Bytom Odrzański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bytom Odrzański
Herb Flaga
Herb Bytomia Odrzańskiego Flaga Bytomia Odrzańskiego
Państwo  Polska
Województwo  lubuskie
Powiat nowosolski
Gmina Bytom Odrzański
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Jacek Sauter
Powierzchnia 10 km²
Populacja (30 VI 2010)
• liczba ludności
• gęstość

4480
440 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 68
Kod pocztowy 67-115
Tablice rejestracyjne FNW
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubuskiego
Bytom Odrzański
Bytom Odrzański
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bytom Odrzański
Bytom Odrzański
Ziemia 51°43′52″N 15°49′19″E/51,731111 15,821944Na mapach: 51°43′52″N 15°49′19″E/51,731111 15,821944
Urząd miejski
ul. Rynek 1
67-115 Bytom Odrzański
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Bytom Odrzański w Wikisłowniku
Strona internetowa
Rynek i ratusz w Bytomiu Odrzańskim
Bytom Odrzański w XVIII wieku
Kościół św. Hieronima
Były kościół protestancki

Bytom Odrzański (tuż po wojnie Białobrzezie[1], wymowa i; niem. Beuthen an der Oder) - miasto w województwie lubuskim w powiecie nowosolskim. Położone jest 22 km na zachód od Głogowa i 12 km na wschód od Nowej Soli.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży na lewym, silnie zanieczyszczonym na tym odcinku, brzegu Odry (Środkowe Nadodrze) w obrębie Pradoliny Barycko-Głogowskiej (na jej skraju). Ok. 6 km na południe od miasta znajdują się Wzgórza Dalkowskie.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości wywodzi się od polskiej, potocznej nazwy egzystencji - bytu określającej miejsce do życia[2]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniejsze zanotowane nazwy miejscowości w dokumencie z 1109 roku Bytom oraz Butum podając ich znaczenie "Wohnsitz, Niederlassung" czyli po polsku "miejsce bytowania, osadnictwa"[2].

Miejscowość w obecnej formie Bytom we fragmencie castrum Bytom[3] (pol. gród Bytom)[4] notuje Gall Anonim w swojej Kronice polskiej spisanej w latach 1112–1116.[5]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Bythom.[6][7]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Bytom Odrzański wzmiankowany był już w 1005 roku. Średniowieczny gród słowiański znany z obrony przed wojskami niemieckimi cesarza Henryka V Salickiego w 1109 roku (idącego wówczas na Głogów) wymienia w swoich kronikach Gall Anonim.

(...) A gdy chciał ze sprawionymi szykami wyminąć gród Bytom, jako niemożliwy do zdobycia ze względu na obwarowania i naturalne położenie wśród opływających go wód i oblegających moczar i bagien, niektórzy słynniejsi z jego rycerzy zboczyli pod gród, pragnąc okazać w Polsce swą cnotę rycerską, a wypróbować siły i odwagę Polaków. A grodzianie, otwarłszy bramy, wyszli naprzeciw z dobytymi mieczami, nie obawiając się ani mnogości różnorodnych wojsk, ani napastliwości Niemców, ani obecności samego cesarza, lecz czołowo stawiając im odważny i mężny opór. Widząc to cesarz niesłychanie się zdumiał, że tak ludzie bez zbroi ochronnej walczyli gołymi mieczami przeciw tarczownikom, a tarczownicy przeciw pancernym, spiesząc tak ochoczo do walki jakoby na biesiadę. Wtedy jakoby rozgniewany na zakusy swoich rycerzy cesarz posłał tam kuszników i łuczników, aby przynajmniej przed ich groźbą grodzianie ustąpili i cofnęli się do grodu. Ale Polacy na pociski i strzały zewsząd lecące tyle zwracali uwagi co na śnieg lub na krople deszczu. Tam też cesarz po raz pierwszy przekonał się o odwadze Polaków, bo nie wszyscy jego rycerze wyszli cało z tej walki. (...)

