańskim funkcjonuje klub piłkarski MKS Odra Bytom Odrzański. Klub obecnie rozgrywa mecze na Stadionie Gminnym[9].
Przypisy
- ↑ Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945
- ↑ "Monumenta Germaniae Historica", "Chronicae Polonorum", tom IX, Hannoverae 1851 s.467
- ↑ "Kronika polska, Gall Anonim", seria "Kroniki polskie", Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ISBN 978-3-939991-64-9, str. 128.
- ↑ "Monumenta Poloniae Historica", Tom I, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1864, str. 448.
- ↑ Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
- ↑ H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
- ↑ Informacje zabrane na podstawie książki Jarosława Reszki - "Cześć, Giniemy!"
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 30.1.13]. ss. 35-37.
- ↑ 90minut.pl: Miejski Klub Sportowy Odra Bytom Odrzański (pol.). [dostęp 1 września 2011].
Bibliografia[edytuj]
- Antonowicz, G., Województwo zielonogórskie vademecum turystyczne, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1981
- Garbacz, K., Szlakiem zabytkowych miast, Zielona Góra, Agencja Wydawnicza PDN, 2005
- Lutsch, H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien [Bd. 3]: Die Kunstdenkmäler des. Reg.-Bezirks Liegnitz, Breslau, Wilh. Gottl. Korn., ss. 65-70, 1891
- Szczaniecki, M., Korcz, W., Dzieje ziemi lubuskiej w wypisach Warszawa, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1958
Linki zewnętrzne[edytuj]
|
||||||||||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
|||||||