Gall Anonim, Księga Trzecia, Rozdział III

W 1157 roku gród został spalony przez wycofujące się przed Niemcami wojska polskie. Prawa miejskie miasto uzyskało około połowy XIII wieku. W latach 1289-1504 Bytom należał do Piastów śląskich. Od 1331 roku znalazł się pod zwierzchnictwem Czech.

W 1469 roku miasto przeszło w ręce prywatnych właścicieli. Nabywcą był ród rycerski Glaubitzów. W latach 1526-1561 właścicielami miasta byli Rechenbergowie. Od 1561 roku miasto należało do rodziny Schönaichów. Pod rządami Habsburgów, od 1526 roku, następuje rozkwit miasta - największy w latach 1580-1618, za panowania Fabiana i Jerzego von Schönaich. W latach 1601-1628 działało tutaj znane w Europie kalwińskie gimnazjum akademickie z prawem nadawania tytułów bakałarza i magistra - tzw. "Schönaichianum". Jednym z absolwentów tego gimnazjum był wielki pisarz i poeta niemiecki Martin Opitz.[potrzebne źródło]

Od 1742 roku miasto należało do Prus. W XIX wieku posiadało kanalizację i wodociągi.

13 lutego 1945 roku miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie. Poważnie zniszczone miasto przejęła wkrótce administracja polska. Dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni do Niemiec i zastąpieni polskimi osadnikami.

4 czerwca 1988 roku na przejeździe kolejowym pod Bytomiem miała miejsce tragiczna katastrofa drogowo-kolejowa: wojskowa ciężarówka marki Star 66, wioząca trzynastu żołnierzy do prac melioracyjnych na pobliskich łąkach wjechała (z winy kierowcy) pod pociąg jadący z prędkością 70 km/h. W wyniku zderzenia eksplodowały kanistry z benzyną wiezione w wozie wojskowym. Na miejscu zginęło 5 osób, kolejnych pięć zmarło po przewiezieniu do szpitali.[8]

Obecnie mieszkańcy osiągają dochody głównie z rolnictwa np. uprawy ziemniaków lub hodowli bydła. W mieście znajduje się zakład przemysłu metalowego. Co roku odbywa się tu Festiwal Twórczości Muzycznej Niewidomych oraz Flis Odrzański.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • miasto, z połowy XIII wieku
  • kościół parafialny pod wezwaniem świętego Hieronima, gotycki z XIV-XVII wieku, przebudowany w XVIII wieku
  • kościół ewangelicki, z XVIII wieku. Wybudowany w latach 1741-1746 z wykorzystaniem murów dawnego późnorenesansowego protestanckiego gimnazjum Schönacha. Salowy, murowany z cegły, wewnątrz otoczony dwupiętrowymi, drewnianymi emporami. Obok kościoła neogotycka wieża dobudowana w 1846 roku. Obecnie pusty, nieużywany. W 2006 roku zakupiony został przez Fundację Archeologiczną z Zielonej Góry. Do roku 2012 zaplanowano ukończenie renowacji budynku i utworzenie w nim Archiwum Archeologicznego, ul. Kościelna
  • remiza straży pożarnej, pl. Szpitalny, ul. Kopernika, z 1764 roku, w XIX wieku
  • plebania, z połowy XIX wieku
  • ratusz, późnorenesansowy z XVII w. został wybudowany w latach 1602-1609 w zachodniej pierzei rynku, na dwóch połączonych, średniowiecznych działkach
  • dom, ul. Cmentarna 20, z XVIII wieku
  • domy, ul. Dworcowa 2, 20, 27, 28, 29, z XVIII wieku, XIX/XX wieku
  • domy mieszczańskie z XVIII i XIX wieku przy ul. Głogowskiej:
    • domy, ul. Głogowska 30, 31, 33, 38, z XVIII wieku
    • wille z ogrodami, ul. Głogowska 18, 23, z połowy XIX wieku, z 1920 roku
  • „Dom Napoleona”, ul. Górna 1, z XVIII wieku
  • dom, ul. Kopernika 12, z 1869 roku
  • domy, ul. Kościelna 7, 9, z XVIII wieku
  • domy, ul. Kożuchowska 13 (d.25), 26, 27, 28, 29/30, z XVII wieku, z XVIII wieku
  • domy, ul. Krzywoustego 6, 9, 26, z XVIII wieku
  • komora celna, ul. Mostowa 1, 1935 roku
  • domy, ul. Nadbrzeżna 2, 5, 5a, 8, 9, z XVIII wieku, z XIX wieku
  • domy, ul. Nowe Miasto 3, 9, 17, 23, 28, z XVIII wieku
  • odrestaurowany zespół architektoniczny zabytkowej starówki - późnorenesansowe, barokowe, klasycystyczne i eklektyczne kamieniczki wokół Rynku:
    • domy, Rynek 2, 3 - nie istnieje, 4, 5, 6, 8, 9, 9a, 10, 11, 12, 13/14, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, z XVII wieku, z XVIII wieku/XIX wieku
  • hotel „Pod Złotym Lwem”, Rynek 15/16, z 1711 roku
  • budynek gospodarczy, ul. Szeroka 8, z XVIII wieku
  • domy, ul. Szewska 4, 8, 15, 19, z XVIII wieku
  • domy, ul. Szpitalna 6, 7, 10, 12, z XVIII wieku
  • domy, ul. Wąska 1, 2, 3, 5, 7, z XVIII wieku
  • domy, ul. Widok 1, 2, z XVIII wieku
  • willa, ul. Żeromskiego 1, z 1908 roku

inne zabytki:

  • fontanna kolumnowa z końca XIX w.
  • barokowa tablica pamiątkowa z napisem dotyczącym zniszczeń dokonanych w trakcie przejazdu lisowczyków 6 grudnia 1620 roku. Umiejscowiona na fasadzie budynku dawnej apteki w rynku.
  • pozostałości fosy miejskiej.
  • ziemne umocnienia graniczne Wały bytomskie

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rok Liczba ludności
1787
2261
1825
2557
1905
3033
1939
3176
1961
2457
1970
3049
2004
3365
2010
4480

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 1947 roku w Bytomiu Odrzańskim funkcjonuje klub piłkarski MKS Odra Bytom Odrzański. Klub obecnie rozgrywa mecze na Stadionie Gminnym[10].

Przypisy

  1. Pierwsza powojenna mapa Polski wydana przez WIG Sztabu Generalnego w roku 1945
  2. 2,0 2,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  3. "Monumenta Germaniae Historica", "Chronicae Polonorum", tom IX, Hannoverae 1851 s.467
  4. "Kronika polska, Gall Anonim", seria "Kroniki polskie", Zakł. Nard. Ossolińskich, Wrocław, ISBN 978-3-939991-64-9, str. 128.
  5. "Monumenta Poloniae Historica", Tom I, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1864, str. 448.
  6. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  7. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  8. Informacje zabrane na podstawie książki Jarosława Reszki - "Cześć, Giniemy!"
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 30.1.13]. s. 35-37.
  10. 90minut.pl: Miejski Klub Sportowy Odra Bytom Odrzański (pol.). [dostęp 1 września 2011].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Antonowicz, G., Województwo zielonogórskie vademecum turystyczne, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1981
  • Garbacz, K., Szlakiem zabytkowych miast, Zielona Góra, Agencja Wydawnicza PDN, 2005
  • Lutsch, H., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien [Bd. 3]: Die Kunstdenkmäler des. Reg.-Bezirks Liegnitz, Breslau, Wilh. Gottl. Korn., ss. 65-70, 1891
  • Szczaniecki, M., Korcz, W., Dzieje ziemi lubuskiej w wypisach Warszawa, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1958

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]